Cứ mỗi dịp Tết đến - Xuân về, báo Xuân trở thành một món quà tinh thần thường xuyên của các tờ báo, tạp chí dành cho độc giả. Mỗi tờ báo - trong tiến trình lịch sử của mình - luôn có mảng báo Xuân như là một mảnh ghép quan trọng. Báo Xuân Công giáo và Dân tộc là một ví dụ.
Công giáo và Dân tộc là một trong số ít những tờ báo ở thành phố năm nay kỷ niệm 50 năm làm báo Xuân, bởi lẽ báo thành lập rất sớm, số đầu tiên ra ngày 10.7.1975, nên đầu năm 1976 đã có báo Xuân.
Trước đây, CGvDT có một cách làm báo Xuân hơi không giống những báo khác, là thay vì ra ấn phẩm riêng về Xuân thì lấy số báo cuối cùng trước Tết làm báo Xuân. Có thể gộp 2-3 số thành tập báo dày, chuyên về Tết. Hình thức này có lẽ xuất phát từ việc báo có số lượng đăng ký dài hạn cố định, đã định hình số đầu báo sẽ phát hành một năm, nên không để phát sinh thêm. Cũng có thể là do chủ trương chung của tòa soạn, vì nếu có dự tính làm báo Xuân riêng thì sẽ đưa ra kế hoạch từ đầu năm cho độc giả đăng ký kèm báo tuần. Chỉ từ Tết năm 2016 đến nay, CGvDT mới có ấn phẩm Xuân đặc biệt, toàn bộ các trang in 4 màu, phát hành song song với tờ báo ra hằng tuần. Dầu vậy, dù có thực hiện dưới hình thức nào, CGvDT Xuân vẫn có những nét rất riêng, có tính đặc thù.
Các bìa báo Xuân thời gian đầu của CGvDT thường được vẽ trực tiếp, như CGvDT Xuân Bính Thìn vẽ một cội mai vươn lên từ hòn đá lớn; CGvDT Xuân Đinh Tỵ 1977 có hình cành đào, tép pháo, họa tiết trống đồng và các dân tộc anh em; CGvDT Xuân Mậu Ngọ 1978 với sắc vàng chủ đạo cùng hình giới trẻ, cây đào và nhà thờ… Sau một chút lại sử dụng ảnh chụp giản dị, đời thường, như cô gái trẻ đan mũ trên CGvDT Xuân Tân Dậu 1981, hình ảnh bé gái cầm bó hoa với nụ cười tươi trên CGvDT Xuân Ất Sửu 1985… Rồi tiến tới là các sắc hoa, tranh dân gian hiện diện trên bìa như CGvDT Xuân Quý Dậu 1993 có hoa súng trắng, CGvDT Xuân Đinh Sửu 1997 là tranh dân gian cậu bé chăn trâu thổi sáo. Những năm 2000, báo Xuân CGvDT xuất hiện nhiều tranh xưa, hoặc tranh vẽ hay ảnh chụp các con giáp đại diện cho năm đó. Có thể kể đến CGvDT Xuân Đinh Hợi 2007 tranh mẹ con đàn lợn âm dương, CGvDT Xuân Canh Dần 2010 thì bìa là tranh hổ… Khi chuyển qua làm ấn phẩm Xuân riêng từ năm 2016, bìa báo Xuân của CGvDT lại thể hiện sự gắn kết giữa đời và đạo, như CGvDT Xuân Kỷ Mão 2023 là hình ảnh Bí thư Thành ủy TPHCM Nguyễn Văn Nên gặp gỡ, chúc mừng Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng; Xuân 2024 là hình lãnh đạo nước ta hội kiến Đức Giáo Hoàng Phanxicô... Càng về sau, sự phát triển của kỹ thuật dàn trang, công nghệ in ấn… cũng đã ghi dấu ấn trên bìa báo Xuân CGvDT, khi tính truyền thống, hiện đại được đan xen; bìa báo hướng tới sự tối giản nhưng vẫn hiện đại qua cách phối màu, việc chọn họa tiết, và phương pháp trình bày. Việc sắp xếp chương mục, bài vở vừa mang hình thức báo chí, nhưng vẫn không kém phần bắt mắt như một tác phẩm nghệ thuật mang sắc thái riêng.
Công tác lưu trữ báo của CGvDT được ghi nhận là rất tốt, khi đã hoàn thành việc số hóa lưu trữ báo từ lâu. Các tờ báo Xuân của CGvDT xưa dù in trên chất liệu giấy báo thông thường, sử dụng kỹ thuật in hai màu, nhưng được số hóa khá nét, rõ ràng. Mỗi số báo Xuân CGvDT, như đã nói ở trên, tương đương với hai, ba, thậm chí năm kỳ báo thường gộp lại, được tòa soạn lưu ý rõ trong các hộp tin. CGvDT Xuân Canh Thân 1980 bao gồm các số 240, 241, 242; CGvDT Xuân Nhâm Thân 1992 gồm số 842, 843; CGvDT Xuân Kỷ Mùi 1979 gồm từ số 185 đến 189…
Báo Xuân của CGvDT đã trải qua 50 năm (1976-2026), khởi đầu là CGvDT Bính Thìn 1976. Trong các số báo Xuân CGvDT từ năm 1976 đến đầu thập niên 1980, có thể nhận ra sự đồng hành cùng tình hình đất nước buổi đầu thống nhất, qua việc thường có phần tổng kết tình hình đất nước, thế giới, cùng với đó là hoạt động của Giáo hội, cộng đồng Công giáo trong năm. Ngoài bài vở, báo Xuân CGvDT ngày đó luôn đăng kèm tranh Công giáo để độc giả cắt ra treo trong nhà; lịch năm để giữ dùng cả năm; nhạc phẩm Xuân; thư chúc Tết của Chủ tịch nước; thậm chí là cả bản đồ hành chính Việt Nam. Chẳng hạn ở CGvDT Xuân Kỷ Mùi 1979, song song với những mục văn nghệ, những bài viết về Xuân và Đạo, có đăng thư Chúc Tết của Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng, rồi bài “Việt Nam 1978: thêm vững vàng sau một năm thử thách”, “Giới Công giáo thành phố trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, nhạc phẩm “Mùa Xuân trên Tây Nguyên” của nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu…
Với tôn chỉ ngay từ đầu là làm sao để người Công giáo luôn đi cùng dân tộc, các số báo Xuân CGvDT nửa thế kỷ qua thường xuyên có nội dung gắn liền việc đạo, việc đời, với tiêu chí “tốt đời, đẹp đạo”, trong đó nhấn mạnh đến việc phụng sự Tổ quốc, chấp hành các chủ trương, sống yêu thương tha nhân, tuân thủ luật của Giáo hội, quy định của giáo phận... Đồng thời, theo thống kê của chúng tôi, báo Xuân CGvDT cũng chú trọng nhiều đến mảng văn hóa, phong tục, lịch sử của dân tộc liên quan đến Xuân, đến Tết Nguyên đán, và đến sinh hoạt của Hội Thánh; thường gặp trên những tờ báo Xuân CGvDT những bài tản văn, bút ký, nghiên cứu về năm mang tên con giáp, về tương quan của con vật tượng trưng năm được đề cập trong Kinh Thánh; từ thập niên 2000 trở lại đây, với sự chuyển mình mạnh mẽ của khoa học công nghệ, các số Xuân CGvDT còn có những bài liên quan đến các tiến bộ của loài người... Nói chung, nội dung báo Xuân CGvDT rất đa dạng, trở thành món ăn tinh thần đượm hương Xuân của độc giả yêu báo. Đội ngũ nhân sự cơ hữu lẫn cộng tác viên của báo có nhiều tên tuổi lớn qua thời gian. Những nhà báo, nhà nghiên cứu, nhà văn, linh mục nổi tiếng, có uy tín… đã tham gia có thể nhắc tên là nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng, Nguyễn Đình Đầu, Lý Chánh Trung, Chánh Trinh, Lâm Võ Hoàng, Lương Hữu Định…; các linh mục Trương Bá Cần, Thiện Cẩm, Nguyễn Hồng Giáo, Ngô Phúc Hậu… Và, sẽ là thiếu sót nếu không kể đến sự hiện diện, góp bài của nhiều giám mục Việt Nam ở khắp nơi trong cả nước trên báo Xuân CGvDT, nhất là khoảng 10 năm trở lại đây.
Với những nét chấm phá vừa liệt kê, chúng tôi mạnh dạn cho rằng báo Xuân CGvDT luôn là một ấn phẩm đa dạng, thiết thân của làng báo và những tín hữu Công giáo. Năm nay, báo CGvDT Xuân Bính Ngọ 2026 lại góp thêm một ấn phẩm vui Xuân, đón Tết, để độc giả lần giở những trang báo thơm mùi mực và giấy mới, thưởng thức các bài viết mang chất riêng, rất đạo mà cũng rất đời, mà cũng rất… CGvDT.
Chú thích:
1. Phần giới thiệu các bài viết hiện diện CGvDT Xuân Kỷ Mùi 1979 ở trang 4
2. CGvDT Xuân Đinh Tỵ 1977
3. CGvDT Xuân Đinh Sửu 1997
4. CGvDT Xuân Canh Dần 2010
5. CGvDT Xuân Quý Mão 2023
TRẦN ĐÌNH BA
Bình luận