Biến đổi khí hậu nhìn qua lăng kính vệ tinh

Hầu như khắp nơi trên toàn cầu trong năm 2021 đều bị ảnh hưởng bởi các hậu quả của biến đổi khí hậu, từ hạn hán, lũ lụt đến tình trạng sông băng tan chảy, theo báo cáo mới của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO).

Biến đổi khí hậu đang bóp méo các mô hình mưa trên khắp hành tin chúng ta, dẫn đến nạn hạn hán và lũ lụt. Đồng thời, nhiệt độ gia tăng đang gây ra tình trạng các sông băng tan chảy. Đó là kết quả của cuộc khảo sát toàn diện đầu tiên về nguồn nước do WMO thực hiện. Từ năm 2022 trở đi, WMO có kế hoạch sẽ công bố báo cáo thường niên về nguồn nước nhằm cung cấp dữ liệu chính xác hơn về “kỷ nguyên của nhu cầu gia tăng nhưng nguồn cung ứng lại giới hạn”.

Báo cáo toàn diện đầu tiên

Báo cáo được WMO công bố gần đây về Tình trạng Tài nguyên Nước Toàn cầu năm 2021 phân tích những tác động mà tình trạng nhiệt độ cao đang gây ra cho các nguồn nước ngọt của Hành tinh Xanh. Hiện nhiệt độ toàn cầu đã cao hơn 1,1 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, và năm 2021 là một trong 7 năm nóng nhất trong lịch sử nhân loại.

“Những ảnh hưởng đến từ biến đổi khí hậu thường phản ánh thông qua các mô hình nước, chẳng hạn như hạn hán nghiêm trọng hơn trước, lũ dữ hơn, mùa mưa bất ổn và tốc độ tan chảy của các sông băng gia tăng”, theo Hãng tin Bloomberg dẫn lời Tổng thư ký WMO Petteri Taalas. Toàn bộ những sự kiện liên quan đến thời tiết cực đoan như trên mang đến những tác động tàn khốc với các nền kinh tế, những hệ sinh thái và gây ảnh hưởng đến toàn bộ khía cạnh của đời sống con người.

WMO cảnh báo việc đo đạc không liên tục và thiếu dữ liệu thu thập từ mặt đất khiến giới khoa học gặp nhiều khó khăn trong việc tìm hiểu tác động của biến đổi khí hậu đối với nguồn nước. Để phần nào lấp đầy những khoảng trống thông tin này, các nhà nghiên cứu sử dụng dữ liệu mô hình kết hợp thông tin thu thập từ vệ tinh thuộc chương trình GRACE của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA). Thông qua đó, vai trò quan trọng của các vệ tinh và hệ thống viễn thám cũng được chứng minh trong nỗ lực đo lường tốc độ ấm lên toàn cầu.

Sau đây là một số ảnh hưởng đáng kể nhất đối với nguồn nước trên toàn cầu năm 2021, dựa vào hình ảnh vệ tinh.

Các sông băng đang chết dần, sông hồ cạn kiệt

Tốc độ tan chảy của các sông băng tăng trong năm 2021. Báo cáo của WMO cho thấy khối lượng băng ở miền tây Canada, Mỹ và Trung Âu bị tổn thất nghiêm trọng nhất trong 4 thập niên vừa qua. Ban đầu, nước từ các sông băng đang tan chảy đã mở rộng diện tích sông hồ lân cận, cho đến khi sông hồ đạt đến điểm tới hạn gọi là “đỉnh nước”. Sau đó, các luồng chảy đến từ những sông băng giảm dần và các khu vực phụ thuộc vào nguồn nước này có thể xảy ra hạn hán.

Cao nguyên Tây Tạng, còn gọi là cực thứ ba của Trái đất, có trữ lượng nước ngọt lớn nhất ngoài hai cực. Nước đa số được ngậm giữ bên trong các sông băng trên núi. Nhiệt độ gia tăng đang đẩy nhanh tốc độ tan băng, khiến các sông băng bị thu hẹp diện tích và đôi khi dẫn đến nạn lũ quét. Nước đến từ băng tan chảy xuống các vùng hồ trên núi, khiến chúng phình to hơn bình thường.

Nạn hạn hán ở một số khu vực của Mỹ đã nghiêm trọng hơn trong năm 2021, với toàn bộ miền tây nước này bị ảnh hưởng trong tháng 6. Dữ liệu thu thập từ các con sông Colorado, Missouri và Mississippi cho thấy mực nước xuống thấp. Trên bình diện toàn cầu, các con sông trước đó đã bị thu hẹp và xu hướng này tiếp diễn trong năm 2021.

Lũ lụt, hạn hán

Cùng thời điểm đó, tình trạng thiếu nước ở Iran, Iraq và Syria càng nghiêm trọng hơn trong năm 2021. Điều này có nghĩa là các hồ nước không được bổ sung nước trước khi khu vực bước vào những tháng mùa hè. Kết quả là hạn hán kéo đến, gây ảnh hưởng 12 triệu người ở Iraq, Syria và 4,8 triệu người ở Iran. Thiếu nước đã dẫn đến những cuộc xung đột chết chóc ở tỉnh Khuzestan của Iran. Còn hạn hán ở vùng Sừng Châu Phi kích hoạt cuộc khủng hoảng lương thực trên diện rộng, tác động đến 18 triệu người.

Sự thay đổi mô hình khí hậu đã mang đến hậu quả khủng khiếp. Mưa lớn ập đến trong thời gian vô cùng ngắn, gây lũ lụt. Năm 2021, lũ ở miền tây châu Âu giết chết 219 người, gây tổn thất 46 tỷ euro. Thổ Nhĩ Kỳ, Afghanistan, Ấn Độ và tỉnh Hà Nam (Trung Quốc) bị lũ dữ quét, khiến hơn 1.500 trường hợp tử vong. Những gì xảy ra trong năm 2021 là lời nhắc nhở về tác động tàn khốc của biến đổi khí hậu đã và đang xảy ra cho toàn cầu.

ĐỊNH NGUYỄN