Qua các kênh truyền thông với nhiều hình ảnh sinh động, bà con mình vui khi biết - đã từ lâu lắm - nay xuất hiện ngày càng nhiều cảnh chim trời cá nước tụ hội đây đó ở Tây Nam Bộ, không khác những mô tả điền dã của cố nhà văn Sơn Nam, cho dù không nhiều như thời của ông: cá tra, chim trắng, mè vinh... tụ hàng vạn con ở bến nước, bà con hùn sức nuôi, có ngày đàn cá ăn cả tấn xoài chín (An Giang); Sếu về trên trảng cỏ Tràm Chim (Ðồng Tháp)...
Vùng đất Bạc Liêu cùng Cà Mau, chưa xa (thời thuộc địa), chim cá tự nhiên vô cùng nhiều. Người ta giờ vẫn kể chuyện kiếm ăn dễ dàng: có khách, chủ nhà lội xuống kênh, quay lại mò ngay dấu chân mình, bắt cá đủ làm tiệc đãi khách. Bơi xuồng, quây lưới, đập dầm khua động, le le mắc lưới thiệt nhiều…
 |
Tốc độ tăng dân số, khó khăn kinh tế thời hậu chiến, cùng ý thức kém của người dân về bảo vệ môi trường sinh thái, có nạn khai thác cạn kiệt rừng, chim cá, phá vỡ tự nhiên. Cùng khói bụi, tiếng ồn, hóa chất độc từ sản xuất công nghiệp, môi trường sống của các loài bị thu hẹp dần, cảnh chim cá như ngày trước chỉ còn trong sách, tuổi học trò vùng sông nước bây giờ khó hình dung hay không tin những gì ông bà kể về một thời, mất mát quá nhiều.
Nhưng vài năm gần đây, nhất là trải qua hai năm đại dịch, quan sát kỹ ngay địa phương, nhận ra sự hồi phục đáng mừng từ môi trường sinh thái: chim cò bay thành đàn vào sáng sớm hay chiều mát, là đà trên kênh hay thảnh thơi dạn dĩ kiếm thức ăn trên bãi phù sa ven kênh đào.... Hình ảnh đẹp, lạ, hay. Ghi hình, xem lại cứ ngỡ ở đâu đâu.
Ðứng từ hai chiếc cầu bê tông ở chợ Giá Rai (Bạc Liêu), thường thấy cò trắng bay thấp bay cao trên mặt kênh đào, đậu ở rặng mắm, hay bay theo các tàu cá từ biển về ngang chợ... Cảnh này mới thấy, dù người viết sinh sống ở đây từ bé.
Ðạp xe theo đường mới mở song song quốc lộ nối Giá Rai với Hộ Phòng, đến gần nhà thờ Tắc Sậy, một con đường cắt ngang đồng quê, thiệt nhẹ nhõm khi ngắm cây cỏ bản địa và từng đàn cò hàng ngàn con rợp trắng ở nhiều bãi cỏ hay mặt vuông láng. Cạnh Ðất Thánh Ninh Sơn có một điểm hội tụ cò trắng nhiều như...trong phim.
Càng vui khi không thấy cảnh bắn chim bằng ná, giăng bẫy... Ý thức bảo vệ tự nhiên trong dân cư cao hơn chăng?
Nguồn lục bình từ vùng nước ngọt theo cống thủy lợi xả ra kênh đào phủ xanh cả dòng kênh cũng tạo một điều kiện tốt cải thiện môi trường nước mặn, dòng kênh cuồn cuộn phù sa mặn đắng nhìn đẹp hơn, và thân thiện với các loài. Ðiều này mới mẻ, trước đây không có, lục bình là hình ảnh xa lạ với dòng kênh.
Từng ngạc nhiên ngắm chim chóc dạn dĩ trên phố ở Singapore, chốn mật độ dân cư đông và có môi trường tuyệt vời, tiếc cho quê nhà. Nay vui biết bao cùng những cánh cò thong dong dưới ánh bình minh hay chiều tà, gợi lại một chút của ngày xưa.
Các bạn trẻ nay đã có trực quan về mảnh đất quê hương: môi trường sinh thái từng có - dù chưa được như ông bà kể lại.
Hy vọng ngày thêm ngày, những cánh cò trắng xuất hiện nhiều hơn.
Người xưa có câu “Ðất lành chim đậu”. Ðất và lòng người với tự nhiên, muôn loài, đã lành hơn chăng? Mừng.
NGUYỄN THÀNH CÔNG (Bạc Liêu)
Bình luận