Cha đẻ của âm học hiện đại

Trong suốt cuộc đời, linh mục Marin Mersenne làm việc không mệt mỏi trong các lĩnh vực nghiên cứu, và khơi nguồn cảm hứng dẫn đến sự thành lập của các tổ chức như Hiệp hội Hoàng gia London và Viện Hàn lâm khoa học Pháp.

Linh mục Marin Mersenne (dòng Anh em Rất hèn mọn - OM) gần như sống ở Paris phần lớn thời gian, nhưng điều này không ngăn cản ngài quen biết với các học giả trên khắp thế giới. Người đời sau công nhận cha là “trung tâm của thế giới khoa học và toán học trong nửa đầu thế kỷ 17”, và nhờ vào mối quen biến rộng rãi, cũng như tạo nên những kết nối giữa người và ý tưởng, cha còn được gọi là “hòm thư của châu Âu”.

Bạn của những nhà tư tưởng vĩ đại

Cha Mersenne chào đời ngày 8.9.1588, gần xã Oizé thuộc vùng Maine của nước Pháp, và qua đời ngày 1.9.1648 ở thủ đô Paris. Ngài có kiến thức uyên bác trong nhiều lĩnh vực, vừa là nhà thần học, triết gia đồng thời là nhà toán học. Nếu nhiều nhà toán học luôn nhớ đến vị linh mục người Pháp là người có công xây dựng công thức để tìm ra số nguyên tố dựa trên số Mersenne, ngài càng nổi tiếng hơn nữa với vai trò thông tín viên, công bố và phổ biến những công trình của một số nhà tư tưởng vĩ đại nhất vào thời mình.

Như triết gia và nhà toán học René Descartes, cha Mersenne theo học trường của dòng Tên ở La Flèche ngay sau thời điểm sáng lập vào năm 1604. Năm năm sau, ngài rời La Flèche để học thần học tại những ngôi trường danh giá nhất của Paris là Sorbonne và Collège de France. Ngày 17.7.1611, ngài gia nhập dòng Anh em Rất hèn mọn, theo học ở Nigeon và Meaux. Sau khi học xong tiếng Hebrew của người Do Thái và thần học, thầy Mersenne được truyền chức linh mục vào năm 1613.

Một thí nghiệm của vị linh mục

Từ năm 1614 đến 1618, cha giảng dạy thần học và triết học ở thành phố Nevers, cách Paris khoảng 260km về hướng nam. Năm 1620, ngài quay lại Paris và sống tại tu viện L’Annonciade (Truyền Tin). Ở đây, vị linh mục tiếp tục học toán học và âm nhạc, gặp gỡ những tâm hồn đồng điệu như Descartes, Étienne Pascal, Pierre Petit, Gilles de Roberval, Thomas Hobbes và Nicolas-Claude Fabri de Peiresc. Ngài trao đổi thư từ với Giovanni Doni, Jacques Alexandre Le Tenneur, Constantijn Huygens, Galileo Galilei và những học giả khác ở Ý, Anh và Hà Lan. Cha cũng là người bảo vệ nhiệt thành của Galileo, hỗ trợ nhà bác học dịch thuật một số công trình cơ khí.

Cha Mersenne là nhà vận động không mệt mỏi cho cái gọi là “khoa học mới” vào thế kỷ 17 ở Pháp. Trong những báo cáo ban đầu, ngài bảo vệ khoa học trước những quan điểm hoài nghi, và sau này đã chuyển sang thí nghiệm thực tiễn nhiều hơn. Khi thực hiện cuộc nghiên cứu quan trọng nhất của vị linh mục về lĩnh vực âm học, phản ánh qua quyển nhạc lý Harmonie universelle(Khái quát về hòa âm, 1636-1637), ngài kết hợp những cuộc thảo luận về âm nhạc, âm thanh, khoa học thực nghiệm, tổng hợp lại những kết quả nghiên cứu kéo dài suốt một thập niên. Cha cũng phát triển luật Mersenne, theo đó mô tả sự hòa âm của một dây rung (có thể tìm thấy trong trường hợp đàn guitar và piano). Ðó cũng là lý do người đời sau gọi ngài là cha đẻ của âm học.

Tại Đại học Mans có một giảng đường mang tên cha Marsenne

Tiền thân của các viện hàn lâm danh giá

Suốt 4 năm, cha Mersenne cống hiến hoàn toàn thời gian và công sức cho các bản thảo triết học và thần học, và xuất bản tác phẩm Quaestiones celeberrimae in Genesim (Những câu hỏi trong Sách Sáng thế - 1623); L’Impieté des déistes (Sự bất tín của thần giáo - 1624); La Vérité des sciences (Sự thật của khoa học - 1624).

Năm 1635, cha thành lập ấn bản Académie Parisienne (Academia Parisiensis - Viện Hàn lâm Paris), với gần 140 thông tín viên, bao gồm các nhà thiên văn học, triết học cũng như toán học, và đây là tiền thân của chuyên san Académie des sciences (Viện Hàn lâm Khoa học) do Bộ trưởng Tài chính dưới thời Vua Louis XIV là Jean-Baptiste Colbert xuất bản từ năm 1666. Sinh thời, cha nổi tiếng không hề ngại ngần trong việc tạo nên những vụ tranh luận trong số những người bạn học giả để so sánh quan điểm của họ. Có lẽ cuộc tranh luận nảy lửa nhất có bàn tay khơi mào của vị linh mục là giữa Descartes, Pierre de Fermat và Jean de Beaugrand.

Sách nhạc lý “Khái quát về hòa âm”

Tác giả Peter L. Bernstein, trong quyển Against the Gods: The Remarkable Story of Risk (Chống lại các vị thần: Câu chuyện đáng nể về rủi ro), đã viết: “Viện Hàn lâm Khoa học Paris và Hiệp hội Hoàng gia London danh giá đều là hậu duệ trực tiếp từ các công trình của linh mục Mersenne và được sáng lập khoảng 20 năm sau ngày mất của cha”. Cha qua đời ngày 1.9.1648 vì các biến chứng liên quan đến áp xe phổi.

HỒNG HOANG