Tu viện và mộ phần của một vị thánh từng sinh sống ở nơi ngày nay là Syria đã trải qua cuộc hành trình đầy thăng trầm, và gần nhất là bị các tay súng của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) hủy hoại hoàn toàn.
Trải qua 16 thế kỷ, nơi an nghỉ của thánh Elian (còn được gọi là thánh Julian xứ Emesa) chứng kiến vô số đợt cướp phá của những băng trộm mộ. Khi đội quân Hồi giáo lần đầu xuất hiện vào thế kỷ VII, đền thờ Mar Elian (với “Mar” có nghĩa là “thánh” theo ngôn ngữ Syriac), gần thị trấn sa mạc của Syria là al-Qaryatayn, cỡ 200 năm tuổi. Các đoàn quân của những triều đại Umayyad và Abbasids đi ngang nơi này và không hề chạm đến đền thờ, theo trang tin National Catholic Register.
Những tháng ngày kinh hoàng
Thế nhưng, cách đây 10 năm, những tay súng Hồi giáo cực đoan đã hành xử hoàn toàn khác trước khi đến đền thờ. Ngày 6.8.2015, lực lượng IS kiểm soát thị trấn al-Qaryatayn gần đó và bắt giữ hàng trăm con tin theo Kitô giáo. Trước đó, bọn chúng đã bắt cóc vị linh mục coi sóc đền Mar Elian là cha Jacques Mourad, và lúc ấy không ai biết ngài bị đưa đi đâu. Có người lo sợ cha đã bị giết chết. Ngày 21.8.2015, IS tung ra những hình ảnh và đoạn phim cho thấy các tay súng đã dùng xe ủi đất và thuốc nổ để đánh sập tu viện Công giáo Syriac trong khuôn viên đền thờ Mar Elian cùng với phần mộ của vị thánh. Một số hình ảnh chụp cảnh tượng hài cốt nằm rải rác trên mặt đất, xen lẫn trong đống đổ nát của một quan tài bằng đá cẩm thạch La Mã cổ, bên trên khắc những cây thánh giá.
Nhiều trang tin tức phương Tây bày tỏ sự phẫn nộ, dù thời điểm đó không nhiều người biết về thánh Elian cùng lịch sử của tu viện và đền thờ. Tỉnh Homs của Syria là nơi yên nghỉ của 2 vị thánh mang tên Elian. Vị đầu tiên là Mar Elian, tức thánh Julian xứ Emesa ở thế kỷ III, tử đạo năm 284 dưới thời Hoàng đế Numerian. Cách đó 80km ở al-Qaryatayn, vị Mar Elian thứ hai là Elian ẩn sĩ. Ngài là vị thánh Syriac khổ hạnh sinh ra tại Edessa (nay là Urfa thuộc Thổ Nhĩ Kỳ). Ngài mất năm 367 và từng là thầy của thánh Ephrem người Syria, một tiến sĩ Hội Thánh.
Việc một linh mục và hàng trăm Kitô hữu bị bắt cóc và rơi vào tay lực lượng Hồi giáo cực đoan, một tu viện và đền thờ bị đập phá... chỉ là một phần nhỏ của trong những tháng ngày kinh hoàng mà IS đã gieo rắc ở Syria cách đây 1 thập niên.
Hồi sinh diệu kỳ
IS kiểm soát vùng đất trên trong chưa đầy 1 năm, trước khi quân đội Syria với sự hỗ trợ của Nga đã đẩy lùi lực lượng này khỏi khu vực vào tháng 4.2016. Hầu hết con tin Kitô hữu bị bắt ở al-Qaryatayn cuối cùng đều được trả tự do, sau thời gian sống trong cảnh bị IS giam cầm và hạ nhục. Phần còn lại là một số người cao tuổi đã qua đời vì già yếu, còn vài người khác thiệt mạng trong các đợt không kích.
Cứ như có phép màu, hài cốt của thánh Elian được thu hồi thành công và việc khôi phục tu viện cùng đền thờ đang trải qua một số công đoạn đầu tiên. Cha Mourad sau thời gian tưởng bị giết hại đã trốn thoát khỏi cảnh giam cầm suốt 5 tháng nhờ vào sự giúp đỡ của những người Hồi giáo ôn hòa tại địa phương. Năm 2023, cha được tấn phong làm Tổng Giám mục của Tổng Giáo phận Homs thuộc nghi lễ Công giáo Syriac.
Trả lời phỏng vấn ACI MENA thuộc EWTN News, Đức cha Mourad nhớ lại những gì đã diễn ra vào tháng 8 cách đây 10 năm. Ngày 12.8.2015, những kẻ bắt giữ đã áp giải ngài đến Raqqa, thủ phủ của IS, nơi vị linh mục gặp được các giáo dân bị bắt. Đến cuối tháng, tất cả họ đều được phép quay lại al-Qaryatayn, nhưng dưới sự giám sát chặt chẽ của các tay súng IS. “Vào ngày thứ Ba hoặc thứ Tư gì đấy sau khi quay về, chúng tôi quyết định bí mật tổ chức thánh lễ trong một căn hộ ở khu trung tâm. Đó là thánh lễ đầu tiên của tôi sau 4 tháng, và sự kiện đã mang đến cảm giác tuyệt vời không thể diễn tả cho tôi và các tín hữu, khi mà nước mắt của niềm vui trộn lẫn với cảm giác phập phồng sợ hãi có thể bị phát hiện”, vị Tổng Giám mục nhớ lại. Bất chấp nỗi sợ, ai nấy đều cảm nhận đâu đó một sự trấn an, một sự dũng cảm, và vị chủ chăn tin rằng đó là nhờ ơn che chở từ Đức Mẹ Đồng Trinh Maria.
Sau khi IS bị trục xuất khỏi Homs năm 2016, việc khôi phục được bắt đầu một cách chậm rãi. Hài cốt của thánh Elian và các vị tu sĩ địa phương được tìm về và gởi đến Homs để bảo quản trong thời gian công trình được tiến hành. Năm 2021, giáo phận quyết định trùng tu lại tu viện như lúc đầu. Theo Đức TGM Mourad, hiện chỉ khoảng 25 tín hữu còn ở lại, nhưng họ hy vọng một khi mọi thứ ổn định, tu viện và đền thờ Mar Elian sẽ quay lại với vị trí là địa điểm hành hương linh thiêng như trước đây.
GIANG VÔ YÊN
Bình luận