Ba xã Bình Giã, Bình Trung và Quảng Thành thuộc huyện Châu Đức cũ nhập thành xã Bình Giã mới thuộc TPHCM.
Nhiều giải thích cho rằng, tên gọi Bình Giã được đọc trại đi từ Bình Dã, có nghĩa là đồng bằng. Theo cuốn Không gian lịch sử - văn hóa vùng đất Mô Xoài (Ts. Đặng Ngọc Hà) thì tên thôn Bình Dã có trong danh sách thôn làng từ năm 1862. Ngày 1.1.1900, địa danh tỉnh Bà Rịa mới chính thức xuất hiện và theo sách Chuyên khảo tỉnh Bà Rịa và thành phố Vũng Tàu do Hội Nghiên cứu Đông Dương tại Sài Gòn biên soạn, tỉnh Bà Rịa vào năm 1900 gồm 7 tổng (4 tổng người Kinh và 3 tổng người dân tộc) với 62 làng. Bình Giã là làng thuộc tổng Long Cơ - nhóm tổng dân tộc ít người. Đến 1956, chính quyền lúc bấy giờ phân định lại các ranh giới và tỉnh Phước Tuy gồm Bà Rịa, Vũng Tàu, Hoàng Sa, tỉnh lỵ đặt tại Phước Lễ; năm 1969, Bình Giã là tên một xã thuộc quận Đức Thạnh. Sau 1975, Bình Giã là xã thuộc huyện Châu Thành - tỉnh Đồng Nai. Đến năm 1994, khi huyện Châu Đức mới thành lập, xã Bình Giã thuộc về huyện của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Vào năm 1999, một phần diện tích và dân số của Bình Giã tách ra để thành lập xã Bình Trung, xã Bình Giã khi đó còn lại 1.893ha.
TÊN GỌI MANG DẤU ẤN CỦA CƯ DÂN ĐỊA PHƯƠNG XƯA
Hai xã Châu Pha và Tóc Tiên thuộc thành phố Phú Mỹ cũ nhập thành xã Châu Pha mới.
Năm 1900, địa bàn xã Châu Pha ngày nay thuộc làng Hắc Dịch, tổng Cơ Trạch, tỉnh Bà Rịa. Đây là nơi sinh sống của đồng bào Chơ Ro. Qua nhiều thay đổi, đến ngày 8.12.1982, xã kinh tế mới Châu Pha ra đời, thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Nai, trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Hắc Dịch và xã Long Hương. Đến năm 1994, xã Châu Pha về huyện Tân Thành mới thành lập, thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Ngày 12.4.2018, khi lập thị xã Phú Mỹ thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, xã Châu Pha trực thuộc thị xã Phú Mỹ (đến ngày 15.1.2025 là thành phố Phú Mỹ).
Châu Pha cũng là tên một xứ đạo có lịch sử lâu đời. Nhiều tài liệu viết năm 1889, cha Hiền (Favier) chánh xứ họ Phước Lễ lúc ấy, đã dẫn một số giáo dân đến rừng Châu Pha khai hoang lập ấp. Từ năm 1889-1908, lần lượt có 4 linh mục người Pháp đến coi sóc cộng đoàn Châu Pha và đã dựng nên tại đây một ngôi nhà thờ nhỏ. Cộng đoàn lúc đông nhất được khoảng 60 gia đình Công giáo. Tuy nhiên, sau năm 1908, không thấy nhắc đến tên linh mục nào coi sóc ở Châu Pha nữa và cũng không còn ghi chép cộng đoàn ban đầu này tồn tại đến năm nào. Đến cuối năm 1975, một số giáo dân ở các xứ lân cận như Phước Lễ, Thủ Lựu, Dũng Lạc, Long Hương… đã đến Châu Pha lập nghiệp. Đầu năm 1980, họ cùng với khoảng 30 gia đình Công giáo mới di cư từ giáo phận Bùi Chu vào lập thành một cộng đoàn mới. Năm 1983, giáo họ Châu Pha thành lập và cha Đaminh Đinh Quang Lễ, chánh xứ Thủ Lựu làm quản nhiệm. Từ đây, cộng đoàn mỗi ngày thêm lớn mạnh và ngôi nhà thờ đầu tiên được dựng lên vào năm 1987. Ngày 14.11.2006, giáo họ Châu Pha được nâng lên hàng giáo xứ và bổ nhiệm cha Matthêu Trần Bảo Long làm chánh xứ tiên khởi. Nhà thờ, nhà giáo lý và nhà xứ Châu Pha hiện nay được xây mới và hoàn thành vào năm 2008.
TỪ TÊN MỘT LÀNG NHỎ
Thị trấn Ngãi Giao, xã Bình Ba, xã Suối Nghệ nhập thành xã Ngãi Giao mới.
Vào thời nhà Nguyễn, Ngãi Giao (còn được gọi là Ngãi Giao thôn) thuộc tổng Tân Cơ, huyện Phước An, phủ Phước Tuy, tỉnh Biên Hòa. Đây là một trong những khu vực dân cư thưa thớt, chủ yếu là rừng rậm, và nơi sinh sống lâu đời của người dân tộc Châu Ro. Trong địa bạ năm 1892 đã có ghi tên làng nhỏ tên Ngãi Giao. Sau khi địa danh tỉnh Bà Rịa chính thức xuất hiện năm 1900 thì Ngãi Giao là một làng có nhiều dân tộc ít người sinh sống và thuộc tổng Long Cơ. Qua nhiều đổi thay, đến năm 1961, Ngãi Giao cùng các vùng Bình Ba, Bình Giã, Hắc Dịch hợp thành quận Đức Thạnh. Sau năm 1975, Ngãi Giao là một xã thuộc huyện Châu Thành - tỉnh Đồng Nai. Đến 1985, xã Ngãi Giao chia thành 4 xã là Ngãi Giao, Láng Lớn, Kim Long, Xà Bang. Năm 1994, khi thị xã Bà Rịa được thành lập, xã Ngãi Giao trở thành thị trấn Ngãi Giao - trung tâm hành chính của huyện Châu Đức.
Ngãi Giao cũng là tên một giáo xứ bắt đầu có những giáo dân đầu tiên từ sau 1975. Trước đó, khu vực giáo xứ Ngãi Giao chỉ là khu rừng rậm, bao bọc bởi các sở cao su Bình Ba, Xà Bang. Lịch sử giáo xứ ghi nhận những năm liền sau ngày thống nhất đất nước, dân cư ở đây vẫn thưa thớt, hầu hết là công nhân của các sở cao su. Người Công giáo chỉ có khoảng 10 gia đình, sống hiệp thông với Giáo hội địa phương, dưới sự quan tâm của cha xứ Quảng Nghệ. Năm 1990, Ngãi Giao đã là nơi dừng chân của đông đảo những cư dân từ Huế, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi đổ vào, số người Công giáo cũng tăng dần với khoảng 150 gia đình. Trong thời gian đầu, Ngãi Giao được sự chăm sóc của cha Giuse Phạm Hữu Công. Năm 1992, Ngãi Giao chính thức trở thành giáo họ biệt lập và do cha Phêrô Ngô Kỷ quản nhiệm. Ngày 15.7.2005, cha Gioan B. Nguyễn Đình Luận về đảm nhiệm giáo họ và trở thành cha chánh xứ tiên khởi vào ngày 13.11.2006, đồng thời với việc ĐGM giáo phận Bà Rịa quyết định nâng Ngãi Giao lên hàng giáo xứ.
Tài liệu tham khảo:
- Gia Định thành thông chí (Trịnh Hoài Đức - Phạm Hoàng Quân dịch)
- Vũng Tàu Xưa Và Nay (Huỳnh Minh)
- Địa chí Bà Rịa - Vũng Tàu (Thạch Phương - Nguyễn Trọng Minh)
- Chuyên khảo tỉnh Bà Rịa và thành phố Vũng Tàu (Hội Nghiên cứu Đông Dương tại Sài Gòn)
- Không gian lịch sử - văn hoá vùng đất Mô Xoài (Đặng Ngọc Hà)
- Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn: Biên Hòa (Nguyễn Đình Đầu)
- Lịch sử giáo xứ Châu Pha, Ngãi Giao (lưu hành nội bộ)
MINH HẢI thực hiện
Bình luận