Tuần qua thời tiết ở Bắc Bộ đã tới cao điểm của đợt nắng nóng đầu tiên, nên các quán trà đá vỉa hè rất đông khách và tấp nập. Có thể nói, đây là một loại hình giải khát bình dân, xuất hiện ở hầu hết các thành phố lớn, đặc biệt là những ngày mùa hè. Vì nóng, vỉa hè nào cũng thấy người đi đường, sinh viên, công chức vào giờ nghỉ ngồi uống trà đá. Uống trà đá gần như là một nét sinh hoạt văn hóa rất đặc trưng của người Việt, nhất là cư dân phía Bắc, nó phổ biến với tầng lớp dân cư nghèo.
 |
Chính quyền đô thị nhiều nơi đã có những quy định về việc không lấn chiếm vỉa hè làm chỗ bán hàng, nhưng xem ra việc này chỉ trật tự quy củ vào những đợt ra quân của ngành chức năng, sau đó vỉa hè lại nhường chỗ cho nhiều loại dịch vụ, trong đó có trà đá. Các quán trà đá di động, xuất hiện bất chợt vào mùa nắng nhưng lại biến mất khi trời mưa hoặc khi các đội trật tự ra quân, phản ánh mối quan hệ giữa dân gian và nhà nước, mà mỗi bên đều có lý cho hành vi của mình. Xã hội cần phải vận hành theo pháp luật, nhưng có những thiết chế văn hóa, pháp luật rất khó với tới và phá bỏ. Nó như một dạng thỏa ước hoạt động giữa công và tư, mà trà đá là một dạng điển hình như vậy.
Văn hóa trà đá vỉa hè cũng cho thấy rõ tác phong và tính chất nghề nghiệp của nhiều thành phần cư dân trong xã hội Việt. Dân gian thường gọi người bán trà đá là nhóm “buôn thất nghiệp, lãi quan viên”- ý nói họ không có việc chỉ ngồi bán thời gian qua ấm trà mà lãi không hề nhỏ. Trong chỗ bán tạm bợ đó, khách hàng có thể hút thêm thuốc lá, thuốc lào, nhai kẹo lạc và chơi lô đề hoặc mua vé số của nhà nước. Người uống thì đủ loại, từ xích lô, xe ôm cho đến sinh viên, học sinh, viên chức nhà nước..., có nghĩa là khá đủ các thành phần xã hội, từ trung lưu trở xuống, từ người trí thức cho đến lao động bình dân. Điều đặc biệt là dù không quen biết nhưng họ có thể trao đổi với nhau rất nhiều chuyện khi uống trà đá, nếu có ai khởi hứng câu chuyện từ trận bóng đá cho đến các vấn đề thời sự.
Người ta tự hỏi, trà đá có ngon và sạch không? Chắc chắn nhiều người khẳng định ngay rằng nó không ngon bằng trà chúng ta pha uống ở nhà và không hề có giấy chứng nhận của cơ quan y tế về vệ sinh thực phẩm. Vậy tại sao các quán trà đá vẫn tồn tại bao năm và vẫn không ngớt khách uống vào mùa hè? Có lẽ vì nó tạo ra một không gian riêng và thoải mái khi ngồi một mình hoặc cùng bạn bè quanh ly trà đá. Ở đó, người ta uống trà cũng có thể vì khát, nhưng nếu nói vì nó đã tạo ra một sự gần gũi, thoải mái, giữa người với người cũng không sai.
Ngô Quốc Ðông
Bình luận