Từng dạy học, lại mê sách, yêu cổ tích, tôi suy tư hoài về niềm thích các câu truyện cổ của các em thiếu nhi.
Tâm sinh lý thiếu nhi chưa hoàn thiện không có nghĩa rằng các em không có nhận thức về đời sống xã hội, trẻ thậm chí thấu đáo lẽ thiện ác ở đời qua lăng kính hằng ngày ở gia đình, xóm làng, trường học, trên đường đến lớp… Kẻ cướp, bắt nạt trẻ con, người xấu đều được các em “ghi nhận” theo cách riêng, và ghét. Các em không đủ sức như người lớn để can dự chống cái xấu ác, trẻ biểu hiện tình cảm của mình qua niềm yêu chú cảnh sát chống tội phạm, các anh hùng… mà truyện cổ tích trong một thế giới thiện ác có đủ và cuối cùng cái xấu ác phải thua, người tốt luôn được giúp đỡ, có những sức mạnh phi thường đối đầu kẻ xấu ác. Theo lý ấy, niềm yêu cổ tích logic trong tình cảm các em trước hiện thực xã hội.
 |
Cổ tích được xây dựng theo những lý lẽ chủ quan, có nhiều yếu tố thoát ly hiện thực như phép thuật, thần tiên… Nhưng, xét hết các tình yêu con trẻ với sách vở, phim ảnh đều lung linh như thế, vượt trên hiện thực, giàu tưởng tượng, như các nhân vật trong truyện tranh Doraemon, Conan… Thạch Sanh thực siêu phàm, quá tốt bụng và chính nghĩa, vượt qua bao nhiêu nạn tai vẫn can cường chiến thắng, đạt được hạnh phúc ở kết thúc. Mụ dì ghẻ và Cám độc ác vô chừng, vượt các ngưỡng, Tấm được Bụt giúp, vượt bao chướng nạn… Cô bé quàng khăn đỏ lung linh vô cùng chất thần tiên, phản ảnh thiện ác ở đời. Ông lão đánh cá và con cá vàng tuyệt hay.
Cổ tích cho mọi người, nhưng hợp với trẻ con nhất, trẻ yêu truyện cổ cách tự nhiên và điều đó bồi đắp tâm hồn các bé về niềm tin vào cái thiện sẽ thắng, bước đầu nhận biết xã hội, những phức tạp, về cái ác. Cổ tích hợp với tuổi thơ qua hình tượng, ngôn ngữ, cấu tứ.
Ngày cũ từ nghìn xưa, trẻ con xứ mình được ông bà bố mẹ nuôi tâm hồn qua lời kể bên cánh võng. Ngày nay trẻ đọc qua sách in, những hoạt hình truyện cổ, và cổ tích nước ngoài được dịch, phong phú hơn các thế hệ trước. Truyện cổ còn được sáng tạo tái hiện qua nhiều loại hình nghệ thuật trên sân khấu, màn ảnh.
Hè về, có khoảng thời gian nghỉ ngơi, nếu trẻ được đắm mình trong cổ tích, bay bổng trí tưởng tượng thánh thiện trong một tình yêu chân - thiện - mỹ hợp các em, thật hay!
NGUYỄN THÀNH CÔNG
Bình luận