Tại hội nghị các nước công nghiệp phát triển (G7) ở Ý, Ðức Phanxicô thảo luận những mối đe dọa và tiềm năng của trí thông minh nhân tạo (AI) và những vấn đề cấp bách liên quan đến công nghệ mới.
Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Puglia (Ý) ngày 14.6, Đức Giáo Hoàng cho rằng trí thông minh nhân tạo (AI) ra đời xuất phát từ tiềm năng sáng tạo mà Thiên Chúa ban cho loài người. Ngài đồng ý sử dụng AI cho lợi ích của nhân loại, nhưng cảnh báo rằng chỉ có con người mới đủ năng lực quyết định mọi việc, chứ không giao vai trò này cho những cỗ máy.
Đức Phanxicô cũng là vị giáo hoàng đầu tiên phát biểu tại diễn đàn có sự tham gia của giới lãnh đạo G7 gồm Mỹ, Anh, Ý, Pháp, Canada, Đức và Nhật Bản.
Cân nhắc lợi - hại
Khởi đầu bài phát biểu, Đức Thánh Cha gọi sự khai sinh của AI là đại diện cho “sự tiến hóa thực thụ về công nghiệp - nhận thức”, hứa hẹn dẫn đến những biến đổi thời đại ở mức độ phức tạp. Theo ngài, những biến đổi này có thể dẫn đến kết quả tích cực lẫn tiêu cực. Hướng tích cực bao gồm dân chủ hóa khả năng tiếp cận kiến thức, nghiên cứu khoa học đạt được tiến bộ theo cấp số nhân, và giảm thời lượng những công việc khó khăn và mất nhiều công sức. Hậu quả tiêu cực là khuếch trương sự bất bình đẳng giữa quốc gia phát triển và quốc gia đang phát triển, hoặc giữa tầng lớp thống trị và giai cấp bị áp bức.
Đức Phanxicô cũng lưu ý AI trên hết chỉ là một công cụ của con người. Lịch sử chứng minh mối quan hệ giữa con người với môi trường luôn được điều tiết bởi công cụ mà họ tạo ra. Theo ngài, một số người cho rằng đây là điểm yếu hoặc thiếu hụt, nhưng đằng sau đó lại là bản năng của con người, luôn mở rộng và hướng đến thế giới bên ngoài. Sự cởi mở đó là cội nguồn của trạng thái “con người - kỹ thuật”, đồng thời là sự cởi mở trước những người khác và với Thiên Chúa, cũng như nguồn gốc của sự sáng tạo nghệ thuật và trí tuệ của nhân loại.
Quyền quyết định thuộc về bên nào?
Kế đến, Đức Giáo Hoàng chuyển sang chủ đề ra quyết định. Ngài cho rằng AI có năng lực đưa ra những sự lựa chọn theo thuật toán, cung cấp một số khả năng quyết định dựa trên các tiêu chuẩn được quy định cụ thể hoặc thống kê. Trong khi đó, con người không chỉ lựa chọn, mà trong tâm khảm còn có thể đưa ra quyết định. Điều này do họ có năng lực của trí tuệ, cái mà người Hy Lạp cổ đại gọi là sự khôn ngoan thực tiễn, và học hỏi Thánh Kinh. Vì thế, những quyết định quan trọng cần phải luôn dành cho con người. Dẫn chứng cho lập luận trên, Đức Thánh Cha nói đến sự phát triển của những dòng vũ khí tự động chết chóc, có thể tước đoạt mạng sống con người mà không cần đến lệnh của một người nào. Những dạng ứng dụng như thế này phải bị cấm triệt để.
Ngài nhấn mạnh rằng các thuật toán được sử dụng cho AI để đưa ra quyết định không thể được xem là khách quan hay trung lập. Chẳng hạn, có những thuật toán được thiết kế để hỗ trợ các thẩm phán quyết định liệu có nên chuyển sang quản thúc tại gia đối với một số tù nhân trong trại giam. Đây là những chương trình đưa ra sự lựa chọn dựa vào dữ liệu như dạng phạm tội, hành vi trong tù, phân tích tâm lý và sắc tộc, trình độ học vấn, độ tin cậy... Tuy nhiên, ngài cho rằng những dữ liệu trên chỉ là một phần, vì con người luôn thay đổi, điều mà một cỗ máy không thể tính toán được. Hơn nữa, thuật toán chỉ có thể đưa ra kết quả thẩm định các thực tế được chính thức hóa bởi con số.
Đức Phanxicô cũng đề cập thực tế nhiều học sinh, sinh viên đang ngày càng dựa vào AI trong học tập, nghiên cứu, cụ thể là viết bài luận. Theo ngài, cách này khiến học sinh, sinh viên rất dễ quên. “Cái gọi là ‘AI tạo sinh’ (việc tạo các nội dung và dữ liệu mới dựa trên dữ liệu sẵn có) không thực sự là tạo sinh - nó không đưa ra phân tích hoặc khái niệm mới, mà nhắc lại những điều đã biết, với bề ngoài thuyết phục hơn”, ngài phân tích. Nếu tiếp tục theo hướng này, xã hội đối mặt nguy cơ suy thoái quy trình giáo dục và cuối cùng chẳng mang lại lợi ích thực sự cho con người.
Quy tắc và hành động chính trị
Đức Thánh Cha nhấn mạnh AI luôn được tượng hình bởi thế giới quan của những con người tạo ra và phát triển nó. Điều đặc biệt gây quan ngại theo hướng này là ngày càng khó đạt được sự đồng thuận về những vấn đề quan trọng liên quan đến đời sống xã hội. Vì thế, cần phải xây dựng các quy tắc đạo đức khi sử dụng AI cho toàn cầu. “Nếu gặp khó khăn trong việc xác định một tập hợp các giá trị toàn cầu, ít nhất chúng ta có thể tìm kiếm những quy tắc chung nhằm đề cập và giải quyết những tình huống khó xử hoặc xung đột trong cách sống”, Đức Phanxicô khuyến cáo “không bao giờ cho phép một cỗ máy quyết định sinh mệnh của con người”.
Trước các thách thức trên, Đức Thánh Cha cho rằng cần tức thời hành động chính trị. Mục tiêu là không ngăn chặn sự sáng tạo và những ý tưởng về tiến bộ; thay vào đó, cần dẫn dắt theo những kênh mới khai thông nhằm phục vụ tốt hơn cho loài người.
HỒNG HOANG
Bình luận