Nghĩ về tri ân tổ tiên

Ngô Quốc Đông

Đợt giỗ Tổ Hùng Vương 10.3 âm lịch năm nay phản ánh ngày một rõ nét nhu cầu tâm linh của người Việt. Ước tính có hàng triệu lượt khách đã đến Đền Hùng dâng hương trong dịp này, một con số mà nhiều người rất vui nhưng cũng đầy bất ngờ bởi sự gia tăng và tự phát. Cả một biển người đã đổ dồn về Phú Thọ trong có mấy ngày lễ. Rất may, không có cảnh bị dẫm đạp lên nhau dẫn đến tử vong như một số lễ hội tôn giáo ở một số nước khác. Đây cũng được xem là một thành công đáng ghi nhận trong lễ hội Đền Hùng. Dù vậy, nhiều trẻ nhỏ và người già đã phải được trợ giúp để thoát ra trong khoảng thời gian cao điểm.

Rõ ràng tâm linh, tôn giáo luôn là một hạt nhân trong con người. Như một dòng chảy tiềm ẩn trong tâm thức người Việt Nam từ ngàn đời nay, việc tri ân tổ tiên, hướng về nguồn cội qua thờ cúng vẫn diễn ra, cho dù trong quá khứ, có thời điểm không được cọi trọng. Mấy chục năm trước, khi chưa có điều kiện tổ chức lễ hội Đền Hùng hoành tráng, vẫn có rất nhiều người đến núi Nghĩa Lĩnh chiêm bái tổ tiên. Có nhiều cụ già cao niên mắt mờ chân chậm, đi bộ cả ngày đường đến tỏ lòng với tiên tổ chỉ bằng nén hương thành kính. Và cho đến hôm nay, trong dòng người tấp nập ngược xuôi, giữa bạt ngàn xe máy, giữa những chiếc ô tô “ khủng”, giữa những vị quan khách sang trọng, ăn mặc đắt tiền..., chúng ta vẫn bắt gặp những cụ già chân quê, ăn mặc xuềnh xoàng hành hương về Đất Tổ. Suy cho cùng, việc tâm linh có lẽ không chỉ được nhận diện ở vỏ ngoài của hình thức, hay sự khoe mẽ của âm thanh lẫn sắc màu, mà xuất phát từ sự thành kính trong tâm hồn mỗi người.

Nhiều người hành hương về Đất Tổ năm nay không chỉ vì lễ bái, thỏa mãn nhu cầu tâm linh cho cá nhân và các thành viên gia đình, mà còn hướng tới việc chiêm ngắm và bầu chọn cho mẫu hình tượng đài Hùng Vương, từ 3 phương án tốt nhất được Ban tổ chức đưa ra. Lấy ý kiến rộng rãi nhân dân là một tín hiệu tích cực cho các quy phạm văn hóa, nhất là khi đang lựa chọn một mẫu hình đại diện cho Quốc Tổ. Hơn nữa, nhân dân mới chính là chủ thể của văn hóa. Nhưng xem ra cũng rất khó với nhiều du khách trong việc bỏ phiếu, bởi mỗi mẫu hình đều dựa trên những căn cứ lịch sử và đã được dân địa phương tuyển chọn trước khi trưng bày. Mặt khác, tất cả đều không biết chính xác chân dung của các Vua Hùng trong quá khứ ra sao, nên việc bầu chọn nhiều khi cũng mang cảm tính, thiên về khía cạnh tâm linh.

Hành hương về Đất Tổ để bày tỏ một nhu cầu tâm linh với tiền nhân là một suy nghĩ trong sáng của nhiều người trước khi đến đây. Nhưng vì lượng khách quá đông, thời gian mỗi người có hạn, nhu cầu dâng lễ tại các đền trung tâm (Đền Trung, Đền Thượng, đền Hạ) là hướng đích của mọi người. Vậy là cái Thiêng đã sinh cái Tục. Những hành vi lịch sự, nề nếp, ứng xử có văn hóa đã bị lôi cuốn bởi tâm lý đám đông. Cảnh chen lấn, xô đẩy lại xảy ra. Rồi các dịch vụ lên ngôi, có cả việc lưu hành tiền giả, trộm cắp tài sản, trèo rào, xả rác và đặc biệt là vi phạm giao thông...

Làm sao để tổ chức một lễ hội lớn an toàn, đông vui và hiệu quả luôn là thách thức với ngành chức năng từ năm này qua năm khác.

Ngô Quốc Đông