Ðổ nát - sửa lại

Thượng Hội đồng Giám mục khai mạc ngày 4.10.2023, lễ thánh Phanxicô Assisi. Tại Quảng trường Thánh Phêrô có trang trí cây xanh, hoa, gợi lên đường lối “Tôn trọng môi trường của thánh nhân”. Với cây thánh giá thánh Damiano mà trước đây, theo truyền thuyết, trong lúc cầu nguyện tại nguyện đường thánh Damiano, ngài đã nghe tiếng Chúa nói từ thánh giá: “Phanxicô, hãy đi sửa lại đền thờ của Ta đang bị đổ nát”. Thánh nhân đã ra đi sửa lại ba đền thờ chung quanh đó. Nhưng sau đó, do hoàn cảnh lịch sử Giáo hội lúc bấy giờ, thánh nhân hiểu thêm cách sâu xa: Đền thờ là con người và Hội Thánh.

Buổi canh thức đại kết tại quảng trường thánh Phêrô cầu nguyện cho Thượng hội đồng Giám mục thế giới

Phanxicô dựng lại đổ nát

Có một câu chuyện về thánh Phanxicô bộc lộ phần nào con đường “Dựng lại đền thờ của Ta đang bị đổ nát” này. Ngài cử một thầy dòng đạo đức, can đảm, có tài kinh tế đến xây dựng, phát triển và quản lý một cơ sở sản xuất rượu nho và làm bánh tại chân một ngọn núi. Một lần kia, có ba người đến xin bánh và rượu. Lúc đầu thầy dòng này đã muốn cho. Nhưng sau nhận ra ba người này là ba tên trộm cướp khét tiếng đang bị truy lùng, thầy dòng liền xỉ vả thậm tệ và đuổi đi. Ngay sau đó, Phanxicô tới, trên vai quảy một bao bánh mì và rượu người ta cho ngài trên đường đi đến đây. Thầy dòng hãnh diện tự hào thuật lại cho Phanxicô câu chuyện vừa xảy ra. Sau khi nghe, Phanxicô nghiêm sắc mặt, chỉ vào thầy dòng: “Thầy vừa phạm một tội trọng. Để đền tội, thầy phải đi ngay trong đêm nay để tìm gặp ba người mà thầy vừa sỉ nhục và đuổi đi. Và khi gặp, thầy phải quỳ xuống xin họ tha thứ và trao cho họ bao này của tôi cho họ”. Rất may, chạy đuổi gần sáng, thầy dòng mới gặp được ba người này. Khi gặp, thầy đã làm y như Phanxicô truyền. Sau khi ăn uống xong, họ tự hỏi Phanxicô là ai? Họ đi tìm tới nơi ngài ở. Đó là một tu viện giữa rừng thiêng. Sau khi họ cảm ơn và xin ở lại tu thử, ngài đồng ý. Truyện kể kết thúc: Sau này ba tên trộm cướp khét tiếng đã trở thành ba thầy dòng nổi tiếng vì đời sống chứng tá hiền lành và khiêm nhường, liên đới trách nhiệm và yêu thương phục vụ, đối thoại và hòa giải. Gọi tắt là “Bác ái - mục vụ Phanxicô”.

Con đường thánh Phanxicô xây dựng lại Hội Thánh của Chúa Kitô bắt đầu bằng chính bản thân: khiêm nhường - hiền lành. Ngài sống tương quan với mọi người và môi trường theo tinh thần sống liên đới trách nhiệm và yêu thương phục vụ con người cụ thể, với lòng kính trọng, yêu thương phục vụ khiêm hạ trước con người, nhất là những tội nhân bị xã hội loại trừ, đồng thời yêu môi trường thiên nhiên, súc vật. Cảm hóa sói dữ phá hoại dân làng trở thành con vật hiền lành bảo vệ làng xóm. Đặt cơ sở kinh tế trong môi trường thiên nhiên, núi rừng. Kinh tế vì con người; và Loan báo Tin Mừng qua con đường đối thoại và hòa giải. Cùng với ơn thánh, thánh nhân đã từ tình trạng tội lỗi trở thành người tu sĩ nổi tiếng. Đúng với chân lý: Tội nhân có quá khứ, những thánh nhân có tương lai. Thánh nhân, theo Công đồng Vatican II xác định, có hai chiều kích: Bản thân và Ân sủng. Bản thân khao khát 50%, còn lại 50% do Chúa. Giáo hội hiện nay xác nhận hướng đi này qua gương Chân phước Carlo Acutis: “Hướng về mặt trời, sức nóng mặt trời làm da ta sạm nắng, hướng về Thánh Thể, Thánh Thể làm ta thành những vị Thánh”.

Theo gương thánh Phanxicô

Thượng Hội đồng Giám mục cũng muốn thực hiện Thánh ý Chúa dựng lại mùa xuân Giáo hội, qua gương thánh Phanxicô. Bắt đầu từ bản thân, Hiệp thông với Chúa Kitô, giống như cành nho với cây nho và hài hòa với nhau như trong một cơ thể mình mầu nhiệm Chúa Kitô, Ngài là Đầu, tất cả Hội Thánh là chi thể trong thân thể, như bộ máy, như cơ chế, như tổ chức hiệp thông, tạo nên nếp sống hiệp hành, tham gia để thực hành sứ vụ toàn dân loan báo Tin Mừng; và Loan báo Tin Mừng dẫn về sự hiệp thông.

Đổi mới cơ chế mục vụ hiệp thông và trong cơ chế hiệp thông này, thì đổi mới vai trò lãnh đạo theo tinh thần hiệp thông là yếu tố quyết định. Có nghĩa là, theo quy luật “thành công hay thất bại tùy thuộc lãnh đạo”. Như thế, thay vì lãnh đạo chỉ huy trước đây là hình tháp, nay là hình tròn. Phong cách lãnh đạo theo gương hai vị: Môsê “Đầy tớ” và Mục tử Giêsu “Phục vụ”.

Truyền giáo theo con đường loan báo Tin Mừng mới của Công đồng là đối thoại và hòa giải. Giáo hội là dấu chỉ và dụng cụ hiệp thông với Chúa và với toàn thể nhân loại. Theo gương thánh Phanxicô Assisi: Khiêm hạ hài hòa cân bằng, “Phẩm trật và đặc sủng”. Như Thượng Hội đồng thực hành hình thức ngồi theo bàn tròn, ngay cả bàn của Đức Giáo Hoàng, tuy cao hơn một chút, có cả phụ nữ. Có như vậy, Giáo hội và nhân loại mới đủ sức cùng nhau đương đầu với ba thù, trong ngàn năm thứ ba.

Kẻ thù thứ nhất là xác thịt, với cái Tôi kiêu căng, tự phụ, thì khởi đi từ bản thân, với tinh thần khó nghèo, lối sống khiêm hạ, hiền lành. Kẻ thù thứ hai là thế gian, thì quan tâm chăm sóc con người và môi trường, qua lối sống liên đới trách nhiệm và yêu thương phục vụ, ngay cả với núi rừng và súc vật. Sau cùng, kẻ thù thứ ba là ma quỷ. Với ma quỷ, chuyên kích động sự kiêu căng, lừa dối, thì chống lại tính kiêu căng biểu hiện qua hành động của thầy dòng tự hạ mình, quỳ gối xin sự tha thứ của những người mình nhục mạ, thiếu mục vụ bác ái, dù hành động xem ra đúng đắn. Lên án tội phạm bất công xã hội nhưng kính trọng và yêu thương người có tội.

Cùng theo Chúa Kitô. Chúa Kitô là trung tâm, mẫu mực của mọi người. Và Thần Khí của Người hằng ở và hoạt động trong chúng ta. Không loại trừ một ai. Lên án tội nhưng vẫn kính trọng và yêu thương tội nhân là tất cả chúng ta.

Chúa Thánh Thần muốn dùng Giáo hội để yêu thương mọi thành phần dân Chúa, từ đó, lan tỏa tới thế giới hoàn vũ, tiến bước cùng nhau. Hiệp hành là triết lý, là đường lối và là lẽ sống không chỉ trong nội bộ Hội Thánh mà còn cho cả nhân loại, một thế giới đại đồng, tứ hải giai huynh đệ, hành trình bình đẳng, đồng trách nhiệm. Để đạt được mặt phẳng hài hòa trong Giáo hội và thế giới, cần áp dụng các quy luật vũ trụ. Trong Giáo hội có Thánh Thần là Hài hòa. Ngài có mặt trong Giáo hội thực hiện cân bằng phẩm trật và đặc sủng; cân bằng Hàng Giáo phẩm, hàng tu sĩ và giáo dân. Đặt giáo dân vào trung tâm. Đặc biệt, đào luyện phụ nữ lãnh đạo, vì ngàn năm thứ Ba là nền văn minh Biển. Biển có liên quan tới Phụ nữ. Đào luyện phụ nữ cứu độ theo gương Mẹ Maria: Đức tin - cá vị.

Kết luận

Con đường của thánh Phanxicô, dựng lại ngôi nhà đổ nát nơi bản thân, gia đình, Hội Thánh và cộng đồng nhân loại, nhắc nhở chúng ta cần phải bắt đầu từ bản thân, luôn trau dồi, mài dũa nội tâm đạo đức để có thể vượt qua giới hạnba thù bắt đầu từ cái Tôi của mình, của cộng đồng…

Giáo hội tương lai là những đốm lửa, bắt đầu từ bản thân với Đức tin cá vị. Đó là Đức tin ban đầu thời Giáo hội sơ khai. Có Đức tin cá vị, sẽ dựng lại tất cả.

Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min.)