Đi trên Quốc lộ 51 theo hướng từ thành phố Hồ Chí Minh về Bà Rịa - Vũng Tàu, cách cổng chào Bà Rịa chừng một cây số, người ta dễ dàng nhận ra bên tay trái một ngôi thánh đường có mái vòm đỏ rất đặc biệt của giáo xứ Long Hương, thuộc giáo phận Bà Rịa, mô phỏng hình dáng chiếc mũ sọ (zucchetto) của vị hồng y. Gần đó, cách nhà thờ khoảng sáu trăm mét, trên một ngọn núi nhỏ bên cạnh Núi Dinh, giữa màu xanh hòa quyện của trời, cây rừng, hồ nước và những gợn gió, là những điểm viếng Đức Mẹ, nơi quen thuộc của biết bao người dân địa phương và những đoàn khách hành hương phương xa.
Nghe những bậc đá kể chuyện
Từng bước men theo con đường nhỏ gồm hơn 400 bậc thang đá từ chân núi lên độ cao khoảng 150 mét, càng lên trên, tiếng xe cộ dần nhường chỗ cho tiếng chim gọi nhau trên tán lá, tiếng côn trùng râm ran trong những bụi cây, âm thanh của gió nhẹ lùa qua thân gỗ. Không khí mát lành của núi rừng khiến mỗi bước chân như nhẹ hơn, mang lại cảm giác thanh bình, tách biệt khỏi những bộn bề thường nhật. Dọc theo hành trình tâm linh này, khách hành hương sẽ lần lượt chiêm bái hai pho tượng Đức Mẹ: Hang Đức Mẹ Lộ Đức ở lưng chừng núi và tượng Trái Tim Vô Nhiễm Mẹ ngự trên đỉnh núi, mỗi điểm gắn với một giai đoạn hình thành của công trình.
Lịch sử của Núi Đức Mẹ gắn liền với lịch sử giáo xứ Long Hương. Mùa thu năm 1954, những bước chân di cư từ miền Bắc dừng lại nơi đây, chọn Long Hương làm quê hương mới. Buổi ấy, Long Hương hãy còn là vùng đất hoang sơ, rừng già phủ kín, đường sá nhà cửa thưa thớt. Giữa nơi đất lạ đầy bất trắc, cha chánh xứ Giuse Hoàng Phúc Lộc đã dâng giáo đoàn non trẻ cho Đức Trinh Nữ Maria với lời nguyện giản dị nhưng đầy tín thác: “Từ nay mọi buồn vui, sướng khổ đều xin được cùng Mẹ sẻ chia”. Cũng trong năm ấy, giáo xứ Long Hương chính thức được thành lập và nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội làm bổn mạng.
Năm 1958, dù cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, cha Giuse Hoàng Phúc Lộc cùng giáo dân quyết định dựng bức tượng Đức Mẹ đầu tiên trên ngọn núi này. Tượng được chọn theo mẫu Đức Mẹ Lộ Đức, hình ảnh Mẹ khi xưng mình là Đấng Vô Nhiễm Nguyên Tội. Từ trên cao, Đức Mẹ hướng mắt về nhà thờ giáo xứ Long Hương, như người mẹ luôn đứng nơi cửa ngõ để chở che đoàn con cái. Đến năm 1972, cha tiếp tục cùng giáo dân dựng thêm tượng Đức Mẹ và cây Thánh giá trên đỉnh núi. Cây Thánh giá được dựng trên phiến đá lớn song song với vị trí của Đức Mẹ, cao hơn một chút, trở thành dấu chỉ của niềm hy vọng giữa những năm tháng khó khăn.
Những năm sau đó, công trình tiếp tục được gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ linh mục và giáo dân. Năm 2010, lại xây dựng hơn bốn trăm bậc thang, nhà chờ Phục Sinh, mười bốn chặng Đàng Thánh Giá, tượng đài Lòng Chúa Thương Xót, lễ đài cùng nhiều hạng mục khác, biến nơi đây thành một điểm hành hương khang trang. Nhắc đến giai đoạn trên, ông Quốc Huy, thành viên Hội đồng Mục vụ giáo xứ và cũng là một trong những người trực tiếp coi sóc Núi Đức Mẹ, vẫn không quên những ký ức tự hào: “Ngày ấy mọi thành phần trong giáo xứ, gồm cả người già lẫn thiếu nhi đều xếp thành từng hàng dài trên sườn núi, chuyền tay nhau từng viên gạch, từng xô cát, từng hòn đá từ chân núi lên tận đỉnh để xây dựng bậc thang”. Hình ảnh những cánh tay nối tiếp nhau dưới nắng, giữa tiếng cười và lời động viên, đến nay vẫn được nhiều người nhắc lại như một biểu tượng đẹp của tinh thần hiệp nhất.
Một điểm đến tâm linh
Trên đường lên núi, thỉnh thoảng người ta bắt gặp những nhóm khách từ xa đến, thinh lặng, chậm rãi bước đi và lặng lẽ cúi đầu lần chuỗi cầu nguyện. Không ai nghe thấy họ đang khẩn cầu điều gì, nhưng những ước nguyện thầm lặng ấy dường như đã phần nào được hiển hiện qua hàng chục tấm bảng tạ ơn gắn kín quanh bệ tượng Đức Mẹ. Nhìn vào những dòng chữ ngắn ngủi, mộc mạc khắc trên đá, mới hiểu được bao nỗi niềm mà những người con Mẹ mang theo: từ lời cầu bình an cho gia đình, sức khỏe cho đấng sinh thành, đến mong ước công việc thuận lợi hay con cái học hành thành đạt. Mỗi tấm bảng là một câu chuyện đời tư, một lời hồi đáp thiêng liêng gắn liền với niềm tin tôn giáo sâu sắc.
Đứng trên đỉnh núi, phần thưởng dành cho người vừa vượt qua hơn bốn trăm bậc thang hiện ra hoàn toàn xứng đáng. Bức tượng Đức Mẹ uy nghi, tĩnh lặng hướng mắt về giáo xứ như âm thầm dõi theo đoàn con suốt bảy mươi năm qua. Xa hơn là toàn cảnh Bà Rịa trải rộng trong tầm mắt, những mái nhà thấp thoáng giữa màu xanh cây cối, những dãy đồi nối tiếp nhau, và nổi bật nhất là hồ Đá Xanh với mặt nước màu ngọc lục bảo giữa núi rừng. Những cơn gió trên đỉnh núi gần như không bao giờ ngừng thổi, mang theo hương cỏ cây, khiến khung cảnh càng thêm thanh bình.
Sau bốn giờ chiều mỗi ngày, khi nắng bắt đầu dịu, nhiều người dân sống quanh khu vực Long Hương lại tìm đến đây để tập thể dục. Người trẻ thì chọn đi nhanh như một bài luyện sức khỏe, người có tuổi lại thong thả theo từng bậc đá, vừa đi vừa trò chuyện, cũng có những cụ già chậm rãi lần hạt. Núi Đức Mẹ vì thế vừa là nơi sinh hoạt thường nhật, vừa là chốn nuôi dưỡng đời sống tinh thần cho cộng đồng địa phương. Ngày 13 hằng tháng, cộng đoàn lại quy tụ dâng thánh lễ kính Đức Mẹ. Tháng Năm về rực rỡ với sắc hoa dâng kính. Đặc biệt, vào Thứ Sáu Tuần Thánh, từng đoàn người nối nhau đi Đàng Thánh Giá theo mười bốn chặng đã được xây dựng dọc sườn núi, cha xứ cùng đại diện giáo dân thay phiên nhau vác Thánh giá, men theo từng chặng tiến lên, trong bầu khí trang nghiêm.
Ngọn núi này đã lưu giữ ký ức của những người mở đất, dấu chân của bao thế hệ giáo dân, mồ hôi của những em nhỏ từng chuyền những viên gạch lên đỉnh, lời kinh của những người tìm kiếm bình an, và cả niềm hy vọng của biết bao gia đình. Đứng giữa gió lộng trên đỉnh núi hôm nay, nhìn Đức Mẹ vẫn lặng lẽ hướng về giáo xứ như thuở ban đầu, người ta hiểu rằng tuy công trình được dựng nên bằng gạch đá, xi măng, nhưng cái cốt tủy lại đan kết bằng lòng tin và sự hiệp nhất - nền móng bền vững nhất để một nơi chốn sống mãi với thời gian.
Vũ Hoàng
Bình luận