Bảo vệ con trẻ khỏi “ma túy kỹ thuật số”

Nhiều bậc cha mẹ thời nay đã chính tay đẩy con mình vào tình trạng nghiện ngập thiết bị điện tử, viện dẫn nhiều lý do từ tích cực đến tiêu cực.

Như nhiều đứa trẻ lớn lên trong thời đại kỹ thuật số, John đã được mẹ mua cho một chiếc iPad từ khi lên 6. Bà mẹ, tên Susan, cảm thấy đây là chuyện vô cùng bình thường, vì các gia đình xung quanh đều như thế, và cho rằng cần phải cho con trẻ theo kịp với bạn bè cùng lứa. Sau khi lên mạng tìm kiếm, Susan bắt đầu cho con chơi nhiều trò game giáo dục trên iPad, cho đến khi John tự phát hiện trò Minecraft, mà theo lời giáo viên công nghệ ở trường là cũng giống như trò xếp hình Lego nhưng phiên bản điện tử. Nhớ lại trước đây mình từng hứng thú như thế nào khi sắp xếp các khối nhựa đầy màu sắc, bà mẹ quyết định cho con chơi trò này vào buổi chiều.

Ban đầu, Susan khá hài lòng vì thấy con thao tác thoăn thoắt trên màn hình trong lúc khám phá thế giới trong game. Tất nhiên, người mẹ cũng để ý thấy trò Minecraft điện tử có vẻ khác so với đồ chơi Lego, vốn chẳng đòi hỏi các hoạt động giết động vật và tìm kiếm khoáng vật hiếm để sinh tồn cũng như lên cấp. Nhưng John có vẻ vô cùng thích chơi và thậm chí trường học cũng có một câu lạc bộ Minecraft, nên chắc hẳn chẳng có vấn đề gì? Tuy nhiên, Susan không thể chối bỏ rằng con trai đang thay đổi. Cậu bé bắt đầu trở nên chú tâm hơn vào trò chơi và mất đi hứng thú với môn bóng rổ, đọc sách, thậm chí từ chối làm bài tập. Có những ngày John thức dậy và nói với mẹ rằng mình có thể thấy các khối hình trong mơ.

Sau khi hành vi của John ngày càng nặng hơn và người mẹ không thể nào tự an ủi mình rằng đó đơn thuần chỉ là sự tưởng tượng thái quá, bà Susan muốn lấy iPad đi nhưng đứa con nổi cơn thịnh nộ và có những động thái quá khích. Thế là phụ huynh lại nhường bước để tránh kích động đứa nhỏ. Đến một đêm nọ, bà mẹ phát hiện con mình đặc biệt bất ổn: “Tôi bước vào phòng để kiểm tra con. Lẽ ra nó đã ngủ, và tôi thật sự sợ hãi”. Bà mẹ kể lại con mình ngồi trên giường, mắt mở to vô thần, tròng mắt đầy tơ máu, còn màn hình thiết bị vẫn chiếu ra ánh sáng xanh được đặt kế bên. Giống như thể cậu bé đang bị thôi miên. Vậy chuyện gì đã xảy ra đối với bé trai từng vô cùng năng động và sáng sủa như ánh mặt trời trước đây? Bác sĩ Nicholas Kardaras, giám đốc điều hành của trung tâm cai nghiện thiết bị điện tử hàng đầu của Mỹ là The Dunes East Hampton, kể lại ca bệnh về cậu bé John cho tờ The New York Post.

Sai lầm của phụ huynh

Nếu cho rằng để con tiếp xúc sớm với các thiết bị thông minh mới nuôi dưỡng được các thế hệ kỹ sư và chuyên gia công nghệ tương lai là điều sai lầm. Có một điều tưởng chừng nghịch lý, càng là chuyên gia trong ngành thì càng đặc biệt dè chừng trong việc giới thiệu sớm công nghệ cho con cái. Chẳng hạn, nhà sáng lập hãng Apple, phù thủy công nghệ Steve Jobs luôn được biết là bậc cha mẹ nuôi dạy con theo lối thường và chẳng dính dáng gì đến thế giới kỹ thuật số khi con cái còn nhỏ. Các nhà điều hành và kỹ sư tại thung lũng Silicon chọn trường học theo lối giáo dục Waldorf, vốn nhấn mạnh vai trò của trí tưởng tượng, phát triển suy nghĩ bằng sáng tạo và phân tích. Các nhà sáng lập tập đoàn Google Sergey Brin và Larry Page, cũng như nhà sáng lập Amazon là Jeff Bezos và nhà sáng lập Wikipedia, Jimmy Wales đều từng theo học những trường dạy kiểu Montessori (chú trọng giáo dục trẻ em qua những cảm nhận bằng các giác quan).

Bên cạnh nhận định sai lầm về năng lực giáo dục của những thiết bị như điện thoại di động, máy tính bảng, không ít cha mẹ xem thiết bị công nghệ như là “vú em” kỹ thuật số, dùng để khống chế đứa trẻ ngồi một chỗ và im lặng hoàn toàn. Cảnh tượng thường thấy ngoài xã hội hiện nay là những đứa trẻ đang ở độ tuổi học ăn học nói, phát triển kỹ năng sống luôn cắm đầu vào màn hình nhấp nháy không ngừng, và gào thét inh ỏi khi bố mẹ chúng lấy đi cái máy yêu thích. Càng tệ hơn nữa, bọn trẻ trở nên buồn chán, hờ hững với mọi thứ và chẳng để tâm đến điều gì khác khi bị cách ly với thiết bị di động. Tuy nhiên, điều tệ hại nhất không dừng lại ở đó.

Theo bác sĩ Kardaras, giới chuyên gia liệt iPad và các máy tính bảng nói chung, điện thoại thông minh, máy chơi game Xbox là một dạng “ma túy kỹ thuật số”. Cuộc nghiên cứu chụp ảnh não mới đây cho thấy các thiết bị này tác động đến thùy trán của não bộ, vốn kiểm soát các chức năng điều hành của não, bao gồm kiểm soát xung động, giống y cách thức cocaine gây ảnh hưởng đến não bộ. Công nghệ gây hưng phấn đến nỗi nó làm tăng hàm lượng dopamine, chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hạnh phúc và vui vẻ, giống như tình dục. Chính hiệu ứng gây nghiện này là lý do khiến bác sĩ Peter Whybrow, giám đốc khoa học thần kinh thuộc Đại học California ở Los Angeles gọi là “ma túy kỹ thuật số”. Đó cũng là cụm từ được sử dụng bởi tiến sĩ Andrew Doan, đứng đầu trung tâm Nghiên cứu nghiện ngập của Lầu Năm Góc và Hải quân Mỹ. Nhiều cuộc nghiên cứu lâm sàng cũng cho thấy màn hình làm tăng tình trạng trầm cảm, lo âu và những hành vi hung hăng ở đối tượng.

Giải pháp

Do vậy, điều mấu chốt là ngăn cản con trẻ, nhất là ở những độ tuổi còn quá nhỏ như các bé mẫu giáo, bị sa vào màn hình. Giải pháp cũng khá đơn giản, thay Minecraft bằng Lego truyền thống; sách báo thay vì iPad; đổi màn hình truyền hình bằng hoạt động ngoài trời, cùng con trẻ hòa nhập với thiên nhiên và chơi thể thao. Nếu có thể, không cung cấp máy tính bảng hoặc máy tính Chromebook cho đến khi trẻ phải ít nhất 10 tuổi trở lên, hoặc từ 12 tuổi cho an toàn. Bên cạnh đó, hãy trao đổi thẳng thắn với con của mình về lý do cha mẹ hạn chế quyền xem các thiết bị có màn hình. Cùng ăn và chơi mà không kèm theo bất cứ thiết bị điện tử nào, như Steve Jobs từng áp dụng với con mình. Đừng biến mình trở thành nạn nhân của hội chứng “phụ huynh bị xao nhãng”, để con cái có một tương lai xứng đáng.

NHÀN VÂN