Chung quanh tài liệu làm việc của Thượng Hội đồng Giám mục thế giới kỳ 14 về Gia đình

Ngày 23.6.2015, tài liệu làm việc của Thượng Hội đồng Giám mục thế giới về “Ơn gọi sứ mạng của Gia đình trong Giáo hội và trong thế giới” đã được công bố tại Vatican, trong cuộc họp báo do Đức Hồng y Tổng Thư ký Lorenzo Baldisseri chủ tọa cùng với Đức Hồng y Tổng tường trình viên Peter Erdoe, người Hungary, Tổng Giám mục giáo phận Esztergom-Budapest, và vị Tổng Thư ký đặc biệt là Đức cha Bruno Forte, Tổng giám mục giáo phận Chieti-Vasto, trung Ý.

Văn kiện dài 77 trang chia làm ba phần và gồm 147 đoạn, chứa đựng trọn 62 đoạn của Văn kiện chung kết được thông qua ngày 18.10.2014 vào cuối Thượng Hội đồng Giám mục khóa đặc biệt, và được bổ túc thêm 85 đoạn nhờ các bản trả lời của các Hội đồng Giám mục cũng như các cơ quan khác trên thế giới gửi về.

Các vấn đề trong tài liệu này không có tính chất quyết định, nhưng được dùng làm căn bản và hướng dẫn các cuộc thảo luận của các Nghị phụ. Nói chung, tài liệu làm việc phản ánh rất nhiều vấn đề khác nhau mà phần lớn các gia đình ngày nay đang phải đương đầu và cho thấy đâu là lập trường và phương pháp tiếp cận của Giáo hội đối với những tín hữu Công giáo ly thân, ly dị ở vậy, ly dị và tái hôn dân sự, sống chung mà không kết hôn theo phép đạo, hoặc chỉ kết hôn dân sự. Có những đoạn nhấn mạnh đến tầm quan trọng của luật tiệm tiến, nghĩa là từ từ giúp các tín hữu Công giáo ấy ý thức về vẻ đẹp và sự sung mãn của bí tích Hôn phối, hôn nhân bất khả phân ly, hiểu và chấp nhận lập trường của Giáo hội về hôn nhân không thể đến từ một giải pháp đơn thuần, trái lại nó phải đến từ tiến trình dần dần chín mùi, trưởng thành, cần được Giáo hội và các tín hữu hướng dẫn và vun trồng, mà không có thái độ thỏa hiệp, nhân nhượng khiến cho các lý tưởng Tin Mừng bị thương tổn.

Trong tài liệu làm việc có nhiều tham chiếu đoạn số 84 trong Tông huấn Familiaris Consortio về Gia đình do Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II ban hành năm 1982, đúc kết Thượng Hội đồng Giám mục về Gia đình trước đó. Đoạn này tái khẳng định lập trường của Giáo hội không chấp nhận cho các tín hữu Công giáo ly dị và tái hôn dân sự được rước lễ, nhưng khuyến khích các cặp ấy hiện diện và tích cực trong các khía cạnh khác của đời sống Giáo hội. Về điểm này, tài liệu làm việc của Thượng Hội đồng Giám mục vào tháng 10.2015 khẳng định: “Với ơn phù trợ của Chúa Thánh Linh, nhờ đối thoại, cầu nguyện và được tháp tùng trong tiến trình trưởng thành trong Đức Tin và hoán cải, các tín hữu nhận thức rằng gia đình theo kế hoạch của Thiên Chúa không phải là một nghĩa vụ, nhưng là một hồng ân”. Văn kiện nhìn nhận bản tính của nhân loại bị giới hạn, giòn mỏng và tội lỗi. Nhưng cũng nhấn mạnh rằng sứ điệp của Giáo hội ăn rễ sâu trong chân lý của Đức Chúa Giêsu Kitô và đường lối tiếp cận có một không hai của Ngài chữa lành tất cả những ai đau khổ và chào đón tất cả những người tội lỗi với mệnh lệnhhãy đi và đừng phạm tội nữa.

Ngoài những vấn đề liên hệ mật thiết với gia đình như thường được bàn tới từ trước đến nay, tài liệu làm việc của Thượng Hội đồng Giám mục thế giới đề cập thêm các vấn đề cần được thảo luận như: ảnh hưởng của chiến tranh; sự suy thoái môi sinh; nạn buôn người và cưỡng bách di cư; tình trạng bất an và chênh lệch về kinh tế; sự cần thiết phải tái phân phối tài nguyên; quan điểm của những người duy nữ quyền coi việc mang thai là một sự khai thác bóc lột và là một chướng ngại cản trở sự thành đạt viên mãn của bản thân phụ nữ; thêm vào đó có vấn đề son sẻ, sinh sản nhân tạo, nhận con nuôi, chăm sóc nuôi; lý thuyết về giống cho rằng đặc tính riêng giữa người nam và người nữ chỉ là sản phẩm do xã hội tạo nên; phẩm giá của người già, vai trò của các ông bà nội ngoại như những tông đồ thông truyền đức tin và là những người âm thầm giúp đỡ gia đình; tình trạng tàn tật, cái chết của một người thân yêu trong gia đình hoặc của một người phối ngẫu; nạn nghiện ngập trong gia đình; việc cầu nguyện, cư xử lịch sự và tha thứ trong gia đình sẵn sàng xin sự giúp đỡ từ bên ngoài.

Những vấn đề trên đây không được nói đến trong 62 đoạn trong bản tường trình chung kết của Thượng Hội đồng Giám mục đặc biệt hồi năm 2014. Nhiều đề tài được rút từ những bài huấn dụ của Đức Thánh Cha trong các buổi tiếp kiến chung thứ Tư hằng tuần kể từ tháng 12.2014. Các điểm khác rút từ tông huấn Niềm vui Phúc Âm và các diễn văn khác.

Về vấn đề nghèo đói, tài liệu làm việc nhận xét rằng đời sống cụ thể của gia đình gắn liền với thực tại kinh tế, với những vấn đề thực tiễn như đồng lương không đủ, tình trạng thất nghiệp bấp bênh về tài chánh, thiếu công việc xứng đáng, nghề nghiệp bấp bênh, nạn buôn người và lao động như nô lệ. Đó là những vấn đề nổi bật nhất mà các gia đình gặp phải trong lãnh vực kinh tế. Những vấn đề này cũng ảnh hưởng lớn đến các trẻ em, con cái, vì thế tài liệu làm việc kêu gọi thay đổi cơ cấu trong xã hội nhắm kiến tạo sự bình đẳng. Tài liệu cũng ghi nhận sự kiện tại các nước công nghệ cao, sự giải phóng phụ nữ cũng dẫn đến tình trạng các phụ nữ đặt lại vai trò của họ trong gia đình, và ngoài ra ước muốn có con với bất kỳ giá nào càng gia tăng sự bất bình đẳng giữa người nam và người nữ.

Đức Hồng y cho biết trong ba tuần nhóm họp, mỗi tuần sẽ bàn về một phần trong tài liệu làm việc, nghĩa là phần thứ nhất lắng nghe những thách đố mà gia đình đang phải đương đầu; phần hai, phân định về ơn gọi và sứ mạng của gia đình ngày nay; tuần lễ cuối cùng sẽ chuẩn bị văn kiện chung kết để trình lên Đức Thánh Cha. Theo Đức Hồng y Lorenzo, phương pháp này sẽ bảo đảm cho tất cả những người có quyền lên tiếng được phát biểu trong hội trường, kể cả trong giờ cuối ngày, và sẽ dành nhiều thời gian hơn cho cuộc thảo luận trong các nhóm nhỏ. Đức Thánh Cha thường nhắc nhở rằng Thượng Hội đồng Giám mục là nơi mà Chúa Thánh Linh có thể hành động. Đây không phải là một nghị viện. Các Nghị phụ được mời gọi phát biểu với sự bạo dạn và can đảm. Các nghị phụ cũng được nói chuyện với cơ quan truyền thông theo sự khôn ngoan và trách nhiệm của mỗi vị.

Đức Hồng y Baldisseri cũng nhận định rằng tài liêu làm việc phản ánh một cách trung thực nhận thức và những mong đợi của toàn thể Giáo hội về đề tài gia đình qua việc phối hợp bản tường trình chung kết của Thượng Hội đồng Giám mục đặc biệt hồi năm 2014 và cuộc tham khảo ý kiến sau đó. Theo Đức Hồng y, thời gian từ sau Thượng Hội đồng Giám mục năm 2014 và cuộc góp ý kiến bổ túc sau đó là thời kỳ rất hữu ích không những để đào sâu bản tường trình chung kết được biến thành tài liệu đề cương chuẩn bị cho Công nghị Giám mục thế giới vào tháng 10.2015, nhưng còn giúp bổ túc thêm những vấn đề cần được bàn thêm liên quan đến gia đình. Sự nới rộng đó nhờ sự can dự của các thành phần Dân Chúa.

Trả lời câu hỏi của một ký giả về sự tham dự của nữ giới vào Thượng Hội đồng Giám mục sắp tới, Đức Hồng y Baldisseri khẳng định rằng vì đây là Công nghị của các Giám mục nên phụ nữ không thể là thành viên, nhưng họ sẽ tham dự với tư cách là dự thính viên, và con số phụ nữ thuộc thành phần này đông đảo hơn các tu sĩ và các chuyên gia.

(P.V)