KỶ NIỆM THÚ VỊ CỦA MỘT CHỨNG NHÂN
Chân dung ông Jean Baptiste EstradeNgày 2 tháng 12 năm 1888
Ngồi tại bàn viết, người đàn ông tay cầm bút nhưng vẫn lưỡng lự, không phải vì bàn tay phải của ông đã run rẩy. Năm 1888 này, Jean Baptiste Estrade vào tuổi 67, nhưng đã nghỉ hưu được hai mươi năm. Bởi trước đây ông công tác trong ngành thuế vụ, phải thuyên chuyển liên tục từ Lộ Đức cho tới Bordeaux, do đó được nghỉ hưu sớm. Tuy nhiên, ông vẫn còn nhanh nhẹn và sức khỏe rất tốt.
Sở dĩ ngòi bút của ông không lướt nhanh trên các trang giấy trắng, là vì Jean Baptiste Estrade không biết phải sắp xếp câu chuyện thế nào cho mạch lạc. Sau cùng, ông cũng tìm được một lối thoát : kể lại những kỷ niệm riêng tư của mình về những lần Đức Mẹ hiện ra tại Lộ Đức, xúc động vì được ơn ngay từ lần đầu tiên đến hang đá. Đứng bên cạnh Bernadette nhiều lần trong suốt những ngày hồng phúc đó, ông không phải là người tốt nhất hơn bất cứ ai khác để phổ biến những kỷ niệm đáng ghi nhớ này sao ?
 |
Nhiều người - và nhiều nhân vật - đã thấy trước vấn đề này. Trong nhiều năm, Jean Baptiste Estrade không kể hết. Nếu yêu cầu làm chứng bằng cách trả lời phỏng vấn thì dễ cho ông hơn. Ông sẵn sàng trả lời cho các nhà viết sử chuyên nghiệp, nhưng bảo ông viết sách thì khó cho ông quá. Đó là vì, giống như nhiều người cùng thời với ông, vị cựu công chức này có một quan niệm cao đẹp về văn chương. Theo ông, văn chương phải tuyệt dịu, êm đềm và đầy chất thơ, nếu không chẳng là gì cả ! Thế mà Jean Baptiste Estrade lại cảm thấy mình không có tài năng ngang tầm với Victor Hugo.
Cuối cùng, mới đây, có một người đã giải quyết những e ngại, lo lắng về mặt mỹ từ. Trong một lần ghé qua Lộ Đức, Đức Hồng y Langénieux, Tổng Giám mục Reims, đã nói chuyện với người có thể trở thành tác giả của quyển sách này. Ngài cho ông biết việc biên soạn một tác phẩm như thế là một việc làm biểu lộ lòng tôn kính đối với Đức Mẹ, hay nói đúng hơn, đó là một bổn phận. Điều đó lý giải tại sao khi trở về nhà tại Bazas, Jean Baptiste Estrade đã bắt tay vào việc ngay.
Ba mươi năm đã trôi qua kể từ khi Đức Mẹ hiện ra với Bernadette Soubirous. Và ông cũng không còn có thể hồi tưởng hết các chi tiết, nhưng như cha Laurentin quả quyết, Jean Baptiste Estrade có trí nhớ tuyệt vời, trí nhớ của con tim. Bầu khí cầu nguyện ở hang đá, lòng đạo đức xung quanh Bernadette, cái nhìn sáng rực chiếu thẳng vào Đức Mẹ…, đúng là ông nhớ như mới xảy ra hôm qua. Nhưng những tháng ngày đã qua, những câu chuyện làm đám đông xúc động, công chúng lo âu về tính xác thực đang chờ đợi những lời xác nhận, tất cả những thứ đó đang rối loạn trong tâm trí của ông.
 |
| Jean Baptiste Estrade, tác giả quyển sách "Những kỷ niệm thú vị" |
Estrade thở dài, đặt bút xuống, mở ngăn kéo bàn viết ra. Một lần nữa ông đọc lại mấy trang nhật ký ông đã viết từ năm 1858, ngay lúc Đức Mẹ hiện ra với Bernadette Soubirous. Ông nhớ không sót chi tiết nào, nhưng những trang nhật ký đó cũng không giúp ích nhiều cho ông. Đối với một người mới trở lại có lòng tin mãnh liệt, điều cốt yếu nằm ở chỗ khác chứ không phải trong những điểm nhấn của lịch phụng vụ ! Về 18 lần Đức Mẹ hiện ra, ông chỉ mô tả được 6 lần, một lần không nhớ ngày tháng, một lần ghi sai ngày tháng…
Để có thể tập hợp các kỷ niệm, Estrade khéo sắp xếp cho những người thân trong gia đình giúp ông. Chị ông, Emmanuélite, cũng độc thân như ông và luôn sống bên cạnh ông. Bà cư ngụ trong ngôi nhà hương hỏa ở Bazas với ông Estrade vào năm 1858, thời điểm họ làm chứng nhân của những lần Đức Mẹ hiện ra với Bernadette tại hang Massabielle. Vì thế, Emmanuélite và Jean Baptiste Estrade trao đổi với nhau rất lâu để cùng gợi nhớ những khoảnh khắc tuyệt vời này. Bà chị của nhà văn bất đắc dĩ có một trí nhớ khá tốt, nhưng rất tiếc là điều đó vẫn chưa đủ, cho nên Estrade phải nhờ đến những cặp nạng để giúp ông nhớ lại những gì đã xảy ra. Tuy nhiên, đó là những cặp nạng nguy hiểm : ông thừa biết rằng những cặp nạng có thể biến thành những cây gậy dùng để đập vào lưng ông ! Ý ông là đang liên tưởng đến công việc của các sử gia có thẩm quyền về chứng từ Đức Mẹ hiện ra : Lasserre và Cros. Biết bao cuộc bút chiến đã xảy ra giữa hai nhà thông thái này. Xung quanh tiểu sử sáng ngời của Bernadette, các nhà thông thái ganh tị và liên tục đá nhau. Estrade luôn luôn xem thường những cuộc cãi cọ như vậy. Phần ông, ông hết sức vội vã kể lại những kỷ niệm thánh thiêng mà vào năm 1868 ông đã tránh né (bỏ qua lời yêu cầu của Lasserre muốn ông lên án quyển sách Lược kể những lần hiện ra), do cha Sempé khởi xướng và sau đó cha Cros tiếp tục…
Bây giờ, ông phải nhờ đến những bài nghiên cứu có tính châm biếm này với nguy cơ bị kết tội đạo văn, dù ông là chứng nhân trực tiếp của những biến cố năm 1858. Cha Sempé, người hướng dẫn và cố vấn của Estrade, gởi đến cho ông những bài viết của cha Cros đã được tuyển chọn lâu rồi. Ngài là đồng sở hữu của tập tài liệu này. Nhưng những giới hạn của việc sử dụng tài liệu không được nói rõ, và cha Cros, khi biết việc làm của Estrade, đã theo dõi cách khó chịu việc biên soạn tác phẩm này, giống như các bạn của Lasserre. Người chứng kiến tận mắt, lo lắng không biết phải làm thế nào để đền đáp những ân huệ mà ông đã nhận được vào năm 1858, nên ông buộc lòng phải viết hết sức bí mật để tránh mọi phiền phức do các sử gia gây ra, nếu họ khám phá ra ông đã vay mượn nhiều tư liệu của họ.
Còn nữa, điều nghịch lý chưa dừng lại ở đó : dù được hoàn thành năm 1893, nhưng bản thảo mà Estrade hết lòng mong đợi được cất kỹ trong văn khố như một tài liệu gây khó chịu và hoàn toàn bí mật. Mặc dầu đã cẩn thận đề phòng, năm 1898, nhà văn bí ẩn này cũng bị công kích dữ dội. Nguyên do, bởi sơ ý nên một tạp chí Công giáo đã cho đăng những đoạn dài của tác phẩm có thể gây tranh cãi. Phản ứng của cha Cros khiến mọi người sửng sốt. Ngài chỉ trích nặng lời quyển sách “Những kỷ niệm thú vị” bằng những lời nhận xét cay độc trên văn đàn mà trước đó ngài đã là nạn nhân.
Vì lẽ đó mà mãi đến năm 1906, tác phẩm của Estrade mới ra khỏi “hang toại đạo”. Lúc đó, Lasserre đã chết và cha Cros đa nghi cũng không còn chửi mắng nữa. Thời gian trôi qua, những đam mê cũng dịu xuống, chỉ còn lại việc hoàn thành một công trình tỉ mỉ với những kỷ niệm dễ thương của Jean Baptiste Estrade, đó là loại bỏ những gì không chính xác nhằm tôn trọng sự thật.
Đó sẽ là công việc của cha Laurentin, năm mươi năm sau.
Thánh Maria, Đức Mẹ Chúa Trời…
LM INHAXIÔ HỒ VĂN XUÂN
Bình luận