Giáo hội Công giáo và nỗ lực hòa giải cho bán đảo Triều Tiên

Lịch sử dài 234 năm của Công giáo trên bán đảo Triều Tiên mang đến nhiều điều tốt lành và mở ra những nẻo đường dẫn đến đối thoại, theo phân tích của trang tin National Catholic Register.

Ngày 27.4.2018, lịch sử đã được tạo ra. Các biên giới và những bức tường chia cắt hai miền Triều Tiên vào thời điểm đó đã bị phá vỡ. Ông Kim Jong-un bước qua bậc thềm bê tông đánh dấu giới tuyến để trở thành nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên đầu tiên đặt chân lên lãnh thổ miền Nam. Ông đã mời Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cùng bước qua giới tuyến và thăm miền Bắc trong phút chốc, cũng chính là vùng đất của tổ tiên vị lãnh đạo Nhà Xanh. Cha mẹ ông Moon thuộc nhóm khoảng 14.000 người rời khỏi Triều Tiên từ cảng Hungnam dưới sự hỗ trợ di tản của quân đội LHQ, lực lượng Hàn Quốc từ ngày 15-24.12.1950, thời điểm nổ ra chiến tranh Triều Tiên.

Cuộc gặp gỡ thượng đỉnh liên Triều vào tháng 4 vừa qua có ý nghĩa hơn hẳn một dịp hội ngộ chỉ để chụp bức ảnh hoàn hảo. Hai nhà lãnh đạo đã đồng ý theo đuổi hiệp ước hòa bình và giải giới hạt nhân hoàn toàn trên bán đảo Triều Tiên. Quyết định được đưa ra chớp nhoáng đã khiến cả thế giới ngạc nhiên, như một “phép lạ”? Và liệu Giáo hội Hàn Quốc có thể góp phần rao giảng Tin Mừng cho CHDCND Triều Tiên?

Sức ảnh hưởng khắc sâu

Câu trả lời là có. Lịch sử 234 năm dài của Công giáo trên bán đảo Triều Tiên đã mang đến những ví dụ khác thường và các con đường dẫn đến đối thoại. Lời Chúa đã được gieo trên vùng đất này từ năm 1784 nhờ vào các Kitô hữu can trường trước khi những vị thừa sai nước ngoài đến đây. Điều này đã để lại dấu ấn vĩnh viễn trong Giáo hội Công giáo Triều Tiên về sức sống, lòng nhiệt thành của cộng đoàn, mà qua nhiều thế kỷ đã củng cố vững chắc hơn bao giờ hết mối quan hệ giữa các linh mục và giáo dân. Trong suốt thời gian Nhật Bản cai trị Hàn Quốc, kéo dài 35 năm từ 1910-1945, ảnh hưởng của Giáo hội bị thu nhỏ đáng kể. Tuy nhiên, sau khi giai đoạn cai trị của đế quốc Nhật chấm dứt, sức ảnh hưởng của Giáo hội lại được dịp trỗi dậy trên bán đảo Triều Tiên. Theo số liệu thống kê gần đây nhất, người theo Công giáo chiếm 7,9% trên toàn dân số Hàn Quốc. Dù quy mô nhỏ hơn so với Tin Lành (19,7%), Phật giáo (15,5%) và những người không theo tôn giáo (56,9%), Giáo hội Công giáo lại có vai trò thật sự đặc biệt, thể hiện một sự tin tưởng kiên định, kéo dài đối với khả năng hoán cải xã hội của Tin Mừng.

Các nữ tu và giáo dân cầu nguyện cho hòa bình trên bán đảo Triều Tiên

Đối thoại và các chính sách nỗ lực tạo nên sự hòa giải giữa hai miền Triều Tiên đã được khởi động vào năm 1989, cũng là năm đánh dấu sự sụp đổ của bức tường Berlin, và sau chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tại Hàn Quốc. Thế nhưng, đối thoại là cả một quá trình và không thể nào diễn ra trong một đêm.

Dưới thời Tổng thống Roh Tae-woo (1988-1993), Hàn Quốc phát triển chính sách đối ngoại xây dựng quan hệ ngoại giao với các nước tách khỏi khối Đông Âu. Một phần của chính sách này cũng thúc đẩy tiếp xúc với Triều Tiên. Cách tiếp cận chính trị này đã đưa hai miền Triều Tiên gia nhập LHQ, và vào tháng 12.1991, hai miền Nam - Bắc ký vào thỏa thuận hướng đến hòa giải. Đây là kết quả theo sau cuộc gặp gỡ lần đầu tiên giữa các phái đoàn tôn giáo liên Triều tại Nepal vào năm 1991, trong Hội nghị châu Á về Tôn giáo và Hòa bình. Đến năm 1992, Bình Nhưỡng sửa đổi hiến pháp theo hướng bảo đảm tự do tôn giáo và quyền được xây dựng các cơ sở tôn giáo trên lãnh thổ miền Bắc. Thế nhưng, môi trường tốt đẹp cho phép duy trì đối thoại và hòa giải chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Đức Gioan Phaolô II tại Seoul năm 1989

Ðộng lực mới

Cuộc khủng hoảng hạt nhân đầu tiên của Triều Tiên vào năm 1992 đã cản trở tiến trình xây dựng quan hệ giữa hai miền Nam - Bắc. Bất chấp sự trì trệ, Hàn Quốc tập trung vào hoạt động viện trợ thực phẩm và thuốc men cho CHDCND Triều Tiên. Giai đoạn theo sau cuộc hội đàm thượng đỉnh liên Triều vào năm 2007 tại Bình Nhưỡng giữa Tổng thống Hàn Quốc Roh Moo-hyun và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-il, đã chứng kiến sự gia tăng quan hệ giữa hai miền, dẫn đến kết quả là các vị đại diện nhiều tôn giáo miền Nam qua thăm miền Bắc. Cũng chính trong giai đoạn này, Giáo hội Công giáo Hàn Quốc lập nhiều tổ chức, hội đoàn, bao gồm Caritasvà Ủy ban Kitô về Hòa giải Triều Tiên,đã xây dựng một số dự án viện trợ cho miền Bắc.

ĐGH Phanxicô trong chuyến tông du Hàn Quốc vào năm 2014

Giáo hội Hàn Quốc luôn duy trì quan điểm cẩn trọng trong nhiều năm, tránh bất kỳ hành động có thể gây hiểu lầm nào đối với miền Bắc. Tháng 12.2011, Giáo hội Công giáo không ủng hộ dự án do phía Tin Lành khởi xướng là dựng lên cây thông Giáng Sinh dọc theo giới tuyến trên bộ với Triều Tiên. Chính sách không đối đầu và không khiêu khích này hoàn toàn tương hợp với sự dẫn dắt của Đức Tổng Giám mục Seoul Yeom Soo-jung. Tháng 4.2012, ngài từng nhận định bước đi đầu tiên tiến tới cải thiện tình hình giữa hai miền Nam - Bắc chính là “khôi phục sự tin tưởng song phương”, và từ đó tạo điều kiện phát triển đối thoại và hòa bình.

Tháng 8.2014, trong chuyến tông du Hàn Quốc, Đức Giáo Hoàng Phanxicô một lần nữa bày tỏ quan điểm của Giáo hội: “Chúng ta hãy cầu nguyện cho các cơ hội đối thoại mới, cho sự tiếp xúc và giải quyết những khác biệt, cho sự hào phóng vẫn được tiếp tục khi hỗ trợ nhân đạo đối với những người đang cần đến, và lan tỏa sự thật rằng mọi người, dù miền Nam hay miền Bắc, cũng đều là anh chị em của nhau, những thành viên trong một gia đình, một dân tộc. Họ nói cùng một thứ tiếng”.

GIANG VÔ YÊN