Nhìn lại 800 năm dòng Phanxicô hiện diện tại Đất Thánh

Sứ vụ trên Đất Thánh của dòng Phanxicô không hề dễ dàng, nhất là trong bối cảnh tình hình khu vực liên tục trải qua nhiều xáo trộn và diễn biến phức tạp của thời cuộc.

Thầy Elias thuộc cộng đoàn đầu tiên của dòng Phanxicô đến Đất Thánh vào cuối năm 1217

Mùa Giáng Sinh và năm mới là dịp thế giới tập trung sự chú ý vào Ðất Thánh và những thách thức mà cộng đồng Kitô giáo đang phải đối mặt trong khu vực, không loại trừ các cơ sở tôn giáo như nhà thờ, di sản, thánh tích quan trọng trong lịch sử của Giáo hội. Có thể nói, gánh nặng đang oằn trên vai dòng Phanxicô, dòng tu chịu trách nhiệm bảo vệ Ðất Thánh kể từ khi bắt đầu đặt chân đến nơi này vào cuối năm 1217 và hiện được biết đến với tên gọi Những người giám hộ Thánh Ðịa. Ðức Chân phước Giáo Hoàng Phaolô VI từng đề cập sứ vụ của dòng này như sau: “Chính Ðấng thiêng liêng đã an bài để xảy ra các sự kiện lịch sử vào thế kỷ 13, mang dòng Phanxicô đến Ðất Thánh. Kể từ đó, những đứa con của thánh Phanxicô thành Assisi đã bám trụ mảnh đất của Chúa Giêsu, phụng sự Giáo hội địa phương và trông nom, khôi phục và bảo vệ những địa điểm thiêng liêng của Công giáo” (Nobis in Animo, 1974).

Trong dịp kỷ niệm 800 năm hiện diện và bảo hộ Ðất Thánh, cha Francesco Patton (được Ðức Giáo Hoàng Phanxicô bổ nhiệm làm bề trên dòng tại Thánh Ðịa từ năm 2016) và người chịu trách nhiệm về mặt tài chính của dòng là cha Ramzi Sidawi đã chia sẻ những trải nghiệm trong quá khứ và thách thức hiện tại của dòng tu này, theo báo National Catholic Register. Cha Patton cho biết, các tu sĩ đã có mặt vào cuối năm 1217 thể theo lời kêu gọi của thánh Phanxicô vào lúc đó là gởi nhiều thừa sai đi khắp nơi. Hai năm sau, đích thân thánh nhân đặt chân đến nơi này. Vài thập niên sau đó, Ðức Giáo Hoàng Clement VI vào năm 1342 đã chính thức giao phó trách nhiệm bảo vệ Ðất Thánh cho dòng này. Vào thời điểm ấy, đây quả thực là chuyện khá đơn giản vì chỉ có 3-4 địa điểm linh thiêng. Tuy nhiên, nhiều thế kỷ trôi qua, các cơ sở của Công giáo xuất hiện ở khắp nơi. Các tu sĩ không những đảm nhiệm việc truyền giáo mà còn phải đảm đương các công việc quan trọng khác.

Chẳng hạn, vào thế kỷ 16, họ hiểu rằng cần phải thành lập những ngôi trường Công giáo, và thế là ngôi trường đầu tiên xuất hiện vào nửa sau thế kỷ này. Cùng lúc, các tu sĩ đánh giá là cần phải tạo ra việc làm để giúp con người có thể sống đúng với phẩm chất của mình, thế là họ tiếp tục nghĩ cách. Cha Ramzi bổ sung không chỉ làm việc tại các giáo đường, nhà thờ, các tu sĩ chuẩn bị cho các giáo xứ và trường học có thể dạy học cho trẻ em trong vùng, không phân biệt tôn giáo. Về khía cạnh nghề nghiệp, dòng Phanxicô tìm cách tạo công ăn việc làm cho dân địa phương, ví dụ như các sản phẩm thủ công rất nổi tiếng của Ðất Thánh, đặc biệt tại Bethlehem, là do các tu sĩ Phanxicô khởi xướng.

Cha bề trên Patton cũng chia sẻ về tình hình hiện tại, mà ngài thừa nhận là vô cùng phức tạp. Khi nói đến quyền bảo hộ Ðất Thánh, Vatican không chỉ một địa điểm cụ thể là Israel, mà là Israel, Palestine, Jordan, Lebanon, Syria, CH Síp, Rhodes, Ai Cập. Ngoài khu vực này, tại Thánh Ðịa, dòng còn quản lý tu viện ở Washington D.C (thủ đô Mỹ), 3 cộng đồng ở Ý, có nghĩa là phạm vi quản lý rất rộng. Bên cạnh đó, dòng Phanxicô đã hoạt động khắp thế giới, các tu sĩ đến từ nhiều quốc gia khắp năm châu. “Tôi cho rằng nhờ vào tính chất quốc tế của mình, chúng tôi có thể sống trong bối cảnh đầy phức tạp này mà không hề cảm thấy sợ hãi, đặt trọn niềm tin vào Thiên Chúa”, cha bề trên nhận định. Trên thực tế, các tu sĩ của dòng tại Thánh Ðịa vẫn bám trụ Palestine và đặc biệt tại Syria vào thời điểm tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) chiếm nhiều vùng của quốc gia này. Trong cảnh khó khăn, họ sát cánh với dân địa phương không phân biệt màu sắc tôn giáo.

Về vấn đề người hành hương, cha Ramzi cho rằng hoạt động hành hương đặc biệt quan trọng, trước hết là cho những người quyết định tìm về và chứng kiến sự hóa thân của Chúa. Ðức Chân phước Giáo Hoàng Phaolô VI từng ví von Ðất Thánh là “Phúc Âm thứ năm”, có nghĩa là người hành hương có thể hiểu được hơn về đạo thông qua việc chạm tay vào những địa điểm linh thiêng từng ghi dấu ấn của Thầy. Bên cạnh đó, đây là hoạt động đóng vai trò mạch máu kinh tế cho Ðất Thánh. Các hoạt động xung quanh các đền thờ giúp nhiều người có thể tìm được việc làm.

Cha bề trên thừa nhận dòng Phanxicô đã hết sức vất vả để chăm sóc tất cả khu vực thuộc quyền bảo hộ, trong đó bao gồm bảo hộ Nhà thờ Mộ Chúa, Nhà thờ Giáng Sinh, Vương Cung Thánh Ðường Truyền Tin. Và trên hết, các vị tìm cách lan tỏa ý niệm rằng tất cả mọi người, bất kể tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, đều có thể tồn tại trong hòa bình và hòa hợp trên Ðất Thánh.

GIANG VÔ YÊN