300 năm họ đạo Chợ Quán

Những ngày này, bà con xứ Chợ Quán háo hức chuẩn bị cho ngày kỷ niệm 300 năm thành lập họ đạo. Theo kế hoạch, chiều Chúa nhật ngày 18.6.2023, Ðức Tổng Giám mục TGP TPHCM Giuse Nguyễn Năng sẽ chủ sự thánh lễ khai mạc năm thánh đánh dấu cột mốc 300 năm hiện diện của hạt giống đức tin nơi đây…

Ôn cố tri tân

Mừng đón sự kiện, bà con họ đạo đã làm phòng truyền thống, tôn tạo thánh đường, và đặc biệt từ 3 năm qua, giáo xứ đã thực hiện chuỗi mục vụ với các chủ đề: Máng cỏ, Mầu nhiệm thập giá và Nhà tạm. Tiếp chúng tôi trong một chiều mưa cuối tuần, khi phòng truyền thống trong khuôn viên nhà xứ đang được hoàn thiện, cha sở Gabriel Trịnh Công Chánh cho biết nơi đây sẽ trưng bày hình ảnh, thông tin lịch sử và những kỷ vật của giáo xứ đã được lưu giữ nhiều thời kỳ. Qua đó, cộng đoàn tín hữu hoặc khách đến thăm có thể thưởng lãm và hiểu thêm về lịch sử hình thành, phát triển của họ đạo.

Bên trong nhà truyền thống, bảng tóm tắt lịch sử của họ đạo được in lụa, treo trên tường theo từng hạng mục, trình tự gồm: Từ lúc sơ khai, gốc tích vùng Chợ Quán; thời cấm cách (1835-1862), cha Phước cùng các giáo dân họ Chợ Quán và Thị Nghè tử đạo; xứ đạo dưới sự chăm sóc của các linh mục Hội Thừa sai Paris (MEP); ngôi thánh đường hiện tại (1885-1896); những đổi thay của ngôi thánh đường, từ 1953 đến nay hiệp nhất để phát triển; các vị mục tử đặc biệt… Riêng mục “từ 1953 đến nay hiệp nhất để phát triển” sẽ cung cấp cho người xem về một cột mốc quan trọng, là lúc Đại diện Tông tòa Tây Đàng Trong - Đức cha Jean Cassaigne - sau khi nhận thấy sự trưởng thành của hàng giáo sĩ bản xứ, đã cắt đặt cha Phanxicô Xaviê Trần Thanh Khâm (sau này là Giám mục phụ tá TGP Sài Sòn) làm cha sở họ đạo Chợ Quán vào năm 1953. Kể từ đó, họ đạo chính thức được trao cho các cha sở người Việt.

Phòng truyền thống còn trưng bày những kỷ vật cổ xưa như phẩm phục linh mục, vật dụng phụng vụ, sổ ghi chép (Rửa tội, Thêm sức, Hôn phối, sổ tử) giai đoạn 1874-1930, những viên gạch xây dựng ngôi nhà thờ hiện hữu cùng những hình ảnh cảnh quan nhà thờ và những sự kiện đáng ghi nhớ, trong đó có chuyến thăm mục vụ của Đức Hồng y Crescenzio Sepe - Tổng trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng cho các dân tộc (3.12.2005); chuyến thăm của Đức cha Jacques Perrier - Giám mục giáo phận Tarbes và Lourdes của Pháp (8.8.2010) và Đức Tổng Giám mục Leopoldo Girelli (Đại diện không thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam) trong năm 2011, 2015…

Đài Đức Mẹ trong khuôn viên nhà thờ

Gần ngày lễ, ngôi thánh đường của giáo xứ Chợ Quán đã được tôn tạo, trang hoàng cả trong lẫn ngoài. Nơi đây, năm 1670, bà con tín hữu di dân cùng nhau dựng lên ngôi nhà nguyện đơn sơ để làm nơi thờ phượng. Đến năm 1720, các linh mục thừa sai đã xây dựng ngôi nhà thờ đầu tiên. Do ảnh hưởng thời gian, nhà thờ Chợ Quán được xây dựng lại nhiều lần và ngôi thánh đường hiện hữu theo kiến trúc Gothic (Pháp) được khánh thành vào năm 1896 do linh mục Nicolas Hamm đặt nền móng xây dựng. Trong khuôn viên rộng hơn 16.000 m², núi Đức Mẹ là nơi thu hút nhiều người tìm đến nguyện cầu, xin ơn. Được biết, từ khi có nhà thờ này (1858-2023), xứ Chợ Quán đã được 27 linh mục chánh xứ và 37 cha phó xứ phục vụ. Trong niềm vui mừng lễ, tu sinh Giuse Phạm Đức Phát, người thuyết minh về các kỷ vật được trưng bày cho chúng tôi, đã cảm nghiệm: “Qua dòng lịch sử 300 năm với nhiều biến cố, Chúa đã gìn giữ họ đạo vững bền và phát triển cho đến hôm nay”.

Những kỷ vật gắn với sự hình thành và phát triển họ đạo Chợ Quán

Chung tay kiến tạo

Sau năm 1975, họ đạo Chợ Quán có khoảng hơn 7.000 giáo dân, sau khi chia tách 3 họ nhánh Mai Khôi, Chánh Hưng và Hưng Phú thành họ đạo mới, họ đạo hiện có khoảng 2.300 tín hữu, 350 hộ gia đình Công giáo và 5 giáo khu. Trong cuộc sống thường nhật, bà con giáo dân sống yêu thương, đoàn kết, sẻ chia. Hằng tháng, Ban Caritas hỗ trợ tiền cho một số gia đình có hoàn cảnh khó khăn, người cao niên, neo đơn trong các giáo khu. Mỗi dịp lễ Tết, giáo xứ trao tặng bà con hàng trăm phần quà là nhu yếu phẩm. Riêng mùa dịch Covid-19, mỗi tuần họ đạo nhập 2 tấn gạo, liên tục trong 3 tháng để hỗ trợ các hộ gia đình bất kể lương giáo.

Cảm nhận về sự quan tâm của họ đạo, bà Têrêsa Phạm Thị Tính xúc động kể rằng, bà và người thân đã được bà con trợ giúp lúc mùa dịch cũng như được sự giúp đỡ trong cuộc sống hằng ngày. Trong lúc căn nhà nơi cụ bà 88 tuổi này và gia đình cư ngụ đang được sửa chữa, cha xứ đã lo cho họ nơi ở tươm tất, giúp bà thuận tiện đi lại. Nhớ về những ngày tháng cũ, người giáo dân sống lâu đời ở họ đạo Chợ Quán này bồi hồi kể về lúc thiếu thời, những lúc chào thưa bằng tiếng Pháp với “ông cha Tây”, khi tập dâng hoa ở sân nhà thờ dưới ánh trăng sáng, hay cùng các chị em ca đoàn thướt tha tà áo dài truyền thống tham dự thánh lễ… Khi nhắc đến ngày lễ kỷ niệm sắp tới của giáo xứ, bà cụ vui tươi trở lại: “Họ đạo quy tụ bà con đến từ nhiều vùng miền, nhưng luôn đón nhận nhau, sống thuận hòa, đùm bọc lẫn nhau và luôn gắn bó với giáo xứ. Mong sau 300 năm thành lập, họ đạo của chúng tôi luôn giữ được truyền thống tốt đẹp này”.

Những kỷ vật gắn với sự hình thành và phát triển họ đạo Chợ Quán

Theo lời bà con giáo dân Chợ Quán, nhiều tín hữu nơi đây đến từ Phường Đúc ngoài miền Trung do biến cố bắt đạo từ thời xa xưa, họ vào Chợ Quán sinh sống, mang theo nghề đúc đồng (lư đồng, chân đồng, bàn ủi than…) làm kế sinh nhai và còn truyền nghề cho dân địa phương. Trong số đó có gia đình ông Thuận, một thành viên của Hội đồng Mục vụ giáo xứ hiện nay. Khi di cư đến vùng đất mới, ông nội của ông Thuận sinh sống bằng nghề làm bàn ủi than (bàn ủi con gà). Nay con cháu ông tích cực tham gia hoạt động mục vụ giáo xứ.

Một trong những gia đình học được nghề đúc đồng là nhà bà Anna Nguyễn Thị Điệp (giáo khu 3). Theo người phụ nữ 70 tuổi, gia đình bà có đến 5 thế hệ cư ngụ nơi họ đạo Chợ Quán. Cha của bà Điệp học được nghề đúc đồng từ các ông biện, ông trùm trong nhà thờ và làm việc chuyên chăm để nuôi sống gia đình 7 thành viên. Vừa lao động, ông vừa làm ông trùm nhất, trong khi người cậu ruột của bà cũng làm ông biện trong họ đạo. Gắn bó với họ đạo, nhiều thành viên trong đại gia đình bà Điệp hiện tích cực tham gia các hội nhóm. Tự hào về nơi mình đã cư ngụ qua nhiều thế hệ, người phụ nữ là mẹ của 5 người con đã cho rằng: “Giáo xứ là mái nhà thứ hai và các vị mục tử là những người cha trong đại gia đình rộng lớn mà chúng tôi yêu kính”.

Lớp học tình thương của họ đạo 300 năm tuổi

Cha sở Gabriel Trịnh Công Chánh khi về coi sóc họ Chợ Quán hồi tháng 7.2018 đã tiếp tục củng cố đời sống thiêng liêng cho cộng đoàn Dân Chúa, thăng tiến các hội đoàn, thành lập ban lễ sinh, tổ chức lớp tìm hiểu ơn gọi… Cha Gabriel cũng lưu tâm đến các hoạt động dấn thân của giáo xứ. Cha thường xuyên hiện diện ở phòng khám đông tây y kết hợp, phục vụ thiện nguyện khoảng 300 bệnh nhân mỗi tháng. Có 160 em học sinh hoàn cảnh khó khăn đang theo học lớp tình thương (cấp 1) của giáo xứ. Những bữa trưa của các em, cha sở thường tới khích lệ, thăm hỏi. Theo cha Gabriel, để gìn giữ và phát huy những thành quả các bậc tiền nhân đã dày công gầy dựng, luôn cần có sự chung tay góp sức của mọi thành phần Dân Chúa. Vị mục tử tâm tình: “Mong anh chị em cảm nghiệm được lịch sử những chặng đường gian khó của cha ông, để nhận ra trách nhiệm của mình, hiệp nhất chung vai xây dựng họ đạo ngày càng thăng tiến và sinh nhiều hoa trái thiêng liêng”.

BÍCH VÂN