Nỗ lực bảo tồn hổ Amur của Nga

Nằm tít sâu bên trong những khu rừng băng giá của vùng Viễn Ðông Nga, loài động vật quý hiếm của khu vực đang lặng lẽ quay lại, sau thời gian mấp mé bờ vực tuyệt chủng.

Cuối tháng 11.2021, các dấu chân của hổ Amur đã được phát hiện ở Cộng hòa Sakha (hay còn gọi là Yakutia thuộc Siberia). Ðây là tín hiệu vô cùng lạc quan, cho thấy quần thể phân loài hổ nguy cấp này đang trong giai đoạn phục hồi, theo Hãng thông tấn TASS.

Dấu vết đầu tiên sau 50 năm

Cơ quan bảo vệ rừng của Nga tìm được dấu chân bên bờ sông Aldan, miền đông nam CH Sakha. Trước đó, các chuyên gia động vật học cho rằng nơi này khó thu hút sự xuất hiện của hổ Amur vì diện tích rừng hạn hẹp và ít heo rừng, vốn là con mồi ưa thích của chúng. “Lần đầu tiên trong thế kỷ 21, hay nói đúng hơn là trong khoảng 50 năm gần đây, chúng ta mới tìm thấy dấu vết của loài hổ quý ở Yakutia”, ông Viktor Nikiforov, người đứng đầu Tổ chức Vận động vì Môi trường Tigrus.

Hổ Amur, hay hổ Siberia, là loài được bảo vệ theo luật pháp Nga. Từ giữa thế kỷ 20, hổ Amur đối mặt nguy cơ tuyệt chủng vì bị con người săn giết. Nhờ nỗ lực bảo tồn do Tổng thống Nga Vladimir Putin ủng hộ, quần thể hổ ở vùng Viễn Ðông nước này từ 330 đã tăng lên ít nhất 600 cá thể vào cuối năm 2021. Ông Nikiforov nhận định vệc hổ quay lại khám phá khu vực mà tổ tiên của chúng thường săn mồi cho thấy chương trình bảo tồn hồ đang phát huy hiệu quả.

Một thế kỷ trước, hổ Amur thống trị lãnh địa rộng lớn, ở phía Tây chạm đến Biển Caspi, trải khắp diện tích khổng lồ của Nga và Trung Quốc, đến tận bờ Thái Bình Dương. Tuy nhiên, chúng liên tục bị săn trộm để lấy da và các bộ phận cơ thể. Ðến khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, chỉ còn vài chục cá thể hổ trơ trọi trong môi trường hoang dã. Dưới thời Liên Xô, chính phủ triển khai các quy định nghiêm ngặt để chống nạn săn bắn động vật quý như hổ Amur. Quần thể của chúng dần phục hồi, cho đến thời điểm Liên Xô tan rã vào đầu thập niên 1990, hổ bắt đầu bị săn lùng dữ dội, trở thành những món hàng đầy lợi nhuận trên các thị trường chợ đen ở Trung Quốc và những nơi khác.

Sự ủng hộ của Ðiện Kremlin

Mọi chuyện thay đổi khi đương kim Tổng thống Nga Vladimir Putin đến thăm khu bảo tồn Ussuri ở vùng Viễn Ðông Nga năm 2008. Lúc đó, ông Putin là Thủ tướng, và khu bảo tồn mới khởi động chương trình bảo vệ hổ Amur trước nguy cơ bị tuyệt chủng. Trong lúc tham quan, nhà lãnh đạo Nga và một nhóm các nhà khoa học của khu bảo tồn nhận được tin báo về một con hổ 5 tuổi bị sụp bẫy. Khi đến hiện trường, họ phát hiện con hổ đã phá bẫy. Ông Putin nhanh chóng cầm lấy khẩu súng nạp sẵn đạn gây mê và bắn trúng con vật. Các nhà nghiên cứu đeo vòng theo dõi trước khi thả nó đi.

Ðến năm 2010, Nga chính thức công bố chiến lược bảo tồn hổ Amur ở cấp quốc gia. Hai năm sau, nước này thiết lập hành lang liên kết hai môi trường sống đóng vai trò then chốt của hổ Amur tại vùng Viễn Ðông Nga và khu vực Ðông Bắc Trung Quốc. Việc thiết lập hành lang cho phép loài hổ được di chuyển tự do và an toàn giữa biên giới hai nước. Bên cạnh đó, nhận được sự ủng hộ của chính quyền liên bang Nga, một số tổ chức bảo tồn hổ được thành lập. Chẳng hạn, tháng 7.2013, Hội Ðịa lý Nga cho ra đời Trung tâm Hổ Amur, theo sáng kiến của Tổng thống Putin.

Cùng năm, ông Putin ký thông qua luật áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn đối với tội phạm săn giết và khai thác trái phép động vật hoang dã. Nhà lãnh đạo cũng ban bố một loạt chỉ đạo, bao gồm thay đổi những điều luật liên quan đến săn bắn, nhằm tăng cường các biện pháp bảo vệ động vật hiếm. Tháng 5.2014, Tổng thống Nga tự tay thả 3 con hổ, lần lượt tên Kuzya, Borya và Ilona tại khu bảo tồn tự nhiên Zhelundinsky. Sau khi được trả về môi trường hoang dã, chúng tiếp tục được theo dõi suốt 1 năm nhờ vào vòng cổ truy vết bằng tín hiệu vệ tinh. Những con hổ này được truyền thông phương Tây gọi chung là “hổ của ông Putin”.

Ông Putin tham gia bảo tồn hổ

Tháng 10.2021, Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev của Kazakhstan và người đồng cấp Putin cam kết tăng cường nỗ lực chung để khôi phục quần thể hổ Amur tại Kazakhstan. Theo dự án kéo dài 15 năm, Kazakhstan đã xây dựng khu bảo tồn Ile-Balkhash trên diện tích 415.000 hécta, và đặt mục tiêu mở rộng đến 1 triệu hécta trong những năm tới. Sau khi Kazakhstan chuẩn bị đầy đủ các điều kiện phù hợp, chính phủ Nga và Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) sẽ đưa hổ Amur đến quốc gia Trung Á này. Quần thể tại đây được kỳ vọng có thể tăng đến 100 hoặc thậm chí 200 con trong giai đoạn triển khai dự án.

HỒNG HOANG