Tòa Thánh tổ chức Năm Sinh thái Laudato Si’

Chúa nhật - 24.5, nhân kỷ niệm 5 năm ban hành thông điệp Laudato Si’, Ðức Giáo Hoàng đã thông báo tổ chức Năm Sinh thái để bảo vệ Ngôi nhà chung Chúa ban.

Thông báo nói trên được đưa ra vào ngày bế mạc Tuần lễ Laudato Si’ (16 - 24.5), như vậy, tuần lễ này được chuyển tiếp thành Năm Laudato Si’, từ 24.5.2020 đến 24.5.2021. Năm Sinh thái sẽ do Bộ Phục vụ và Phát triển Nhân bản Toàn diện điều phối các hoạt động. Trong 5 năm qua, thông điệp Laudato Si’ của Ðức Thánh Cha Phanxicô đã được xem là một “cẩm nang” về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Lời kêu gọi xây dựng một thế giới mới, tôn trọng Công trình Sáng tạo của Chúa hơn, đã mở đầu cho nhiều sáng kiến, dự án, chương trình không chỉ của người Công giáo, mà còn của các tôn giáo khác hoặc của các tổ chức khoa học, viện nghiên cứu, đại học…

Lời dự báo cho đại dịch

Bộ Phục vụ và Phát triển Nhân bản Toàn diện giới thiệu về Năm Laudato Si’ trong thông cáo mới được công bố: “Chúng tôi hy vọng rằng năm này và thập niên sắp tới sẽ thật sự là thời gian để hướng về Trái đất, về nhân loại và về mọi tạo vật của Chúa”. Năm Sinh thái được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt: “Việc dịp kỷ niệm 5 năm trùng với biến cố lớn - đại dịch toàn cầu - là một bước ngoặt và đã cho thấy Laudato Si’ vẫn tiếp tục là một lời tiên đoán rất giá trị, như vào năm 2015. (…) Từ thông điệp, chúng ta đã có một chiếc ‘la bàn’ về đạo đức và tinh thần, giúp định hướng trên hành trình chung, với đích đến là một thế giới hữu nghị hơn, hòa bình hơn và bền vững hơn”. Vì vậy, Năm Sinh thái đặc biệt này chính là cơ may duy nhất “để biến đổi những đau khổ do dịch bệnh gây ra thành một lối sống mới”.

Đức Thánh Cha Phanxicô trồng cây vì hòa bình cùng các nhà lãnh đạo Israel và Palestine vào năm 2015 - ảnh: CNS

Ðể mường tượng về thế giới hậu Covid-19, nhân loại cần phải có một cách tiếp cận toàn diện, vì như thông điệp của Ðức Phanxicô từng nhấn mạnh, “mọi thứ đều liên quan mật thiết với nhau và những vấn đề của hiện tại đòi hỏi một nhãn quan bao quát mọi khía cạnh của khủng hoảng toàn cầu”. Laudato Si’ được khai triển từ nền tảng là mối quan hệ giữa thụ tạo và Ðấng Sáng Tạo, như thế, sẽ không có vấn đề nào về môi trường có thể tách biệt với các vấn đề về xã hội. Biến đổi khí hậu, di cư, chiến tranh, đói nghèo, kém phát triển chính là hệ quả của một cuộc khủng hoảng duy nhất, khủng hoảng về đạo đức, văn hóa và tâm linh. Ðây là một góc nhìn rất thực tế. Laudato Si’ không phải là sự hoài niệm về thời kỳ trước cách mạng công nghiệp. Bản thông điệp vạch trần, mô tả tiến trình tự hủy hoại được kích hoạt bởi lối tư duy muốn kiếm lợi nhuận bằng mọi giá, và bởi thứ “thị trường được thần thánh hóa”. Nguồn gốc của các vấn đề về sinh thái, theo Ðức Giáo Hoàng Phanxicô, chính là hoạt động của con người đã diễn ra theo chiều hướng lệch lạc, đi ngược với thực tế - tức những quy luật sinh thái vốn có của Trái đất - và trở nên tai hại.

Cháy rừng ở Úc vào đầu năm 2020

Một thế giới đang đau bệnh

Báo đài hay nói về nợ công, nợ xấu, nhưng toàn thể nhân loại đang nợ thiên nhiên, một món nợ vừa xấu, vừa khó đòi vì càng ngày càng nặng. Hằng năm, tổ chức Global Footprint Network đều tính ngày “vượt quá giới hạn” - tức là ngày trong năm mà con người xài hết nguồn tài nguyên thiên nhiên do Trái đất sản sinh ra, những gì chúng ta dùng sau đó là “nợ”. Món nợ không biết bao giờ mới trả. Ngày “vượt quá giới hạn” năm 2019 là 29.7, và mỗi năm, ngày này càng lúc càng sớm hơn. Các nước càng giàu thì nợ càng xấu. Với cách sống tiện nghi kiểu nhà 3 người thì 4 cái xe hơi của người Mỹ, Global Footprint Network tính toán rằng nếu toàn thể nhân loại đều sống như dân xứ ấy thì cần đến 5 Trái đất mới đủ để tiêu xài. Châu Âu ít phung phí hơn một chút, nếu ai cũng như người Ðức thì cần 3 quả Ðịa cầu và cần 2,7 hành tinh Xanh khi con người toàn là dân Pháp. Ngược lại, nếu cả thế giới đều giống người Ấn Ðộ thì chỉ cần 70% nguồn tài nguyên của Trái đất là đủ. Vấn đề ở chỗ, những nước nghèo hay những cộng đồng thổ dân sống chan hòa với tự nhiên không phải nguyên nhân gây ra nợ, nhưng lại lãnh hậu quả nặng nề nhất khi môi trường bị hủy hoại. Và hơn hết, Trái đất này là của chung, nhưng chỉ vì con người mà các loài khác đều đang khổ sở. Ðiều đáng lo ngại, như Ðức Thánh Cha đã cảnh báo trong thông điệp: “Con người cố tình lờ đi thực tế, dù đang diễn ra ngay trước mắt”.

Covid-19 đã làm những lời tiên đoán của Ðức Phanxicô trở nên vô cùng cụ thể. Trong chặng đàng thánh giá thứ Sáu Tuần Thánh vừa qua, cũng là lần đầu tiên không có cộng đoàn tham dự vì đại dịch hoành hành dữ dội tại Ý, Ðức Thánh Cha phân tích: “Với lòng tham muốn lợi nhuận, chúng ta đã để mình bị mê hoặc bởi vật chất, và bị choáng ngợp bởi sự nôn nóng… Chúng ta đã không ý thức được về những cuộc chiến và những điều bất công trên toàn cầu, đã không nghe tiếng kêu than của người nghèo, của hành tinh Xanh đang lâm bệnh nặng. Chúng ta cứ tiếp tục như thế mà không hề chùn bước vì nghĩ rằng mình vẫn sẽ luôn khỏe mạnh trong một thế giới đang đau bệnh”.

Thời tiết ngày càng khắc nghiệt, nơi thì hạn hán, nơi thì lụt lội

Cùng nhau hành động

Ðể cùng hình thành một lối sống mới, “xanh” hơn, bền vững hơn, trong Năm Laudato Si’, Bộ Phục vụ và Phát triển Nhân bản Toàn diện sẽ tổ chức nhiều chương trình, sự kiện. Ðầu tiên là lập ra Giải thưởng Laudato Si’ để “khuyến khích và cổ vũ những sáng kiến, của cá nhân hay tập thể, về bảo vệ Ngôi nhà chung”. Giải thưởng này bao gồm 7 hạng mục, phù hợp với mọi đối tượng: nhà lãnh đạo, gia đình, trường học, cộng đoàn tôn giáo… Một hệ thống tập hợp các sáng kiến về sinh thái, môi trường cũng sẽ được thành lập, để “làm cho mọi cộng đồng trên thế giới hướng hoàn toàn về phát triển bền vững”, theo đúng tinh thần sinh thái toàn diện của Laudato Si’. Theo đó, những tập thể, tổ chức, đoàn hội, đơn vị (bệnh viện, công ty, giáo phận, dòng tu, gia đình…) đồng ý tham gia sẽ thực hiện một lộ trình 7 năm để sống “xanh”.

Nhiều cuộc gặp gỡ, hội thảo, diễn đàn cũng sẽ được tổ chức trong năm đặc biệt này, chẳng hạn cuộc hội ngộ “Kinh tế theo thánh Phanxicô” dành cho giới trẻ toàn thế giới dự kiến sẽ diễn ra tại thành Assisi (Ý) vào ngày 21.11 tới. Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Thụy Sĩ), diễn ra từ ngày 26-29.1.2021, sẽ có một bàn tròn về Ngôi nhà chung. Ngoài ra là các chương trình đặc biệt như: giới trẻ tham gia trồng cây trên diện rộng; nhà nguyện Laudato Si’; ngân hàng Nhựa (Plastic Bank) với nguồn quỹ để chống lại tình trạng ô nhiễm vì rác thải nhựa; kỳ thi “Kinh Thánh 2020” được tổ chức trên mạng xã hội, với quy mô toàn cầu, nội dung chính sẽ xoay quanh Kinh Thánh và thông điệp Laudato Si’.

Bộ Phục vụ và Phát triển Nhân bản Toàn diện mời gọi mọi người cùng tham gia vào những nỗ lực để cứu Trái đất. “Bệnh tình” của hành tinh Xanh đang nguy cấp nên phải “hành động lập tức, ở mọi cấp độ”, từ cá nhân đến tập thể, từ địa phương, quốc gia đến quốc tế. Cần phải thiết lập một “phong trào nền tảng” và từ nền tảng đó, sẽ mở rộng thành một liên minh giữa “những con người có thiện chí”. Bằng cách này, như Ðức Thánh Cha Phanxicô đã viết trong Laudato Si’, “chúng ta có thể hợp tác với nhau như những khí cụ của Chúa để bảo vệ Công trình Sáng tạo của Người, mỗi người đóng góp bằng văn hóa, kinh nghiệm, sáng kiến và khả năng riêng của mình”.

Lan Chi