Gần đây, được đọc và chiêm nghiệm Sứ điệp cho ngày Thế giới Truyền thông xã hội năm nay, tôi thấu cảm cái nhìn thiêng liêng vào thời sự nhân loại của Ðức Giáo Hoàng Phanxicô. Với chủ đề “Chúng ta là chi thể của nhau” (Ep 4,25). Từ những cộng đồng mạng xã hội đến cộng đoàn nhân loại”, ngài kêu gọi, hướng dẫn sự chia sẻ kết nối trong tình anh em chan hòa bác ái, hết thảy nhân sinh tương tác giao tiếp nhau như trên cùng một thân thể - theo tinh thần Tin Mừng. Những khơi gợi của vị chủ chăn Giáo hội hoàn vũ khiến tôi suy tư nhiều về cái mới, công nghệ, truyền thông đang tác động hằng ngày ở mọi nơi...
 |
Sự xuất hiện rồi phát triển rất nhanh của công nghệ thông tin, mạng truyền dẫn toàn cầu (Internet) rồi bùng nổ trên ấy một xã hội ảo là cuộc cách mạng đương đại về khoa học và xã hội. Sự phát triển này quả như “con dao hai lưỡi” khi thành quả về công nghệ và tiến bộ khoa học nói chung đưa nhân loại lên tầm cao mới nhưng đồng thời những tác hại của công nghệ có lúc vượt ngưỡng chịu đựng của xã hội, đâu đó đã thấy sự chới với, lo lắng và thậm chí, bị động sợ hãi cái mới!
Truyền thông được chắp cánh bởi hạ tầng công nghệ, mạng xã hội trao cho mỗi người một công cụ bộc lộ, tác động, lên tiếng..., chuyện chưa từng trước đây. Nhiều thứ bị phá vỡ. Nếu nói tính cách mạng của khoa học kỹ thuật tác động đến mọi lĩnh vực thời 4.0, chính ngành truyền thông chuyên nghiệp và truyền thông xã hội chuyển biến nhiều nhất. Các cánh cửa kín nhất cũng chú ý đến truyền thông và không còn đứng ngoài cuộc, ví như các tôn giáo.
Chưa bao giờ ứng dụng khoa học - kỹ thuật phục vụ đời sống phổ cập như bây giờ, trên phạm vi toàn cầu, nhất là công nghệ thông tin. Người bình dân nhất vẫn có thể hiểu cụm từ “thế giới phẳng” là như thế nào một cách trực quan qua ứng dụng hằng ngày từ internet, điện thoại di động với các phiên bản cập nhật chóng mặt cùng tính năng đa dạng, tiên tiến... Những tiện ích của công nghệ khiến thực tế có những điều như khoa học viễn tưởng đã sờ mó được, những công việc ngày nào thuộc về chuyên môn sâu và giới hạn trong một bộ phận nào đó, nay tuổi teen đã làm thường ngày như quay phim, chụp ảnh, ghi âm và kết nối với mạng thành ra thông tin đa phương tiện với tính cá nhân rất cao. Một sự khủng hoảng đã diễn ra thông qua khai thác các sản phẩm công nghệ. Ở Việt Nam bây giờ, chỉ cần vài trăm ngàn đồng là có thể mua được chiếc điện thoại di động với nhiều tính năng, ngoài nghe - gọi, còn quay phim, chụp ảnh, ghi âm... Như thế, người trẻ với thu nhập thấp vẫn có thể tậu được và khai thác tùy nghi. Những bùng nổ đời tư với hậu quả nặng nề đã diễn ra dày trên mạng, đặt ra nan đề cho xã hội, nhà nước, mọi gia đình. Những đoạn clip cận cảnh đáng sợ có khi giết chết danh dự một con người đã dễ dàng tìm thấy trên mạng, xuất phát từ những chiếc điện thoại di động đủ thế hệ và kiểu dáng...
Công nghệ ngày nay đã giúp giải quyết vô số vấn đề theo hướng tích cực, song mặt trái cũng vô số - như đã nói qua. Tâm lý bất an là có trong không ít người, không hẳn có tật giật mình, đơn giản vì không gian riêng tư bị thu hẹp và đe dọa nhiều khi người sử dụng công nghệ không nâng tầm nhân văn tương thích với tiến bộ khoa học, đạo đức và ý thức luật pháp thấp. Chuyện phòng the, sinh hoạt gia đình, quan hệ bạn bè, giao dịch kinh tế... tất tật đều như cơ hồ diễn ra dưới những camera vô hình đâu đó và đứng trước nguy cơ có thể “được” tung lên mạng bất cứ lúc nào, để rồi chuyện phục hồi danh dự nhân phẩm, thực thi công lý vô cùng gian nan. Bất an khi nói gì làm chi cũng ngó trước coi sau!
Song ngẫm kỹ vẫn thấy một điều rằng công nghệ dù đi đến đâu, các nguyên tắc căn bản của đạo đức, tôn giáo, luật pháp và văn hóa nói chung vẫn là như thế, vẫn là cái nền tảng cho cuộc sống có nhân tính, giá trị trong trật tự. Công nghệ không phá vỡ hay thay đổi các nguyên tắc căn bản ấy, bằng chứng là nhân loại đã tiến rất nhanh về kỹ thuật lên mặt trăng từ lâu nhưng các nền tảng đạo đức, luân lý, các giáo huấn tôn giáo vẫn y nguyên như vàng ròng. Nếu mỗi người có tâm trong sáng, đời sống lành mạnh trong khuôn khổ đạo đức, tuân theo và tôn thờ những giá trị tinh thần, thì những thiết bị công nghệ tân kỳ dù trong tay ai và xuất phát từ động cơ nào cũng không phương hại hay ảnh hưởng tí ti đến đời sống chân chính của chúng ta. Ngược lại, một cá nhân có “vấn đề”, những hành vi có “vấn đề” thì dù ở thời nào, theo quy luật tất yếu, vẫn bất an như thường cho dù không có camera hay thiết bị ghi âm nào...
Chúng ta đường hoàng sống và thụ hưởng thành tựu công nghệ theo hướng tích cực, tâm bất an không có chỗ tồn tại!
NGUYỄN THÀNH CÔNG
Bình luận