Trước áp lực cấm vận của Mỹ, Cuba buộc phải bắt tay điều chế và sản xuất vắc xin phòng dịch Covid-19, đến nay đã tiêm hơn 90% dân số và còn xuất khẩu cho các quốc gia thân hữu.
Phương Tây đã điều chế nhiều dòng vắc xin Covid-19 khác nhau: vắc xin ARNm của Pfizer và Moderna; vắc xin từ vector siêu vi của AstraZeneca và Johnson & Johnson; vắc xin tiểu đơn vị của Novavax. Nhiều quốc gia đang dựa vào những dòng vắc xin này để mang đến sự bảo vệ trước dịch Covid-19. Tuy nhiên, Cuba là một ngoại lệ. Quốc gia vùng Caribe âm thầm chế tạo các loại vắc xin nội địa, chủng ngừa cho toàn dân và xuất khẩu.
 |
Abdala và Soberana 02
Ðến nay, thế giới phương Tây ít biết về thông tin vắc xin Cuba, phần lớn do lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ. Tuy nhiên, quá trình phát triển vắc xin của quốc gia này không hề gây ngạc nhiên. Quốc gia vùng Caribe có lịch sử lâu dài trong việc điều chế và sản xuất vắc xin cũng như thuốc men nội địa. Không ngạc nhiên khi hai trong số các vắc xin Covid-19 của họ, lần lượt là Abdala và Soberana 02, chứng tỏ hiệu quả mạnh mẽ trong các cuộc thử nghiệm lâm sàng, theo báo The Conversation.
Abdala là vắc xin tiểu đơn vị. Giống như vắc xin bất hoạt, vắc xin tiểu đơn vị ít rủi ro hơn so với các dòng vắc xin khác. Vắc xin phòng viêm gan siêu vi B và vắc xin Covid-19 của Hãng Novavax sử dụng phương thức này. Ðây là các dòng vắc xin chỉ mang theo một phần nhỏ của siêu vi, trong trường hợp của Abdala là các mẩu nhỏ của protein gai ở siêu vi Corona. Protein sử dụng trong vắc xin không lấy trực tiếp từ SARS-CoV-2. Thay vào đó, chúng được nuôi trong tế bào của nấm men (Pichia pastoris), loại được can thiệp gien và cấu trúc.
Ðứng riêng lẻ, phần protein gai hoàn toàn vô hại. Thế nhưng khi đối đầu với chúng, hệ miễn dịch vẫn tự huấn luyện để nhận dạng và phá hủy protein gai. Sau khi tiêm, trong trường hợp SARS-CoV-2 xâm nhập cơ thể người, hệ miễn dịch tự động tấn công và nhanh chóng tiêu diệt protein gai. Abdala cần được tiêm 3 mũi.
 |
Còn vắc xin Soberana 02 là loại liên hợp, chứa phần khác nhau của protein gai so với Abdala, và tạo ra phản ứng miễn dịch bằng cách kết hợp với một dạng chiết xuất vô hại từ vi khuẩn uốn ván. Khi cơ thể đối mặt tổ hợp protein gai và chiết xuất này, hệ miễn dịch sẽ ra đòn tấn công mạnh mẽ hơn so với trường hợp chỉ có protein gai. Soberana 02 được tạo từ tế bào trứng hamster. Nhược điểm là quy trình điều chế chậm chạp, gây trở ngại trong trường hợp cần phải mở rộng quy mô sản xuất.
Ban đầu, Soberana 02 được tiêm 2 mũi, nhưng sau đó các nhà nghiên cứu phát hiện lợi ích của liều 3. Mũi nhắc chỉ chứa các phần của protein gai mà không có thêm chiết xuất uốn ván, được gọi là “Soberana Plus”.
Hiệu lực của vắc xin
Cả hai dòng vắc xin trên đều được Trung tâm Quản lý thuốc, máy móc và thiết bị y tế Cuba (CECMED) cấp phép vào tháng 8.2021. Ngày 1.11.2021, Cuba công bố báo cáo về giai đoạn 3 của vắc xin Soberana với sự tham gia của 44.031 người. Kết quả cho thấy 2 mũi Soberana 02 và 1 mũi nhắc Soberana Plus có hiệu quả 92% chống nguy cơ mắc Covid-19 có triệu chứng. Trong quá trình theo dõi, vắc xin chủ yếu được thử nghiệm trước Beta hoặc Delta, hai biến thể của siêu vi Corona mà các vắc xin khác khó kiểm soát, theo thông tin trên chuyên san Nature.
Trước đó, Cuba vào tháng 9.2021 cũng công bố báo cáo về cuộc thử nghiệm giai đoạn 1 của Soberana Plus ở người đã mắc Covid-19. Ðây là cuộc nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả của Soberana Plus trên vai trò mũi nhắc, dùng cho người khỏi Covid-19. Kết quả cho thấy vắc xin an toàn cho sử dụng và kích hoạt phản ứng miễn dịch tích cực nếu dùng theo cách tiếp cận này.
 |
| Hơn 90% dân số Cuba đã được tiêm vắc xin phòng Covid-19 |
Ðối với Abdala, dữ liệu về giai đoạn 3 được công bố vào tháng 6 và tháng 7.2021. Liệu trình 3 mũi cũng mang đến hiệu quả bảo vệ 92% chống nguy cơ mắc Covid-19 có triệu chứng, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và tử vong.
Tính đến cuối năm 2021, hơn 90% trong số 11 triệu người ở Cuba đã được tiêm ít nhất 1 mũi vắc xin Covid-19, 83% tiêm 2 mũi. Cuba cũng tiêm vắc xin cho độ tuổi từ 2 trở lên. Cả Abdala và Soberana đều được triển khai trong chiến dịch tiêm vắc xin cho toàn dân, với khoảng 8 triệu người được tiêm 3 mũi Abdala.
Cuba chứng kiến dịch tăng mạnh trong tháng 8.2021, thời điểm mức độ phủ vắc xin trên toàn quốc còn khá thấp. Từ đó đến nay, số ca giảm mạnh và Cuba duy trì được tỷ lệ nhiễm thấp. Dù Mỹ cấm vận gây nhiều hạn chế cho nỗ lực bình duyệt các báo cáo về vắc xin của Cuba, thực tế diễn ra tại nước này, bao gồm dịch được kiểm soát khi mức độ phủ vắc xin gia tăng, là dấu hiệu tích cực về hiệu lực của vắc xin nội địa do Cuba sản xuất.
Sau thời gian dài ghi nhận số ca mắc mới theo ngày dưới 100 trường hợp, tỷ lệ mắc bệnh đang tăng lại vì biến thể Omicron. Các nhà khoa học Cuba chưa công bố dữ liệu về hiệu lực của vắc xin trước biến thể mới. Tuy nhiên, họ đã bắt tay vào việc cập nhật vắc xin để đối phó Omicron, theo báo The Guardian.
GIANG VÔ YÊN
Bình luận