Hạt vi nhựa ở nơi tận cùng thế giới

Trên đường thám hiểm, nhiều du khách đã trở thành những “khoa học gia nhân dân” khi hỗ trợ một đội ngũ chuyên gia khám phá mối đe dọa đến từ hạt vi nhựa ở những bãi biển hoang sơ của Bắc Cực.

Trong lúc thế giới chật vật tìm cách giảm sự phụ thuộc vào nhựa, những mảnh nhỏ của loại vật liệu nhân tạo này, hay hạt vi nhựa, đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trước. Điều này làm dấy lên nỗi lo ngại về nguy cơ tích tụ hạt vi nhựa thông qua các dòng hải lưu và từ đó gây tổn thất cho hệ sinh thái ở Bắc Cực. Thế nhưng, sự hiểu biết của con người về phạm vi và tính chất của nguy cơ ô nhiễm nhựa ở Bắc Cực vẫn còn khá sơ sài.

Quần đảo Svalbard

Tiến sĩ Bruno Walther của Viện Alfred Wegener, Trung tâm Helmholtz về Nghiên cứu Vùng cực và Hải dương (Đức), đã dẫn đầu dự án mới về vấn đề này. Báo cáo của nhóm ông đã được đăng tải trên chuyên san Frontiers in Environmental Science.

“Ô nhiễm nhựa đang phổ biến khắp nơi. Tình trạng này xảy ra trên đất liền và đa số các con sông trên thế giới”, tiến sĩ Walther cho biết. Và nghiên cứu do ông dẫn đầu đã làm nổi bật một thực tế: thậm chí ở những khu vực xa xôi nhất của thế giới, như các biển vùng cực và những rãnh sâu nhất trong lòng đại dương, vẫn không thể thoát sự “tấn công” của rác nhựa.

Sức mạnh từ các “khoa học gia nhân dân”

Nhóm của tiến sĩ Walther tập trung nghiên cứu tình trạng hạt vi nhựa ở quần đảo Svalbard, vùng đất xa xôi nhất ở cực bắc của châu Âu. Quang cảnh tuyệt đẹp của tự nhiên tại đây đang đối mặt mối đe dọa tăng cao do các dòng hải lưu mang đến.

Để tìm hiểu vấn đề ở đây, tiến sĩ Walther đã nhờ cậy sự hỗ trợ của các “khoa học gia nhân dân”, thông qua các nhóm thám hiểm đến Svalbard trong các năm 2016, 2017, 2021 và 2022. Trong khi đi thăm thú các nơi, những người trong đoàn thám hiểm cũng thu thập các mẫu trầm tích nơi họ đi qua. Họ thu thập mẫu phục vụ cho cuộc nghiên cứu của tiến sĩ Walther và một dự án khác cũng về hạt vi nhựa.

Ở những khu vực xa xôi nhất của thế giới, như các biển vùng cực và những rãnh sâu nhất trong lòng đại dương, vẫn không thể thoát sự “tấn công” của rác nhựa

Ban đầu, những người tham gia sử dụng các công cụ kim loại cơ bản để thu thập mẫu vật trên các bãi biển và gởi cho các nhà khoa học. Họ cũng chụp ảnh những nơi lấy mẫu, ghi nhận dữ liệu. Sau đó, quy trình lấy mẫu được mở rộng thực hiện cho tất cả các bãi biển.

Tiến sĩ Walther đánh giá cao việc thu hút sự tham gia của du khách trong các dự án như thế này. Theo ông, cách tiếp cận như trên không những giảm thời gian di chuyển của các nhà khoa học, cắt giảm khí phát thải, tiết kiệm chi phí, mà còn khuyến khích các cá nhân góp phần chung tay ứng phó vấn đề cấp bách của môi trường trên toàn cầu.

Theo dấu hạt vi nhựa ở Bắc Cực

Sau khi tiếp nhận mẫu vật từ các “khoa học gia nhân dân”, đội ngũ chuyên gia tiến hành sấy khô, cân và đo. Kế đến, các mẫu vật được lọc để thu giữ các hạt nhựa có kích thước từ 1mm hoặc lớn hơn, ngưỡng quyết định những hạt này có dễ dàng bay vào không khí gây ô nhiễm môi trường trong phòng thí nghiệm hay không.

Kết quả phát hiện đáng báo động. Hạt vi nhựa có kích thước như trên không phân tán mà tập trung ở mật độ cao, dẫn đến mức độ ô nhiễm nhựa về tổng thể ở Bắc Cực có thể so sánh ở những nơi khác của Trái đất. Hai nguồn ô nhiễm nhựa cụ thể cũng được xác định: sợi polypropylene nhiều khả năng xuất phát từ lưới đánh cá, và các hạt polyester-epoxide có trong lớp sơn phủ trên bề mặt con tàu hoặc thiết bị đánh cá.

“Rác nhựa từ ngành đánh bắt hải sản là nguồn phát tán nhựa trực tiếp nhất vào biển cả, và đặc biệt là ở những vùng xa xôi hẻo lánh”, theo ghi nhận của đồng tác giả, tiến sĩ Melanie Bergmann của Viện Alfred Wegener.

Vùng biển xung quanh quần đảo Svalbard chứng kiến hoạt động đánh bắt hải sản tấp nập, và các đội tàu đánh cá cũng hoạt động ở Biển Bắc và Bắc Đại Tây Dương. Rác nhựa từ các đội tàu này cuối cùng trôi dạt đến những bãi biển của Svalbard.

Lưới đánh cá được cho là dễ phân hủy với các điều kiện độc nhất vô nhị ở Bắc Cực: những chu kỳ đông lạnh nối tiếp nhau, mật độ sương mù cao, và ánh sáng gần như không bao giờ tắt trong những tháng mùa hè. Hậu quả là hạt vi nhựa phát tán nhanh chóng vào biển cả, gây ô nhiễm khu vực hẻo lánh này của địa cầu.

Hạt vi nhựa mang đến nguy cơ cao độ cho sức khỏe con người, cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Chúng có thể xâm nhập cơ thể người qua nhiều đường, như hấp thụ thức ăn, nước uống nhiễm nhựa, hít phải không khí có hạt vi nhựa trôi nổi, hoặc xâm nhập trực tiếp qua da. Sữa mẹ cũng không thoát hạt vi nhựa.

HỒNG HOANG