Ngày Thế giới Vượt quá Giới hạn

Ngày 28.7 đánh dấu ngày Thế giới Vượt quá Giới hạn, thời điểm nhân loại đã tiêu thụ hết nguồn tài nguyên mà Trái đất có thể sản sinh trong năm 2022.

Con người, với tốc độ tăng trưởng dân số nhanh chóng, nhu cầu và lối sống vô độ, đang tiêu thụ giống như thể nhân loại đang sở hữu đến 1,75 Trái đất.

Chiếc phao tiêu nằm trơ trọi ở nơi từng có nguồn nước chảy qua tại Nevada - Mỹ - ảnh: AFP

Sự kiện ở Ecuador

Ngày Thế giới Vượt quá Giới hạn được tính toán bởi tổ chức Mạng lưới Dấu ấn Sinh thái Toàn cầu (Global Footprint Network), trụ sở tại TP Oakland (bang California, Mỹ). Năm nay, ông Gustavo Manrique, Bộ trưởng Môi trường, Nước và Chuyển đổi Sinh học Ecuador, đã chủ trì một sự kiện đặc biệt ở Quito nhân ngày này, mà năm nay rơi vào ngày 28.7. Sự kiện năm nay đánh dấu sự hiện diện của nhà sáng lập Mạng lưới Dấu ấn Sinh thái Toàn cầu Mathis Wackernagel. Đồng thời Ecuador cũng nhận thông điệp ủng hộ từ các bộ trưởng trên toàn thế giới, trong đó có các Bộ trưởng Môi trường Carlos Correo (Colombia), Zac Goldsmith (Anh), Rosalie Matondo (Congo) và Milciades Concepción (Panama).

“Ngày Thế giới Vượt quá Giới hạn thể hiện một thực tế đáng quan ngại, hệ thống sản xuất và tiêu thụ hiện tại không tương thích với việc có thể cho phép con người tiếp tục sinh sống trên Địa cầu trong thời gian dài lâu. Để bảo vệ hiệu quả hơn nguồn tài nguyên thiên nhiên và kiểm soát nhu cầu của con người, cần phải thực hiện những hành động chung nhằm phát triển mô hình mới hướng đến tương lai bền vững và tái tạo. Từ Ecuador, chúng tôi kêu gọi thế giới hãy cam kết vì mục tiêu trên”, Bộ trưởng Gustavo Manrique giải thích.

Con người đang tạo ra nhiều món nợ xấu với thiên nhiên - ảnh: Reporterre

Ecuador có truyền thống đặt thiên nhiên ở vị trí trung tâm. Năm 2008, nước này làm nên lịch sử khi trở thành quốc gia đầu tiên của thế giới nhất trí bỏ phiếu cho phép thiên nhiên được quyền “tồn tại, thăng hoa và phát triển” dựa trên các điều khoản do hiến pháp quy định. Ecuador cũng nằm trong số những quốc gia có ngày Thế giới Vượt quá Giới hạn dự kiến đến khá trễ (ngày 6.12). Điều này có nghĩa là Dấu ấn Sinh thái trên mỗi đầu người ở Ecuador chỉ nhỉnh hơn một chút so với mức trung bình của công dân toàn cầu. Những nước khác thuộc nhóm Ecuador là Jamaica (ngày 20.12), Indonesia (ngày 3.12). Nhóm nước khai thác và sử dụng quá đà nhất là Qatar (ngày 11.2), Luxembourg (ngày 14.2), Mỹ - Canada - UAE (ngày 13.3).

Con người ngày càng quá đáng

Chủ tịchWackernagelcủa Mạng lưới Dấu ấn Sinh thái Toàn cầu tính toán được con người tiêu xài vượt quá 75% so với các nguồn tự nhiên mà Trái đất có thể tạo ra, cứ như thể nhân loại có đến 1,75 địa cầu để phung phí. Tuy nhiên, nếu chúng ta có thể đẩy lùi ngày này mỗi năm khoảng 6 ngày, nhân loại có thể quay lại ngưỡng “một Trái đất” trước năm2050, tức không còn “nợ nần” gì với thiên nhiên.“Hành tinh của chúng ta tạo ra nguồn nuôi sống tự nhiên cho tất cả Trái đất. Đây là ‘ngân sách’ thực tế mà chúng ta đang có. Và con người cũng cần phải chia sẻ cho các loài động vật hoang dã, vì thế không thể chiếm trọn ‘ngân sách’ này”, ôngWackernagelnhắc nhở. Điều đáng buồn là với những gì đang diễn ra, con người không chỉ muốn độc chiếm “ngân sách” mà còn không ngừng tạo ra “nợ xấu” về sinh thái.

Tuần hành vì môi trường tại Paris - Pháp với biểu ngữ tăng cá giảm ô nhiễm - ảnh: AFP

ÔngNigel Topping,“nhà vô địch” hành động vì khí hậu cấp cao của Chính phủ Vương quốc Anh cho Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu thứ 26 (COP26), nói rằng việc con người phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để sản xuất điện, đổ xăng cho xe, sưởi ấm và xây dựng nhà cửa vẫn còn quá cao so với mức có thể chấp nhận được. Ông cảnh báo nhân loại đang ở ngã ba đường. Cứ mỗi 1/10 độ C nóng lên, con người lại chọn gây ra nhiều thiệt hại và tổn thất kinh tế cho bản thân, công việc kinh doanh và cộng đồng, cũng như cho con cái và thế hệ mai sau.

Áp lực kinh tế đang đè nặng tại nhiều nước. Kết quả nghiên cứu của Mạng lưới Dấu ấn Sinh thái Toàn cầu cho thấy hiện có hơn 3 tỷ người sống ở những quốc gia sản xuất lượng thực phẩm ít hơn mà họ tiêu thụ và tạo ra thu nhập thấp hơn trung bình của thế giới. Điều này có nghĩa là họ đối mặt với tình trạng thiếu lương thực và gặp bất lợi lớn trong việc tiếp cận các thị trường lương thực trên toàn cầu. Nếu tiếp tục mở rộng ra toàn bộ nguồn tài nguyên chứ không dừng lại ở thực phẩm, số người đối mặt thách thức kép này tăng lên đến 5,8 tỉ người.

Theo ông Wackernagel, việc đảo ngược xu hướng trên hoàn toàn có thể thực hiện được, thậm chí còn mang đến lợi ích cho những nước đóng vai trò dẫn đầu. Hiện có nhiều biện pháp cho phép đẩy lùi Ngày Thế giới Vượt quá Giới hạn. Chẳng hạn, cắt giảm tình trạng hao phí thực phẩm trên toàn thế giới xuống phân nửa như hiện nay có thể đẩy lùi thời hạn này thêm 13 ngày. Mở rộng cơ sở hạ tầng dành cho xe đạp, như đang thực hiện ở Hà Lan, có thể giảm thêm 9 ngày. Sản xuất năng lượng tái tạo, như phong điện ở Đan Mạch và Đức sẽ giảm ít nhất 10 ngày. Vẫn còn chưa quá trễ để con người có thể hành động.

BẠCH LINH