Cây thánh giá cổ đang lưu giữ trong gian cung thánh nhà thờ Tân Triều là hồn cốt của đức tin, thầm lặng mà bền bỉ. Trải qua gần hai thế kỷ, lớp đồng cũ phủ màu thời gian, thân thánh giá chỉ cao chừng hai gang tay, nặng chưa đến một ký, đã là một phần của lịch sử họ đạo lâu đời này.
Tài liệu của họ đạo ghi lại, cây thánh giá bằng đồng được Đức cha Bá Đa Lộc mang từ Pháp sang Việt Nam năm 1778, là quà tặng của Đức Thánh Cha Piô IX dành cho ngài trước khi sang truyền giáo Á Đông. Bên trong cây thánh giá nhỏ bé ấy có một mảnh nhỏ gỗ thánh giá thật mà Đức Giêsu đã chịu đóng đinh trên đồi Canvê cách đây hơn 2000 năm. Một thánh tích vô cùng hiếm quý, hiện chỉ có tại những trung tâm lớn của Giáo hội. “Chúng tôi vẫn coi đây là báu vật của cả vùng, một chứng nhân cho ân sủng Thiên Chúa ban cho họ Tân Triều”, cha sở Tân Triều đương nhiệm Phêrô Trần Quốc Tuấn nói.
Theo lời kể truyền qua nhiều thế hệ, trong những năm cuối thế kỷ XVIII, sau một thời gian cư trú ở họ đạo, khi phải rời sang vùng khác, Đức cha Bá Đa Lộc đã vô tình (hay cố ý?) để quên lại cây thánh giá này, và chưa bao giờ trở lại để đem đi. Tín hữu Tân Triều đã giữ gìn thánh giá như một món quà Thiên Chúa trao gởi qua vị giám mục, và xem đây như báu vật của họ đạo, một “chứng từ đức tin” của giáo đoàn. Cha Tuấn kể: “Một lần, khi dọn lại phòng thánh, chúng tôi phát hiện cây thánh giá đã bị gãy làm đôi. Không ai rõ nguyên nhân. Có người nói do thời gian, người khác lại bảo vì kim loại mục giòn, nhưng tôi lại nhìn dưới góc độ là một dấu chỉ để suy gẫm trong đời sống đạo”. Theo cha, phần gãy nằm đúng ngay chỗ giao nhau giữa hai thanh ngang và dọc, nơi tượng trưng cho điểm giao nhau giữa trời và đất, giữa con người và Thiên Chúa. Vết gãy sau đó được hàn lại ở mặt sau bằng cách kẹp vô một miếng đồng nhỏ; dấu hàn trở thành biểu tượng của sự liền lại, của đức tin vượt qua đổ vỡ. “Có lẽ chính nhờ những vết nứt ấy, mà chúng ta mới thấy đức tin không bao giờ hoàn hảo, và chỉ đẹp khi được hàn gắn bằng lòng tin và tình yêu”, cha đúc kết một suy tư thần học, từ một vật thiêng mà họ đạo đang có.
Cây thánh giá được chế tác từ đồng nguyên chất, lâu năm nên mang sắc nâu sẫm. Dưới ánh đèn cung thánh, lớp đồng đã ngả màu rêu phong, vừa toát lên vẻ cổ xưa, lại vừa gợi cảm giác huyền diệu như đã được tôi luyện qua hàng trăm năm làm trung gian cầu nguyện. Cấu trúc của thánh giá làm theo kiểu tháo lắp, với các mối nối tinh xảo, rất hiếm gặp trong những tác phẩm tôn giáo cổ. Ở trung tâm là tượng Chúa Giêsu chịu nạn đúc nổi; mỗi đường nét, từ mái tóc buông rũ, thân hình gầy gò cho đến dấu đinh hằn nơi bàn tay và bàn chân đều được chạm khắc tỉ mỉ, đến mức người chiêm ngắm có thể cảm nhận được nỗi đau tột cùng nhưng chan chứa tình yêu cứu độ. Ánh sáng phản chiếu trên thân tượng khiến gương mặt Đức Kitô như vừa nhắm mắt trong cơn hấp hối, vừa mở ra niềm hy vọng Phục Sinh cho nhân loại. Tại 3 vị trí bên trên của thánh giá khắc hình các thiên thần nhỏ, đôi cánh xòe ra như đang nâng đỡ Thánh Thể, và cúi mình tôn vinh Đấng Cứu Thế. Có một điểm độc đáo nằm ở hai bên của thánh giá, là người thợ xưa đã khéo léo gởi gắm trọn vẹn biểu tượng của mầu nhiệm Vượt Qua: bên trái là chiếc búa và những cây đinh nhỏ, những vật dụng gắn liền với cuộc khổ nạn, biểu trưng cho tội lỗi và đau thương của nhân loại; còn bên phải là hình lá cờ chiến thắng, ngầm chỉ sự sống đã vượt trên cái chết. Tất cả những chi tiết ấy hòa quyện với nhau thành một tổng thể hài hòa, kể lại câu chuyện cứu độ bằng chính ngôn ngữ của kim loại và niềm tin, khiến cây thánh giá không còn là một tác phẩm nghệ thuật đơn thuần, mà là bản trường ca bằng đồng về đau khổ và hiển thắng, về con đường từ thập giá đến vinh quang.
Thánh giá hiện được đặt trong phòng truyền thống của nhà thờ Tân Triều. Năm Thánh vừa rồi, đã được mang ra đặt trên cung thánh, cạnh bên tượng Lòng Thương Xót để giáo dân đến chiêm ngắm và cầu nguyện. Hằng năm, vào dịp Tuần Thánh, cộng đoàn lại tổ chức nghi thức rước và tôn kính cây thánh giá cổ, như một cách tưởng nhớ và tri ân các bậc tiền nhân đã giữ vững niềm tin cho họ đạo suốt hơn 300 năm qua. Bà Nguyễn Thị Hường, giáo dân 74 tuổi xác tín: “Tôi đã thấy cây thánh giá này từ thuở nhỏ. Mỗi lần quỳ trước bảo vật, tôi đều đọc kinh, cầu nguyện, vì biết ở trong có một phần là mẩu gỗ của Thánh giá thật”. Hơn hai thế kỷ nay, thánh giá vẫn ở đó, im lặng, khiêm nhường mà mạnh mẽ, nối kết quá khứ và hiện tại. Khi hành hương đến Tân Triều, cây thánh giá cổ vẫn là nơi bà con dừng lại lâu nhất. Không phải vì vẻ đẹp bên ngoài, mà bởi năng lượng thiêng liêng tỏa ra từ lịch sử và đức tin. Nhiều người lặng lẽ chạm tay lên thân thánh giá, thì thầm lời nguyện cầu, như muốn gởi lại nơi đó chút trăn trở, niềm biết ơn, hay chỉ đơn giản là lời cảm tạ.
HÀ GIANG
Bình luận