Cốm là sản vật, món ăn ngon được làm nên từ những hạt lúa nếp non mới vừa chớm thời ngậm sữa. Nói tới cốm người ta phải nói tới mùa Thu, vì mùa cốm về cũng là thời khắc những chiếc lá vàng rơi rụng trên mái phố và tiết hanh hao của những cơn gió Thu se se lạnh về khiến cho con người ta e ấp hơn, hoài niệm hơn.
Tôi sinh ra và lớn lên ở làng cốm, vì vậy mà các công việc chế biến cốm như thế nào tôi đều tường tận và thạo việc. Chẳng vậy mà khi mới lên 9, lên 10, tôi đã giúp ông bà, bố mẹ được bao nhiêu là việc, từ tuốt lúa, rang lúa, phơi lúa, cho tới giã cốm…, tôi đều làm được hết. Không riêng tôi, mà hầu như bọn trẻ trong làng trong xóm cũng đều được bố mẹ chỉ bảo việc làm cốm từ rất sớm.
 |
Làng tôi có tới 90% số hộ dân sinh sống chủ yếu nhờ công việc làm cốm. Hằng năm mỗi khi bước vào mùa cốm, trong khi người lớn làm cốm để bán vào những phiên chợ sáng trong nội thành hay mang cất buôn cho những hộ có nghề làm bánh cốm ở phố Hàng Than, thì bọn trẻ trong làng chúng tôi, ngoài thời gian phụ giúp ông bà, bố mẹ, chúng tôi thường tự lấy lúa nếp non, tụ tập nhau chế biến giã cốm để cùng ăn. Mỗi đứa một tay, đứa thì tuốt lúa, đứa thì rang thóc, trong khi mấy đứa lại xúm vào ngả cối đá đổ thóc vừa rang vào để giã cốm. Khâu giã cốm cũng đòi hỏi kỹ thuật vì nếu giã mạnh tay quá cốm sẽ bị bẹp dính lẫn cả vỏ trấu và hạt cốm vào nhau, mà giã nhẹ quá cũng không ổn vì sẽ rất lâu mới xong một mẻ cốm. Nói chung là phải giã đều tay, độ mạnh vừa phải và khi giã phải thi thoảng lấy tay đảo đều thóc cho mẻ thóc được tróc đều vỏ trấu. Chày dùng giã cốm thường làm bằng gỗ nhãn, khá to và nặng nên bọn chúng tôi phải thay nhau giã, vì sức của đứa nào đứa nấy còn non…
Khi cốm giã xong, công việc sàng sảy cốm cho bay hết vỏ trấu và đầu mạt của hạt thóc là nhanh và nhẹ nhàng. Việc này đơn giản nên đứa nào cũng có thể làm, thậm chí còn tranh nhau, tị nạnh vì đứa nào cũng không muốn nhận phần việc giã cốm được xem là vất vả hơn cả.
Cốm giã mang bán thường là được hồ cho màu xanh mướt bằng lá dứa nếp, còn bọn tôi làm cốm ăn thì ăn mộc luôn, dẫu màu của những hạt cốm không đẹp nhưng chất lượng cốm vẫn ngon tuyệt hảo. Một món cốm nữa mà chúng tôi cũng thi thoảng biến tấu cho phong phú, đó là từ cốm rang giòn, chúng tôi bỏ đường trắng vào đảo lẫn cho đến khi đường tan chảy hết, các hạt cốm hòa quyện vào nhau và được món cốm bánh tựa như kẹo lạc. Món cốm này chúng tôi gọi là cốm bánh đường!
Thu sang, mùa cốm về, làng Vòng quê tôi đã một mai nghề cốm từ lâu rồi do đà đô thị hóa khi làng đã biến thành phố, những cánh đồng lúa bạt ngàn khi xưa đã thành các công xưởng, khu chung cư cao cấp… Mỗi sáng bước qua cổng làng, dẫu vẫn thấy những mẹt cốm bày bán nhưng là cốm từ nơi khác mang đến, tôi thấy luyến tiếc cho một làng nghề lừng danh quê mình. Thói quen ăn cốm trong tôi vẫn không thể từ bỏ, nhưng chao ôi, cốm của nơi khác sao mà cứng, ít hương vị và kém ngon so với cốm quê mình nhiều đến thế. Những lúc này tôi thường hoài niệm nhớ về những ngày ấu thơ, và ước mong được trở lại để chế biến và ăn thỏa thích món cốm quê mộc mạc, bình dị và tuyệt ngon ngày ấy…
Nguyễn Thị Cẩm Anh
(Quận Cầu Giấy, Hà Nội)
Bình luận