Greccio, quê hương của hoạt cảnh Giáng Sinh đầu tiên

Chỉ cách Rome hơn 1 giờ chạy xe, Greccio đại diện cho mối dây liên kết lịch sử diệu kỳ giữa thánh Phanxicô thành Assisi và niềm vui Chúa Hài Ðồng giáng trần ở Bêlem.

Greccio là nơi vào tháng 12.1223, thánh Phanxicô từng nghĩ ra hoạt cảnh Giáng Sinh đầu tiên, được dựng với các sinh vật sống. Khởi đầu của ý tưởng trên là nhằm mời gọi khách hành hương đến để chia sẻ niềm vui Giáng Sinh khi không thể đến tận Bêlem (Bethlehem, hiện thuộc Palestine) do vùng Đất Thánh lúc đó thuộc quyền kiểm soát của người Thổ. Ý tưởng dựng lại hoạt cảnh và hang đá từ đó đã lan rộng khắp thế giới và được duy trì như là một truyền thống tốt đẹp của mỗi mùa Giáng Sinh.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô viếng Greccio vào năm 2019

Ngôi làng chứng kiến lịch sử

Tên ban đầu là Grecia, kế đến Grece, Grecce và cuối cùng là Greccio, ngôi làng như tranh vẽ nằm trên rìa đá giữa rừng sồi và dẻ gai của dãy núi Sabina, nhìn xuống đồng bằng Rieti. Nơi này thu hút người hành hương và khách tham quan từ khắp nơi trên thế giới đến chiêm ngưỡng nhà thờ - tu viện Thánh Phanxicô. Một số phần của tổ hợp cấu trúc này được xây dựng vào năm 1228, cùng năm thánh Phanxicô được tuyên thánh.

Tại đây, du khách cũng có thể thưởng lãm bộ sưu tập các hang đá hiện đại, được dựng nên theo những khung cảnh vô cùng khác biệt tùy vào xuất xứ, như một cái lều ở vùng hạ Sahara ở châu Phi với cái nóng khắc nghiệt và lều tuyết của xứ Iceland lạnh giá. Greccio hiện có thể xem là trung tâm toàn cầu của những hang đá Giáng Sinh.

Thông tin viết tay đầu tiên đề cập đến làng Greccio xuất hiện trong Sổ đăng ký Tu viện Farfa do tu sĩ Gregory xứ Catino ghi chép trong thập niên 1090. Theo đó, Greccio được bao bọc bên trong vòng phòng hộ gồm 6 tháp và những bức tường cao. Hệ thống phòng vệ kiên cố này nhằm ngăn chặn nguy cơ xâm nhập tu viện từ lực lượng sở hữu đa số dãy núi Sabina, được duy trì từ thời Trung Cổ đến cuối thế kỷ 18. Tuy nhiên, các bức tường phòng hộ không đủ vững chắc để chống chọi trước sự tấn công của quân đội hoàng đế Frederick II của đế quốc La Mã trong năm 1242, hoặc khi hoàng đế Napoleon của Pháp kéo quân xâm chiếm ngôi làng vào cuối thế kỷ 18.

Đến nay, chỉ còn 3 tháp trụ lại như là lời nhắc nhở cho vai trò phòng hộ khi xưa. Tuy nhiên, đa số du khách đều muốn ghé thăm ẩn thất trong đá bên ngoài làng, nơi thánh Phanxicô từng tu hành khi xưa. Một địa điểm khác cũng thu hút sự quan tâm của người hành hương là tu viện, được sáng lập khoảng 66 năm sau khi thánh nhân về với Chúa.

Nhà nguyện La Capelletta

Đối với những khách hành hương tràn trề năng lượng hơn, họ có thể chọn đi bộ đến La Capelletta, nhà nguyện được xây dựng năm 1792 và lộ diện trên đường chân trời của núi Monte Lacerone (độ cao 1.200m). Đây là nơi thánh Phanxicô từng nghỉ ngơi và cầu nguyện, chiêm niệm khi xưa. Tại nơi hiện là nhà nguyện, trong những tháng đầu năm 1223, vị thánh tìm đến chốn này suy ngẫm cho việc điều chỉnh các quy định của dòng tu, nhằm đáp ứng tốc độ tăng trưởng nhanh chóng và mở ra các sứ vụ bên ngoài nước Ý. Trong giai đoạn ngài đến Tây Ban Nha, Palestine và Ai Cập, một số bộ phận của dòng tu vẫn đang theo những quy định có từ ngày đầu thành lập vào năm 1210.

Nỗ lực cải tổ đầu tiên của thánh Phanxicô đã cho kết quả không khả thi. Ngài lui về sống ẩn dật ở Monte Lacerone vì lý do sức khỏe, và trong thời gian này tiếp tục soạn thảo bộ quy tắc mới. Năm 1223, Đức Giáo Hoàng Honorious ở Rome đã phê chuẩn bộ quy tắc này, vốn có hiệu lực cho đến ngày nay tại dòng Phanxicô.

Greccio là cái nôi và là trung tâm của hang đá Giáng Sinh

Theo ghi chép, thánh Phanxicô bắt đầu sống ở Monte Lacerone từ năm 1217 và vị lãnh chúa vùng Greccio Giovanni Velita buộc ngài phải đến làng giảng đạo cho người dân. Sau một thời gian, ngài quen thuộc và sống chan hòa với họ. Tương truyền, thánh nhân đề nghị một đứa trẻ quẳng khúc củi cháy dở từ ngọn núi xuống thung lũng bên dưới, và chọn sống đời tu bên trong hang đá mà khúc củi rơi trúng. Và hang đá luôn là nơi ẩn dật ưa thích trong thời gian sau này của thánh Phanxicô.

Năm 1223, ngài tổ chức hoạt cảnh Giáng Sinh đầu tiên, với một chú lừa, một con bò đực và các tín hữu. Ngày nay, đến mùa chờ đón Chúa Hài Đồng, khoảng 100.000 người lại đến hành hương ngôi làng khi xưa, và có khoảng 50.000 người vui vẻ đóng vai trong một số hoạt cảnh.

GIANG VÔ YÊN