Người miền tây lao đao vì hạn mặn

Thiếu nước ngọt sản xuất, cây cối vàng lá, héo khô, lúa chết… do nhiễm mặn kéo dài là những gì đang diễn ra tại các tỉnh thành Ðồng bằng sông Cửu Long. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn trong cuộc họp với Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc về khắc phục hạn mặn ngày 8.3.2020, tổng thiệt hại lúa mùa 2019 và đông xuân 2019 - 2020 gần 39.000 ha. Về nước sinh hoạt, khoảng 95.000 hộ dân gặp khó khăn…

Những dòng sông cạn trơ đáy - ảnh chụp tại H. Trần Đề - Sóc Trăng

NƯỚC NGỌT NHƯ NƯỚC MẮT

Ðó là câu ví von mà bà con miền tây kháo nhau, để diễn tả về tình trạng hiện tại. Chị Phan Thị Thùy Trang (H. Giồng Trôm, T. Bến Tre) cho biết từ một tháng nay, gia đình chị và chòm xóm đã phải đi mua nước ngọt để sinh hoạt với giá “hữu nghị” 8.000đ/thùng (30 lít) do người quen bán để dùng trong ngày. “Tiết kiệm lắm mới đủ cho nấu ăn, rửa ráy. Tắm thì có thể sử dụng nước sông rồi sau đó dội lại một, hai gàu cho đỡ. Người còn thiếu nước thì lấy đâu cho cây? Bốn công đất trồng chanh, bưởi nhà tôi bây giờ sắp tiêu cả rồi. Ðợt hạn năm 2016 được cho là nặng nhất trong lịch sử, vườn nhà cũng bị ảnh hưởng nặng, mới gầy lại được không lâu, bây giờ lại thế này”, chị ngậm ngùi.

Nhiều hộ khi nghe dự báo trên các phương tiện truyền thông về hạn đã dự trữ sẵn nước trong ao hồ nhưng lượng nước ít ỏi đó cũng chỉ chống chọi được một thời gian ngắn. Ông Nguyễn Hùng Em (H. Châu Thành, T. Hậu Giang) cho hay, nguồn nước dự trữ chăm sóc cho 9 ha trồng mít, cam, ổi của gia đình đang sắp cạn kiệt: “Bây giờ, chỉ trông đợi vào đợt nước lớn tới có thể đóng cống lại rồi tưới sương trên cây. Toàn bộ vườn cam bây giờ đã vàng lá…”.

Tại Tiền Giang, nhiều nơi nông dân phải xếp hàng mua nước. Vườn sầu riêng Ngũ Hiệp, Mỹ Long, Long Trung, Tân Phong (huyện Cai Lậy) nức danh cả nước, giờ đây đang khô hạn, có nguy cơ “thành củi” hàng loạt. Ông Võ Văn Nam (cù lao Tân Phong), chủ 2 ha sầu riêng than thở chỉ trong thời gian ngắn đã mất gần 70 triệu chi cho… nước, cứu vườn. Những ngày này, về Cai Lậy, Gò Công, nhìn hình ảnh bà con xôn xao đi lấy nước thiệt thương. “Có nơi, giá lên đến 150.000 đồng/m³. Nói chung, bây giờ thiếu nước thì không thể làm gì được. Người ta còn có thể dùng nước lọc, nước bình sử dụng nhưng cây chết rễ, úa lá, nhất là sầu riêng thì hơi căng”, anh Nguyễn Văn Châu Tuấn (xã Mỹ Long) chia sẻ.

Xe chở nước tới tận vườn nông dân

CỨU VƯỜN, CỨU MÌNH…

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, ÐBSCL nằm ở hạ nguồn sông Mêkông, có diện tích 3,96 triệu ha, tổng lượng dòng chảy trung bình năm là 475 tỷ m³. Trong đó, lượng dòng chảy phát sinh trong phần lãnh thổ Việt Nam là 25 tỷ m³, chiếm 5,2%. Toàn vùng có hơn 15.000 km kênh trục và kênh cấp I, gần 27.000 km kênh cấp II, khoảng 50.000 km kênh cấp III và nội đồng, 13.000 km đê bao, bờ bao. Hệ thống thủy lợi, kênh, rạch, ao hồ và hệ thống thủy lợi ở ÐBSCL là những hồ chứa mở hoặc kín tùy theo việc bố trí công trình điều tiết, với tổng dung tích có khả năng dự trữ tương đương khoảng 6 tỷ m³. Xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đến sản xuất lẫn đời sống từ tháng 12.2019 và liên tục tăng cao cho đến nay.Theo nhận định củaTrung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia,mùa khô năm 2020 có thể khắc nghiệt, lượng nước trên các sông thiếu hụt, hạn mặn xâm nhập sâu hơn so với những năm gần đây.

Sản xuất nông nghiệp đình trệ, mất mùa, thiệt hại về kinh tế là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, nông dân cũng không chịu “chết trắng”. Ông Trần Anh Dũng, 50 tuổi (X. Mỹ Thuận, H. Hòn Ðất, T. Kiên Giang) xót xa cho biết nửa tháng nay chuyển qua phụ hồ với thù lao 180.000 đồng/ngày: “8 công lúa thì cứ để đó đi, tính sau, bây giờ phải lo cái ăn, cái mặc trước mắt”, ông nói.

Chung hoàn cảnh, chị Nguyễn Hồng Thu giáo viên mầm non tại Cai Lậy, Tiền Giang, vừa không thể đi dạy do lịch nghỉ của ngành giáo dục nhằm tránh dịch bệnh, kinh tế vườn lại ảnh hưởng nên đã quyết định thêu tranh chữ thập, nhờ người quen giới thiệu phân phối sản phẩm và bán hàng online. Dù biết công việc chỉ mang tính cầm chừng, nhất thời, nhưng theo cô Thu, “có còn hơn không”, “bán được đồng nào hay đồng ấy”. Giá các tranh dao động từ 500.000 - 1.500.000 đồng. Chồng chị, anh Nguyễn Văn Châu Tuấn nhân lúc rảnh sau khi thăm vườn cũng phụ vợ. “Có mảnh vườn 4 công mà đang thấy đìu hiu quá! Sầu riêng chết nhánh ráo trọi. Cũng may mình ít, thương là thương cho những người hàng chục công, lỗ nặng”, anh lắc đầu nói.

Nông dân mua nước tưới tiêu kéo theo nghề “lơ xe nước” cũng được dịp hình thành. Công việc của những người phụ là đi theo các ghe nước để vận chuyển lên bờ, đến các vườn của từng hộ và bơm cho người dân. Với mức 300.000 đồng/ngày, việc làm này cũng giúp một số thanh niên trong các vùng hạn có thu nhập. “Ði làm lấy tiền bơm nước cho vườn nhà mình. Chứ bây giờ có chuyện gì làm đâu. Mùa này đã khó khăn do dịch bệnh, mà còn khô hạn”, anh Trần Minh Hưng, (31 tuổi, xã Ngũ Hiệp, huyện Cai Lậy) vừa bơm nước, vừa nói.

Dẫu thế, dường như các công việc kia là cầm cự mà cũng chỉ dành cho số ít. Hạn mặn đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống, sản xuất của người đồng bằng. Ðược biết, trong cuộc họp với lãnh đạo các tỉnh ÐBSCL ngày 8.3.2020 vừa qua, Chính phủ đã đồng ý hỗ trợ 350 tỷ cho 5 tỉnh chịu tác động mạnh nhất do hạn mặn là Bến Tre, Tiền Giang, Long An, Kiên Giang và Cà Mau. Tại các địa phương, nhiều biện pháp ứng phó cũng đã được triển khai.

HÙNG LUÂN