Chợ khoa học công nghệ

Nước ta có không ít công trình nghiên cứu, đề tài khoa học, sau khi nghiệm thu lại bỏ vào ngăn kéo, ít người biết đến và cũng không hề được ứng dụng vào thực tiễn bởi chưa có một thị trường khoa học công nghệ thực sự.

Các nghiên cứu cơ bản hay ứng dụng không tìm được đầu ra để trở thành các sản phẩm cụ thể. Những đơn vị quản lý các sản phẩm khoa học cũng như cấp bằng sáng chế cho các cá nhân tập thể chỉ là dạng bảo lưu hồ sơ, xác định bản quyền, không phải là các mô hình ứng dụng ý tưởng khoa học.

Chợ khoa học công nghệ là mối liên hệ giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và thị trường. Hiện nay thị trường khoa học công nghệ nước ta chưa thực sự hình thành như các nước phát triển. Những phát minh, sáng chế của người dân cho đến nghiên cứu của nhà khoa học chuyên nghiệp không biết bán ở đâu... Ở Mỹ , nhà nghiên cứu không ngừng đề xuất ý tưởng cho dù điên rồ. Chính phủ và doanh nghiệp nước họ cũng mạnh dạn đầu tư triển khai các phát minh, sáng chế để hình thành sản phẩm trong thực tế. Tại sao người tiêu dùng lại thích các mặt hàng xuất xứ Nhật Bản? Vì để chi phí cho một mặt hàng, doanh nghiệp sản xuất của Nhật đều đầu tư nhiều vốn cho việc ứng dụng kết quả khoa học vào sản phẩm, tỷ lệ này chiếm hơn 50% giá trị sản phẩm. Ở nước ta, theo một thống kê cách đây không lâu, doanh nghiệp chỉ chi phí cho khoản này từ 3 - 5%, tức rất thấp so với tổng giá trị một sản phẩm. Con số đó cho thấy rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa hề chú trọng tới việc ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ để tạo thành giá trị sử dụng một mặt hàng.

Mặt khác, nhiều công trình đút ngăn kéo vì nghiên cứu còn chưa tới nơi tới chốn. Hiện nay, chi phí ngân sách cho khoa học ở nước ta còn thấp so với mặt bằng chung. Trong khi đó, nhiều nhà khoa học xuất ngoại, thành danh bên ngoài do gặp được môi trường phù hợp để phát triển tài năng, nhưng ít người trở về, tạo ra tình trạng chảy máu chất xám. Đội ngũ trong nước không phải không có người có năng lực nhưng lương thấp, cơ chế chưa cởi trói, vốn ngân sách hạn hẹp, thành thử nhiều ý tưởng vẫn chỉ là lý thuyết hoặc nghiên cứu nửa vời.

Đối với ngành khoa học xã hội nhân văn, thật khó nói tới ứng dụng như khoa học công nghệ. Tuy nhiên ngành này lại có vài trò nhất định trong tư vấn và định hướng chính sách đối với các lĩnh vực xã hội. Dù vậy trong bối cảnh phát triển nóng, tăng trưởng nhanh, có vẻ ngành nhân văn, xã hội chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến thiếu các dự báo chiến lược và các nghiên cứu cơ bản. Phải chăng để tạo ra những đột phá trong sản xuất, lao động và quản lý xã hội, cần có một sự đầu tư thích đáng hơn nữa của Nhà nước, của doanh nghiệp, cũng như sự chuyên tâm của nhà khoa học, từ đó hình thành nên các chợ khoa học, kết nối ý tưởng nghiên cứu thành các ứng dụng hữu ích trong thực tiễn.

Ngô Quốc Ðông