Quận Gò Vấp rộn ràng đời sống đạo

Gò Vấp là một trong những quận có nhiều nhà thờ tại TPHCM và đây cũng là quận duy nhất có đến hai hạt Gò Vấp và Xóm Mới.

Nhiều điều đặc biệt

Trong sự phân chia khu vực của TGP TPHCM, phần lớn mỗi hạt sẽ nằm trọn vẹn trong địa bàn một quận. Ở một số trường hợp, hạt Phú Thọ “liên quan” đến 5 quận; hạt Sài Gòn - Chợ Quán, hạt Xóm Chiếu, hạt Tân Sơn Nhì có các giáo xứ thuộc địa bàn của 4 quận / huyện... Tuy nhiên, chỉ một trường hợp cả hai hạt (Gò Vấp và Xóm Mới) thuộc chung một quận là quận Gò Vấp. Thống kê hiện nay, hạt Gò Vấp có tất cả 11 giáo xứ và hạt Xóm Mới có 15 giáo xứ. Như vậy, với 26 nhà thờ, Gò Vấp là một trong hai quận (quận còn lại là Tân Bình) có số lượng giáo xứ nhiều hàng đầu thành phố.

Mùa Giáng Sinh nhiều con đường xóm đạo giăng đèn trên diện rộng

Ngoài ra, số dân của quận Gò Vấp thống kê vào tháng 4.2019 là 676.889 người, hiện đây là 1 trong 3 quận có số dân đông nhất thành phố, sau quận Bình Tân và huyện Bình Chánh. Quận Gò Vấp cũng được ghi nhận là nơi có mật độ dân số cao nhất của TPHCM với 34.308 người/km². Số giáo dân ở hai hạt Gò Vấp và Xóm Mới hiện vào khoảng trên dưới 100.000 người, như vậy tỷ lệ người Công giáo chiếm một phần đáng kể trong quận Gò Vấp. Ðiều này có lẽ ít nhiều làm nên bức tranh đời sống văn hóa tinh thần mang những màu sắc đặc trưng.

Ði một vòng trong quận có thể thấy mật độ xuất hiện các nhà thờ khá dày ở một số con đường hình thành nên những khu xóm đạo đặc biệt. Chẳng hạn như đường Lê Ðức Thọ và Thống Nhất có những đoạn nhiều xứ đạo gần như chỉ cách nhau ít bước chân…, làm nên “những phố nhà thờ” giữa thành phố. Ở cả hai hạt Gò Vấp và Xóm Mới, các giáo xứ nhìn chung đều khá gần nhau.

Trong 26 giáo xứ ở quận Gò Vấp, có thể ghi nhận hai xứ đạo thuộc hàng kỳ cựu nhất về tuổi đời, thứ nhất là Hạnh Thông Tây (thành lập năm 1863) và thứ hai là Gò Vấp (1888). Xét về số năm thành lập, đây cũng là hai xứ đạo thuộc hàng lâu đời trên đất Sài Gòn. Riêng Hạnh Thông Tây còn có nhà thờ độc đáo với dáng vẻ cổ xưa và đường nét kiến trúc Byzantine. Giáo xứ Vĩnh Hiệp thuộc hạt Gò Vấp là giáo xứ “trẻ” nhất khi chỉ mới thành lập cuối năm 2006. Xứ này từng là họ lẻ của Hạnh Thông Tây. Các xứ đạo còn lại phần lớn đều có nhà thờ mới được xây dựng 10 - 30 năm trở lại đây.

Một điểm thú vị khác là hầu như phần nhiều các xứ đạo ở Gò Vấp có thời điểm thành lập cách nhau không lâu, thậm chí cùng lúc vì liên quan đến giai đoạn di cư vào thập niên 1950. Như hạt Xóm Mới có xứ Bắc Dũng, Hà Ðông, Hà Nội, Hợp An, Trung Bắc, Tử Ðình cùng bắt đầu chặng đường hình thành từ năm 1954. Xứ Hoàng Mai, Lạng Sơn, Tân Hưng, Thạch Ðà muộn hơn là vào năm 1955 và 1956. Riêng hai xứ đạo Nữ Vương Hòa Bình, Ðức Mẹ Hằng Cứu Giúp cùng năm 1971. Và An Nhơn là xứ duy nhất ghi dấu mốc 1966. Chính điểm chung này nên có năm, nhiều giáo xứ trong hạt cùng mừng kỷ niệm các mốc thành lập như 50, 55, 60 năm… Và nhiều xứ ở Xóm Mới chọn lấy tên quê hương đặt cho họ đạo như một cách phân biệt vừa đơn giản vừa gợi nhớ nơi chôn nhau cắt rốn như Hà Ðông, Hà Nội hay Lạng Sơn…

Lời răn yêu thương

Với số tín hữu khá đông cũng như mật độ “phủ sóng” dày của các nhà thờ, kèm theo đó là sự kế thừa truyền thống sống đạo thể hiện qua các sinh hoạt đạo đức, văn hóa đã tạo thành một bức tranh nhiều màu sắc về đời sống tinh thần của giáo dân. Một trong những nét nổi bật đầu tiên phải nhắc đến chính là tinh thần san sẻ của bà con Công giáo quận Gò Vấp qua nhiều đóng góp trong các hoạt động xã hội, từ thiện như hỗ trợ làm đường, cùng các chương trình về giáo dục, y tế, giúp đỡ người khó khăn.

Hoạt động bác ái dành cho người khó khăn rất sôi nổi ở các xứ đạo

Có thể nói, tất cả các giáo xứ thuộc 2 hạt Gò Vấp và Xóm Mới trong hành trình phát triển đã luôn nhiệt thành đáp lại lời mời gọi của các vị chủ chăn “sống đạo trong đời sống hôm nay” bằng những việc làm thiết thực. Có thể gọi thành tên những “công trình” bác ái cụ thể của giáo dân Gò Vấp như nhà an dưỡng Phát Diệm, nhà trẻ khuyết tật Hoàng Mai, phòng khám từ thiện Hợp An, cửa hàng tình thương xứ Lạng Sơn, mái ấm người mù xứ Hà Ðông, cửa hàng 0 đồng của dòng Mến Thánh Giá Gò Vấp… Cạnh đó còn có rất nhiều các chương trình, hoạt động vì tha nhân như bữa cơm nhân ái, tổ chức khám chữa bệnh từ thiện, chăm lo cho trẻ khuyết tật, hiến máu nhân đạo, thăm viếng tặng quà dịp lễ tết. Nhiều người đã nói vui là “về Xóm Mới ăn cơm bác ái” để nhắc đến sự phổ biến của các bếp cơm tình thương đỏ lửa quanh năm. Có đến một nửa số giáo xứ trong hạt chọn cách tặng những bữa cơm nóng sốt cho người khó khăn. Hạt Gò Vấp cũng tương tự khi dành cho người nghèo những phần cơm ngon trong nhiều hoạt động thiện nguyện.

Những người già, người neo đơn, người khuyết tật, trẻ mồ côi, người nghèo… đều là những đối tượng được chăm sóc của các giáo xứ. Tất cả những công việc phục vụ tha nhân này đều được những mục tử lấm mùi chiên đã và đang gắn bó với vùng Công giáo nơi này ít nhiều nhắn nhủ qua những sẻ chia rất giản dị. Như lời cha Phaolô Nguyễn Thực (từng nhiều năm gắn bó xứ Hà Ðông và có nhiều hoạt động cho người khiếm thị) bày tỏ: “Người linh mục cần tiên phong trong mọi chuyện và đạo yêu thương là ngọn lửa thúc đẩy mọi người hành động vì tha nhân”. Hoặc như những trăn trở của cha Ðaminh Ðinh Ngọc Lễ (từng gắn bó gần như cả đời linh mục với xứ Hà Nội): “Gò Vấp là một quận ven đô, thành phần nhập cư chiếm 40%, trong đó có nhiều người nghèo chạy ăn từng bữa. Thấy được gánh nặng đó, nhiều linh mục như tôi nhắc nhở nhau nơi nào có thể tổ chức nấu cơm miễn phí phục vụ người nghèo thì chung tay làm, rải đều trong tuần để giúp họ giảm bớt một phần chi phí”. Tình bác ái theo lời răn yêu thương cứ thế giản đơn nhưng được lan tỏa sinh động qua nhiều phương cách khác nhau. Trong tình hình dịch bệnh Covid-19, suốt năm qua, tất cả các hoạt động bác ái ở các giáo xứ vẫn được duy trì dù có khó khăn hơn về kinh tế.

Ðiểm ghi lại nhiều dấu ấn ở các xứ đạo phía Bắc thành phố này còn phải kể đến những truyền thống “đậm đà” nét con nhà đạo qua những mùa mang màu sắc riêng như Giáng Sinh, Phục Sinh, Mùa Chay, Mùa Vọng. Giữa tháng 12 se lạnh, đi qua vùng Xóm Mới nói riêng hay Gò Vấp nói chung dễ dàng bắt gặp cảnh chào đón Chúa Hài Ðồng “xôm tụ” từ các con hẻm nhỏ bởi đèn sao giăng kín. Giáo dân sống xung quanh các nhà thờ như Hà Ðông, Hà Nội, Thái Bình, Bắc Dũng, Hợp An, Trung Bắc, An Nhơn... nên các giáo khu thuận lợi hơn trong việc chung tay trang hoàng. Mỗi dịp Noel, sân nhà thờ nào cũng luôn rộng mở cánh cửa đón chào bất kỳ ai đến chiêm ngắm sắc đèn lung linh của hang đá, sao Giáng Sinh hay chung vui qua nhiều sinh hoạt đặc sắc… Ðến Mùa Chay, đặc biệt trong Tuần Thánh, các xứ đạo gốc miền Bắc sẽ tổ chức ngắm 15 sự Thương khó Ðức Chúa Giêsu. Còn với những xứ gốc Nam bộ như Hạnh Thông Tây sẽ là lễ đèn hoặc ngắm đứng. Chính sự duy trì bền bỉ của những hình thức cũng như các thói quen mang màu sắc văn hóa tôn giáo đã âm thầm tạo nên vẻ đẹp riêng, tạo nhiều gam màu hơn cho những “phố nhà thờ” ở Gò Vấp…

Cách đặt để vị trí ngôi Nhà Chúa của bậc tiền nhân, chọn ở gần mặt đường, cạnh trường học, hay các chợ, khu buôn bán có lẽ như ẩn chứa mong muốn hòa mình và gần gũi với cộng đồng, xã hội bên cạnh sự tiện lợi cho bà con giáo dân khi đến nhà thờ. Cũng vì thế, sự cởi mở, hòa quyện vào đời sống của mục tử lẫn tín hữu Công giáo qua đời sống đạo đã trở nên một phần khó tách rời của vùng dân cư rộng lớn nằm ở phía Bắc thành phố.

Minh Minh