Cho con được nói...

Nhiều bậc phụ huynh luôn cho là người lớn đúng và xem việc có ý kiến của con cái kiểu như “Áo mặc sao qua khỏi đầu” hay “Trứng đòi khôn hơn vịt”... Với quan niệm chữ hiếu của phương Ðông nói chung, Việt Nam nói riêng, là phận con, cha mẹ nói sao nghe vậy, “không được cãi”. Nhưng với cách nhìn nhận này, những người con khi lớn lên sẽ khó phát triển được một cách toàn diện.

Tư tưởng “áp đặt”

Có dịp trò chuyện cùng những người thuộc thế hệ 4X - 5X, nghe kể về phận làm con của họ, mới thấy rõ chuyện cha mẹ như bề trên và con cái lúc nào cũng phải nghe theo “mệnh lệnh”, nếu nói lại, rất dễ bị cho là “hỗn láo”. Thậm chí với những phụ huynh nóng tính, người con có thể bị nhận một cái... bạt tai khi dám “trả treo”. Nhiều người đã không có cơ hội để giải thích với cha mẹ những chuyện cá nhân. Bà Nguyễn Thị Linh, 70 tuổi (ngụ quận Gò Vấp, TPHCM) nhớ lại chuyện xưa, bà từng đi nhà thờ về trễ và mẹ bà cứ đinh ninh con gái “đi chơi cặp bè cặp bạn quên đường về”, khi định nói lý do của việc về trễ là bà đã bị mẹ quát: “Trả lời hả...?”. Theo lời bà Linh thì: “Ngày ấy, tôi chỉ muốn nói rằng con ở lại tập hát, cũng không có cơ hội”.

Không phải gia đình nào ở thế kỷ 20 đều vậy, cũng có những nhà có những buổi họp thân mật và chia sẻ, song đa số các bậc cha mẹ đều muốn sự vâng phục tuyệt đối từ con cái.

Khi xã hội thay đổi, những bậc cha mẹ 5X - 6X sau này không hoàn toàn ứng xử kiểu “gia trưởng” như xưa song nhiều người vẫn có nếp suy nghĩ con cái là sở hữu của cha mẹ. Và phần lớn những người làm cha làm mẹ lại kỳ vọng ở con cái việc học hành, luôn muốn con nổi bật giữa đám đông và áp đặt cho con trách nhiệm “phải thành công rực rỡ”, mà không hiểu khả năng thực sự của bọn trẻ. Nếu có ai nói ra nói vào về chuyện này thì lại được nghe câu: “Tôi làm như thế vì muốn điều tốt nhất cho con”.

Cho con được nói, nhưng...

Nếu có cơ hội được nói, những người con sẽ đỡ ấm ức biết bao, như chuyện của bà Linh ở trên, một khi mẹ bà lắng nghe con gái giải thích một cách thấu đáo thì chắc hẳn cả hai mẹ con đều nhẹ nhõm. Mẹ biết con về trễ là có lý do chính đáng, còn con cũng không cảm thấy bị mẹ “mắng oan”.

Còn với những bậc cha mẹ kỳ vọng nhiều ở con, “không đòi hỏi nhiều, chỉ muốn nó học thôi”, vấn đề đặt ra là sao họ không nghe ý kiến của con mình? Con trẻ có muốn trở thành người như ba mẹ mình mong đợi không? Trên VTV có chương trình “Ðiều con nuốn nói”. Nơi đây, chúng ta nghe được hết những tâm tư của con cái mà nhiều bậc cha mẹ chưa hề muốn lắng nghe và thấu hiểu. Tại sao báo chí cứ gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cha mẹ hãy lắng nghe nguyện vọng của con cái? Ðó là vì số trẻ bị trầm cảm, tâm thần ngày càng tăng do áp lực về học hành và sự kỳ vọng từ cha mẹ.

Hãy cho con được nói, được bày tỏ nguyện vọng của mình. Người lớn chỉ đóng vai trò “cố vấn”. Ðây là điều từng được các chuyên gia giáo dục lưu ý các bậc phụ huynh. Song, ở một khía cạnh nào đó, những người con cũng không nên “lạm dụng” quyền được nói để đi quá xa qua việc chê trách hay lên án cha mẹ, đại loại như “Mẹ biết gì về thế giới 4.0 mà nói!” hay “Sao hồi xưa ba không học lên đại học mà giờ bắt con phải cố gắng!”... Mà muốn lớp trẻ có những suy nghĩ chín chắn, không phải cứ “muốn nói gì thì nói”, có lẽ ngay từ nhỏ, họ phải được dạy cách biết tôn trọng người nghe, biết quan tâm người chung quanh, đặt “cái tôi” của mình xuống...

NGUYỄN NGỌC HÀ