Con mắt quan phòng

1.

Elizabeth (1207-1231) là công chúa vương quốc Hungary, mười bốn tuổi kết hôn và hai mươi tuổi góa chồng. Sau khi chồng qua đời, bà dùng của hồi môn để xây dựng một nhà thương, và đích thân chăm sóc người bệnh ở đó. Bà trở thành một biểu tượng của đức ái Kitô giáo và được phong thánh năm 1235. Là một trong những thành viên đầu tiên của Dòng Ba Thánh Phanxicô, được tôn kính là thánh bổn mạng của dòng này, và có nhiều nhà thờ trên thế giới mang tên thánh nữ. Một trong số đó là nhà thờ Thánh Elizabeth, tọa lạc ở số 1759 đại lộ Mills, thành phố Norwood, bang Ohio, Hoa kỳ (ảnh 1).

2.

Nhà thờ Thánh Elizabeth xây dựng năm 1903; không biết ai là kiến trúc sư. Nhà thờ Công giáo này đóng cửa năm 1994; vì thế giáo dân nhập vào hai giáo xứ lân cận ở phía bắc và phía đông thành phố Norwood. Năm 1995, nhà thờ Thánh Elizabeth được nhà thờ Ruộng Nho Trung Tâm (the Vineyard Central Church) mua lại và địa điểm này hiện vẫn đang hoạt động cho tới nay.

Mang tên “Ruộng Nho Trung Tâm” vì nhà thờ Tin Lành này là tổng hành dinh (home) của Phong Trào Ruộng Nho (the Vineyard Movement) vốn có mạng lưới toàn cầu gồm trên 2.400 nhà thờ (hơn 90 quốc gia). Phong trào do mục sư John Richard Wimber (1934-1997) khởi xướng ở bang California vào thập niên 1970. Tên gọi “Ruộng Nho” có lẽ được lấy cảm hứng từ Lời Chúa (Gioan 15,5): “Thầy là cây nho, anh em là cành. Ai ở lại trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy, thì người ấy sinh nhiều hoa trái, vì không có Thầy, anh em chẳng làm gì được”.

Từ khi trở thành tài sản của nhà thờ Ruộng Nho Trung Tâm, tên gọi nhà thờ Thánh Elizabeth thường kèm theo định ngữ “cũ” (the old St. Elizabeth Church).

3.

Nhà thờ Thánh Elizabeth (cũ) có tám cửa sổ lớn gắn kính màu (stained glass windows), và hai trong số đó miêu tả thánh Elizabeth chăm sóc người bệnh (ảnh 2), chăm sóc trẻ em (ảnh 3). Ngoài ra, có hai mái vòm cũng gắn kính màu (stained glass domes).

Kính màu gắn ở nhà thờ Thánh Elizabeth (cũ) là kiểu kính màu phong cách Munich (München) được sản xuất tại nhà máy chế tạo kính màu Hoàng Gia Bavaria (the Royal Bavarian Stained Glass Manufactory), ở Munich nước Đức, vào giữa thế kỷ 19. Nghệ nhân gắn kính màu cho nhà thờ Thánh Elizabeth (cũ) là Franz Xaver Zettler (1841-1916) chủ một công ty với khoảng 250 nhân viên. Bố vợ ông là nghệ nhân Joseph Gabriel Mayer (1808-1883), có một công ty với khoảng 350 nhân viên. Hai xưởng này đều danh tiếng quốc tế và đã sáp nhập làm một vào năm 1939.

4.

Một trong hai mái vòm gắn kính màu ở nhà thờ Thánh Elizabeth (cũ) rất đặc biệt, vì miêu tả Con Mắt Quan Phòng (the Eye of Providence) tỏa hào quang rực rỡ được bao bọc bằng một hình tam giác tượng trưng Ba Ngôi (Trinity), có bốn thiên thần chầu bên ngoài (ảnh 4).

Con Mắt Quan Phòng của Thiên Chúa được diễn tả nhiều cách khác nhau trong Kinh Thánh. Chẳng hạn:

4.1. Châm Ngôn (15,3): “Mắt Đức Chúa ở mọi nơi mọi chỗ, hằng dõi theo kẻ dữ người lành”.

Nghĩa là Thiên Chúa “vô sở bất tại” 無所不在 (omnipresence: không chỗ nào không hiện hữu) và Ngài soi xét không sót bất kỳ hành vi nào của người trần thế.

4.2. Thánh Vịnh (139,1-4): “Lạy Chúa, Ngài dò xét con và Ngài biết rõ, biết cả khi con đứng con ngồi. Con nghĩ gì tưởng gì, Ngài thấu suốt từ xa. Con đi lại hay nghỉ ngơi, Chúa đều xem xét; mọi nẻo đường con đi, Chúa đều quen thuộc. Miệng con chưa thốt nên lời, thì lạy Chúa, Ngài đà rõ biết”.

Nghĩa là ngoài quyền năng “tất kiến” 悉見 (all-seeing: thấy tất cả), Thiên Chúa còn biết tất cả mọi tư tưởng thầm kín, mọi toan tính v.v... của người phàm tục, tức là “vô sở bất tri” 無所不知 (omniscience: không điều gì không biết).

4.3. Gióp (34,21): “Thiên Chúa để mắt trông mọi đường đi nước bước của con người”.

Câu này vừa cảnh báo kẻ gian tà vừa nâng đỡ người lương thiện được vững lòng yên dạ.

4.4. Giêrêmia (16,17): “Vì mắt ta nhìn thấy mọi đường lối của chúng, nên chúng không tránh khỏi mặt ta được; tội lỗi của chúng cũng không giấu được mắt ta”.

Nghĩa là Thiên Chúa chẳng những thấy và biết hết mọi hành vi mà còn thấu suốt tất cả động cơ thầm kín của các hành vi đó.

4.5. Hípri (4:13): “Không có thụ tạo nào trốn tránh được mắt Chúa; tất cả đều phơi bày trần trụi trước mắt Ngài...”.

Nghĩa là Thiên Chúa nhìn thấy mọi sự, không có điều gì khuất lấp mà Ngài không tỏ rõ.

Những câu Kinh Thánh dẫn trên cho thấy quyền năng “nhìn thấy tất cả” (all-seeing power) của Thiên Chúa. Con người không bao giờ thật sự lẻ loi hay đơn chiếc, vì luôn luôn có Thiên Chúa theo sát từng hành vi, tư tưởng, lời nói. Thế nên, đừng ai mơ tưởng có thể lấy “vải thưa” mà hòng che mắt Ngài.

Do đó suy ra, mọi hành vi, tư tưởng, lời nói của con người đều phải “trả giá” theo luật nhân quả. Mặt khác, ai hiền lương ắt đều được Thiên Chúa chứng tri (chứng giám) và che chở, nâng đỡ, đúng như ý nghĩa hai chữ “quan phòng” 觀防 (soi xét và gìn giữ).

HUỆ KHẢI