Khảo cứu nhà thờ 1.600 tuổi ở đáy hồ

Sau khi phát hiện tàn tích chìm dưới đáy hồ ở Thổ Nhĩ Kỳ của ngôi thánh đường cổ được xây dựng từ thời Công đồng Nicaea I, các nhà khoa học đang đẩy nhanh quá trình khảo sát và phân tích các dữ liệu, với hy vọng sẽ khám phá thêm nhiều thông tin quan trọng.

Phần khó khăn nhất của dự án khảo cố dưới nước là tầm nhìn đôi khi bị thu hẹp dưới 10cm

Công đồng Nicaea I được tổ chức năm 325 tại thị trấn cổ Nicaea, giờ đây là Iznik (tỉnh Bursa, Thổ Nhĩ Kỳ), trước đó từng là một phần của đế quốc La Mã. Nhà khảo cổ học Mustafa Şahin của Đại học Uludag tại Bursa đã dành nhiều năm lùng sục khắp bờ của vùng hồ nổi tiếng Ascanius, cũng thuộc Iznik, với hy vọng có thể tìm kiếm các chứng tích lịch sử từ thế kỷ thứ 4. Thế nhưng, chỉ đến khi chính quyền tỉnh Bursa tiến hành chụp ảnh hồ từ trên cao, ông mới phát hiện được vị trí của một nhà thờ bị chìm dưới làn nước. “Đội nhiếp ảnh đã chụp một loạt hình của hồ Iznik từ năm 2013, nhưng không nghĩ đến việc liên lạc với các chuyên gia về khảo cổ học. Thế nên khi họ bắt đầu ghi hình khu hồ một lần nữa, thành viên của đội nhiếp ảnh là ông Saffet Yilmaz đã gọi điện cho tôi và hỏi rằng, liệu phần còn lại của cấu trúc đang chìm trong lòng hồ phải chăng mang theo một ý nghĩa nào đó”, tiến sĩ Şahin giải thích nguyên nhân của sự chậm trễ.

Vị chuyên gia nhớ lại cảm giác khi lần đầu tiên nhìn thấy các bức ảnh này, được chụp cách bờ khoảng 50m: “Tôi ngạc nhiên vì cấu trúc nhà thờ hiện ra khá rõ”. Ông cho hay đã tiến hành khảo sát khu vực từ năm 2006 nhưng không phát hiện được cấu trúc xây dựng nào ấn tượng đến thế. Tiến sĩ Şahin cho rằng, đây là nhà thờ được xây dựng để đánh dấu vị trí thánh Neophytos đã tử vì đạo vào đầu thế kỷ thứ 4. Thánh nhân chào đời trong một gia đình mộ đạo, cha là Theodore và mẹ là Florentia. Trong giai đoạn nổ ra cuộc bức hại dưới thời hoàng đế Diocletian, cũng là giai đoạn khủng khiếp nhất trước khi Kitô giáo được công nhận và bắt đầu lan tỏa khắp thế giới, thánh Neophytos đến Nicaea và mạnh mẽ lên án dị giáo. Ngài đã bị các binh sĩ sát hại vào năm 303, 10 năm trước khi Sắc lệnh Milan được công bố dưới thời hoàng đế Constantine I, với nội dung chấp nhận Kitô giáo và bãi bỏ những trừng phạt đối với các Kitô hữu.

Công đồng Nicassa I

Công đồng Nicea I diễn ra vào năm 325 đánh dấu nỗ lực đầu tiên nhằm đạt đến sự thống nhất của Kitô giáo. Nhà thờ có tàn tích được phát hiện ở đáy hồ tại Iznik có thể cũng được xây dựng trong thời gian này. Đến năm 740, nhà thờ bị phá hủy trong một trận động đất và từ đó chìm vào quên lãng.“Tàn tích hiện nằm ở độ sâu từ 2-3m và cách bờ 50m”, theo tiến sĩ Şahin.Ông đánh giá phần khó khăn nhất của dự án khảo cổ dưới nước là tầm nhìn đôi khi bị thu hẹp dưới 10cm vì tảo và vi sinh vật dày đặc. Một thách thức khác là nước đặc quánh và đầy chất nhờn, khiến các nhà nghiên cứu gặp khó khăn khi hoạt động dưới nước.

Từ đầu năm sau, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ dự kiến sẽ mở cửa viện bảo tàng dưới nước đầu tiên trên lãnh thổ tại địa điểm đang được khảo cứu, bao gồm tháp cao 20m cho phép người hành hương nhìn được toàn cảnh từ trên bờ, lối đi trên mặt hồ và cả nhà nguyện bằng kính trong lòng hồ để người đến viếng có thể cầu nguyện. Và trong lúc đó, hoạt động khảo sát dưới nước vẫn được tiếp tục, hứa hẹn cung cấp thêm nhiều manh mối về nhà thờ cổ xưa cũng như về Kitô giáo sau Sắc lệnh Milan.