Nguyễn Thị Kim là một “hiện tượng” của xã hội hậu phong kiến Việt Nam. Thời đó, con gái phải “tam tòng tứ đức”, lăng xăng, xông xáo trong các ngành nghệ thuật thì bị phê phán ngay. Tham gia ca hát thì bị mang tiếng là “xướng ca vô loài”; vẽ vời, đục đẽo, nhất là đụng tới chuyện nghệ thuật “khỏa thân” thì bị coi là “mất nết”…
 |
| Chân dung nữ điêu khắc gia Nguyễn Thị Kim |
Nếu Lê Thị Lựu đã xung phong “lãnh đạn” đầu tiên với danh nghĩa nữ họa sĩ đầu tiên của ngành nghệ thuật Việt Nam thì Nguyễn Thị Kim cũng đi đầu với danh nghĩa nữ điêu khắc gia đầu tiên, trên cả Diệp Minh Châu.
Bà sinh ngày 10.12.1917 tại Hà Nội trong một gia đình truyền thống nghệ thuật. Cha là họa sĩ Nguyễn Văn Khải.
Năm 20 tuổi, Nguyễn Thị Kim học dự bị Cao đẳng Mỹ thuật Ðông Dương ngành họa và điêu khắc. Hai năm sau, bà thi đậu và học chính thức khóa 13 (1939-1944), cùng lớp với các họa sĩ nổi danh như Trần Ðình Thọ, Phạm Văn Ðôn, Nguyễn Trọng Hợp, Nguyễn Sỹ Ngọc, Huỳnh Văn Thuận…
Những năm còn theo học, bà đã được mời vào ban Khánh tiết của Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ cùng với Phạm Văn Khoa, Nguyễn Huy Tưởng, Vương Như Trang…
Thời sinh viên, Nguyễn Thị Kim đã có tác phẩm triển lãm đoạt giải thưởng năm 1943. Bà đã cùng chồng là họa sĩ Phạm Văn Ðôn làm việc trong ban biên tập tạp chí Tiền Phong. Ðến năm 1946, trường Mỹ thuật Việt Nam được thành lập do Tô Ngọc Vân làm hiệu trưởng. Bà được mời giảng dạy tại đây.
Trong những năm chiến tranh, bà đã cùng chồng đi khắp các tỉnh miền Bắc sáng tác phong cảnh và tranh cổ động, đề tài chủ yếu xoay quanh việc toàn dân sản xuất, xóa mù chữ…
 |
Năm 1949, Nguyễn Thị Kim về Hà Nội phụ trách xưởng sáng tác hội họa, điêu khắc cùng với Nguyễn Văn Tỵ, Nguyễn Sỹ Ngọc, Phạm Văn Ðôn, Nguyễn Ðức Nùng, Nguyễn Văn Bình…, cho ra các tác phẩm sơn mài, lụa, sơn dầu, từng góp mặt trong cuộc triển lãm 1949-1950.
Từ năm 1954, nữ điêu khắc gia về phụ trách giảng dạy tại trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam ở Hà Nội. Sáu năm sau, bà sang Nga thực tập tại Viện Hàn Lâm Mỹ thuật Repin Leningrad. Và năm 1969, về làm việc tại Hội Mỹ thuật Việt Nam cùng với Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái, Dương Bích Liên, Nguyễn Tư Nghiêm… tới khi về hưu tại Hà Nội.
Những năm đầu thập niên 1980, bà có thời gian sang Lào, Campuchia nghiên cứu sáng tác; và năm 1988, cùng chồng sang triển lãm tại Ba Lan, sang nghiên cứu tại Ðức và Tiệp. Mấy năm sau đó, hai vợ chồng bà lại cùng tổ chức triển lãm tại Hà Nội.
Ðiêu khắc gia Nguyễn Thị Kim có nhiều tác phẩm được lưu giữ tại các bảo tàng của Hà Nội, Nga, Pháp và Ba Lan. Bà có bề dày thành tích khó ai vượt được:
Huân chương Lao động hạng I.
Huân chương Lao động hạng III.
Huân chương Chiến thắng hạng I.
Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2000.
Giải thưởng Mỹ thuật 1943.
Giải thưởng Triển lãm tháng 8.1946.
Giải thưởng Mỹ thuật toàn quốc năm 1958 và 1995.
Giải thưởng Triển lãm Mỹ thuật Thủ Ðô.
Sinh viên có tác phẩm triển lãm đoạt giải thưởng 1943.
Giải thưởng Évariste Jonchère 1997.
Huân chương Vì sự nghiệp Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam.
Huân chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam.
Ngày 1.12.2011, bà qua đời tại Hà Nội vì tuổi già sức yếu, hưởng thọ 93 tuổi.
LM Giuse Nguyễn Hữu Triết
Trưởng ban Mục vụ Văn hóa TGP.TPHCM
Bình luận