Những người dịch phim

Ngày nay, khi nguồn phim nước ngoài nhập vào Việt Nam chiếm một khối lượng lớn, điều không thể thiếu đó là phụ đề chuyển ngữ. Đằng sau nhiều tác phẩm điện ảnh,nhữngthước phim tài liệu quý…, có những người đang âm thầm làm công việc dịch phim.

Để chuyển ngữ, trước tiên người thực hiện thường xem trước phim với phụ đề gốc (thường là tiếng Anh) để hiểu rõ nội dung tác phẩm. Kế đến, họ sẽ sử dụng các phần mềm chuyên dụng để mở phụ đề gốc và tiến hành dịch từng dòng. Quá trình này thường kết hợp với việc xem lại phim một lần nữa. Sau khi dịch xong, phụ đề sẽ được chính người dịch hoặc một thành viên khác trong nhóm hiệu chỉnh lần cuối cùng. Bước này nhằm loại bỏ lỗi chính tả, cắt ngắn các câu diễn đạt quá dài, khớp thời gian ở những nội dung cần thiết.

Người dịch phim chịu nhiều sức ép căng thẳng về thời gian diễn ra trong phim hay yêu cầu kịp thời với thị trường giải trí.Anh Nguyễn Minh Phương, một thành viên nhóm dịch phim ngắn cho biết: “Mộtbộ phim 90 phút chứa khoảng 1.000 – 1.500 dòng phụ đề. Người dịch nhanh chỉ mất 20-30 giây cho một câu nhưng cũng có khi lâu hơn, vì phải chọn lọc từ ngữ, tra cứu thông tin.”.Tính ra, thời gian hoàn thành một phụ đề Việt lên tới vài tiếng đồng hồ làm liên tục. Đó là những dự án nhỏ, còn với các dự án lớn và khó hơn thì ít ai dám hứa chắc chắn thời gian hoàn thành, có khi kéo dài cả vài tháng công phu.

Nghề dịch phim đòi hỏi người biên dịch phải có khả năng khai thác tài liệu dịch một cách phong phú, đa dạng, không chỉ đúng, đủ nghĩa mà còn phải hấp dẫn và truyền cảm. Biết ngoại ngữ giỏi không có nghĩa là có thể trở thành một biên dịch giỏi. Bạn cần giỏi tiếng mẹ đẻ, sử dụng thật nhuần nhuyễn từ ngữ mới có thể chuyển ngữ được bản dịch một cách tài tình nhất. Nắm vững ngôn ngữ chưa đủ, người dịch còn cần hiểu ý tác giả, hiểu nguyên tác tài liệu. Chị Nguyễn Thị Bích Nga - người có nhiều năm gắn bó với nghề biên dịch phim – khoe về kho phụ đề của mình: “Tổng cộng tôi đã dịch hơn 100 cuốn phim lẻ của Mỹ và hơn 400 bản dịch lớn nhỏ. Tôi có thể tự hào rằng mình đã tích lũy cho bản thân thêm rất nhiều về thành ngữ tiếng Anh. Kiến thức về văn hóa và đời sống, vốn sống cũng góp phần không nhỏ vào bản dịch nên sự không am hiểu có thể dễ dàng bị phát hiện qua một đoạn dịch “ngớ ngẩn”...”. Chưa kể có những loại phim, người dịch còn phải có cá tính phù hợp. Anh Quốc Cường - một người chuyên dịch thể loại phim kinh dị, phiêu lưu mạo hiểm – cho biết: “Với phim thể loại này, ngoài khả năng về ngôn ngữ, người dịch còn phải có tinh thần vững mạnh, chứ nếu có tính hay sợ thì sẽ không bao giờ làm được!”.

Với những người mê phim truyền hình nước ngoài như Mỹ, Hàn Quốc... thì chắc chắn đã quá quen với việc lên các diễn đàn để tìm xem những tập phim nóng hổi có phụ đề tiếng Việt cực chuẩn. Hiện tại có rất nhiều diễn đàn dịch phim rất nhanh nhạy, chỉ chưa đầy 12 giờ sau khi phim được phát sóng ở nước bản địa, tại Việt Nam đã có thể ngồi xem bộ phim mình yêu thích với chất lượng, hình ảnh đẹp, phụ đề đầy đủ và dễ hiểu.

Thông thường, những người làm phụ đề Việt thực hiện công việc này như một nghề chuyên nghiệp hoặc có thể theo dạng nghiệp dư. Có những bạn vì sở thích phim ảnh và có khả năng ngoại ngữ sẽ tham gia sinh hoạt trong các nhóm dịch phim thuộc các diễn đàn lớn. Các bộ phim có phụ đề Việt ngữ được đưa lên các trang mạng chia sẻ miễn phí cho cộng đồng đánh giá và sử dụng. Có thể dễ dàng bắt gặp cả những bạn đang còn trong độ tuổi sinh viên học sinh tham gia vào công việc này. Ở tất cả những diễn đàn phim lớn như luôn luôn có một mục riêng để cho các bạn đăng ký làm thành viên của đội làm phụ đề. Trần Xuân Tùng (sinh viên Đại học Kinh tế) hiện đang là thành viên nổi bật của thể loại phim hoạt hình Nhật Bản, chia sẻ: “Tôi bắt đầu làm công việc này khi đang học phổ thông. Thoạt đầu chỉ muốn thử sức mình để tăng vốn ngoại ngữ, nhưng chỉ một thời gian ngắn tôi đã cảm thấy trình độ tiếng Anh của mình tăng đáng kể và càng ngày càng yêu thích việc làm phụ đề cho phim”.

Công việc không đơn giản, lại tiêu tốn thời gian nhưng lý do khiến nhiều người gắn bó với nghề dịch phim, phần lớn chính là nhờ niềm say mê, nói như chị Bích Nga: “Tôi là người gắn bó với tiếng Anh từ hồi nhỏ, cho đến hôm nay thì tiếng Anh đã dính liền với cuộc sống, luôn mang lại niềm vui và hạnh phúc cho tôi. Dịch phim cũng là công việc tôi yêu thích, từ một người làm phụ đề vì ghiền phim, tôi đã tìm thấy những người bạn mới cùng sở thích. Sự đón nhận của mọi người chính là món quà tinh thần quý cho mình”.

Trong bối cảnh hội nhập với thế giới, nghề biên dịch, dịch phụ đề phim lại cần thiết hơn bao giờ hết. Đam mê và chia sẻ - những người làm công việc này đã và đang thầm lặng góp một phần “nhỏ” công sức của mình, mang lại niềm vui “lớn” cho nhiều khán giả mê phim. Dịch phim cũng chính là góp phần vào việc giao lưu văn hóa điện ảnh với các nước trên thế giới.

THẢO NGUYỄN – HỒNG TUẤN