Cặp vợ chồng theo đuổi mô hình xử lý rác hữu cơ tại nguồn

Ðứng giữa những luống rau xanh mát mắt, cha Ðaminh Trần Công Hiển (chánh xứ Biên Hòa) khoe “nhờ rác đó !”. Rồi cắt nghĩa nó là thành quả của một đôi vợ chồng có niềm thao thức với môi sinh… Những luống rau này hoàn toàn được chăm sóc dinh dưỡng bằng loại đất từ phân bón hữu cơ, được xử lý từ chính rác thải của bếp ăn giáo xứ.

Ở một khoảng đất trống nhỏ, hẹp, giữa hai dãy nhà sinh hoạt của nhà thờ có một hàng dài những khay nhựa nuôi trùn quế cùng loạt can nhựa đang chứa đầy dung dịch lỏng, và máy tái chế rác thải hữu cơ. Chúng tôi có cuộc gặp gỡ thú vị với anh Nguyễn Tuấn Anh, chủ nhân của chiếc máy đặc biệt, cùng vợ anh là chị Trần Thị Minh Hạnh - người đã luôn đồng hành suốt 5 năm theo đuổi chế tạo máy tái chế rác ngay tại khoảng không gian nhỏ này.

Một mùi đặc trưng từ rác hữu cơ đang lên men khiến anh Tuấn Anh có chút bận tay bận chân vì cần biết nguyên nhân nào còn gây mùi. Nói vậy, bởi thông thường khu vực xử lý, tái chế rác hữu cơ hầu như không mùi. Nguyên nhân nhanh chóng được phát hiện là do một trong những bình nhựa chứa dung dịch lỏng xử lý từ rác hữu cơ bị xì. Mô hình xử lý rác hữu cơ lắp đặt ở nhà thờ Biên Hòa đã bắt đầu từ ba tháng nay. Tuy nhiên, từ trước đó, chiếc máy này đã được Nguyễn Tuấn Anh mày mò trong nhiều năm. Và khi đưa vào thực tế sử dụng, quá trình hoạt động của máy vẫn luôn được anh ghi nhận, để có những điều chỉnh hoàn thiện thêm.

Là một kỹ sư cơ khí, anh Nguyễn Tuấn Anh “bỏ túi” khá nhiều kinh nghiệm trong chế tạo máy. Nhưng với chiếc máy tái chế rác thải hữu cơ lại là tâm huyết, là cơ duyên. Anh bắt đầu ý tưởng từ 5 năm trước, với niềm mong mỏi giản đơn là tạo ra một chiếc máy hữu ích xử lý được rác. Đọc, tham khảo, tìm hiểu, thử nghiệm rất nhiều về các quy trình ủ rác hữu cơ từ các thông tin khoa học về môi trường, Tuấn Anh quyết tâm bắt tay vô làm. Chiếc máy ra đời, khá gọn nhẹ và sử dụng đơn giản với vài công tắc điều khiển. Cụ thể, khi bỏ rác là rau, củ, quả thừa bị hư, dập vào, máy sẽ hoạt động với chuỗi chức năng: nghiền, phun men vi sinh, đảo trộn, tách nước… Sau đó, người sử dụng sẽ thu được hai phần là bã và dung dịch nước. Từ hai phần thu được này, trải qua một quá trình ủ đơn giản kết hợp nuôi trùn quế sẽ tạo ra nguyên liệu phân bón hữu cơ. Quy trình này kéo dài trong 30 ngày, sau khi thu bã sẽ trộn vi sinh rồi tất cả được bỏ vào khay ủ. Bã là vậy, còn với dung dịch “nước ép” sau quá trình được ủ trong 15 ngày sẽ cho ra một dung dịch dinh dưỡng. Từ dung dịch thu được pha với nước theo tỉ lệ 1:30 sẽ dùng để tưới cây. Như vậy, chiếc máy cùng quy trình gần như tận dụng toàn bộ nguồn rác thải và mang dinh dưỡng thuần hữu cơ cho cây trồng.

Theo anh Tuấn Anh, trên thế giới cũng có rất nhiều máy tái chế rác hữu cơ hoạt động với công suất nhỏ, tuy nhiên ở chiếc máy của anh, sự khác biệt là có thể xử lý được hầu như tất cả các loại rác, từ rác mềm như rau quả… cho đến loại cứng hơn như xương động vật, vỏ cây… Anh giải thích : “Sở dĩ tôi làm máy công suất nhỏ vì mong muốn tính ứng dụng được rộng rãi. Rác hữu cơ ngay khi phát sinh ở bếp ăn cũng có thể được xử lý ngay tại nguồn”.

Để bảo vệ sáng chế, từ năm 2021, tác giả của chiếc máy đã đăng ký bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp cho sản phẩm lấy tên Thiết bị xử lý rác với Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ). Bằng sáng chế này cũng đã được anh đăng ký tại Mỹ. Mong muốn hơn hết của anh là sản phẩm của mình dễ dàng được ứng dụng, giúp ích cho môi trường.

Lược kể cả một quá trình nghe đơn giản vậy, nhưng để đến thành quả này, Tuấn Anh nói cũng gian nan lắm, nhiều lúc cũng nản, nhưng may mắn có người bạn đời luôn ủng hộ và ở bên cạnh. Chị Minh Hạnh vợ anh kể lúc mới bắt đầu cũng rất nhiều người khuyên can, vì cho rằng sẽ khó thành công, đầu tư công sức, thời gian nhiều, “muối bỏ bể”…Dầu vậy, anh chị đã gởi vào đó tất cả tấm lòng phó thác, đơn giản chỉ bởi một mong muốn là làm điều gì đó góp phần giảm ô nhiễm, tránh lãng phí. “Nhiều lúc nản chí, bế tắc nhưng chưa bao giờ thấy anh có ý bỏ cuộc, nên mình cũng mạnh mẽ hơn để gỡ khó”, chị Hạnh bày tỏ.

Gia đình anh chị là giáo dân thuộc xứ Biên Hòa, nên đây cũng là một phần nguyên do anh chị chọn địa chỉ “gởi vàng”, khi có thể sát bên giúp mô hình xử lý rác hữu cơ tại nguồn đi vào vận hành. Nhà thờ Biên Hòa mỗi ngày cần xử lý khoảng 20kg rác hữu cơ, vì vậy khi sử dụng máy tái chế rác cùng quy trình xử lý để lấy phân trùn, dung dịch dinh dưỡng trồng rau rất phù hợp. Theo cha Đaminh, trước đây tất cả rác trong nhà thờ đều được công ty vệ sinh môi trường thu gom; nhưng nay có thể xử lý tại nguồn mà không tốn nhiều diện tích, không gây mùi hôi lại mang nhiều lợi ích. “Nhiều người trồng rau sạch quy mô gia đình khi biết về nguồn phân trùn ở chỗ chúng tôi cũng xin về dùng. Ngoài xứ Biên Hòa, hiện đã có thêm xứ khác cũng bắt đầu áp dụng thử. Tương lai có lẽ sẽ có thêm nhiều nơi sử dụng”, cha Đaminh nói. Hiện nay, một giờ máy có thể nghiền khoảng 30kg rác và tiêu tốn rất ít điện, chi phí không đáng kể...

Minh Hải