Quá trình hình thành và cơ cấu nhân sự của Giáo hội địa phương từ năm 1659 đến nay Từ năm 1659 đến 1975
Năm 1960 là năm đánh dấu một sự kiện quan trọng đối vởi Giáo hội Công giáo Việt Nam.
Ngày 24.11.1960, Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII ban hành Sắc chỉVenerabilium Nostrorum, thiết lập phẩm trật Giáo hội Công giáo Việt Nam.Sắc chỉ quyết định thành lập ở Việt Nam 3 giáo tỉnh là: Hà Nội, Huế, Sài Gòn.
Giáo tỉnhHuế
Gồm Tổng Giám mục Huế, nhà thờ Chánh tòa Trái timcực sạch Đức Mẹ, doĐức Tổng Giám mụcPhêrô Martinô Ngô Đình Thục phụ trách.
Những giám tòa được nâng lên thànhgiáophận là:QuiNhơn,nhà thờ Chánh tòatướchiệu Đức Mẹ Lên Trời,Đức chaPhêrô Phạm Ngọc Chilàm Giám mục Chánh tòa;Nha Trang,nhà thờ Chánh tòa danh hiệu Chúa Giêsu Vua,Đức chaMarcellôPiquet làm Giám mục Chánh tòa;Kon Tum,nhà thờ Chánh tòa danh hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội,Đức chaPhaolôSeitzKimlàm Giám mục Chánh tòa.
 |
Giáo tỉnh Sài Gòn
Gồm Tổng Giám mục Sài Gòn, nhà thờ Chánh tòatướchiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội doĐức chaPhaolô Nguyễn Văn Bìnhlàm Giám mục Chánh tòa.
Những giám tòa được nâng lên thành địa phận là:Vĩnh Long,nhà thờ Chánh tòa danh hiệu ThánhAnna,thân mẫu Đức BàMaria, Đức chaAntôn NguyễnVănThiênlàm Giám mục chánh tòa;Cần Thơ,nhà thờ Chánh tòa danh hiệu ThánhTâmChúa Giêsu,ĐứcPhilípphê Nguyễn Kim Điềnlàm Giám mục Chánh tòa;MỹTho,nhà thờ Chánh tòatướchiệu Đức Mẹ Vô NhiễmNguyênTội,do ĐứcGiuse Trần Văn ThiệnlàmGiám mụcChánh tòa;Đà Lạt,nhàthờ Chánh tòatướchiệu Thánh Nicôla Bari,Đức chaSimonHòa Nguyễn Văn HiềnlàmGiám mụcChánh tòa;Long Xuyên,nhà thờ Chánh tòatước hiệuThánh Nicôla Bari(lúc đó nhà thờ đang được xây dựng),Đức chaMicae Nguyễn Khắc NgữlàmGiám mụcChánh tòa.
Giáo tỉnh Hà Nội
Tòa Thánh nâng các giáo phận tông tòa lên hàng Chánh tòa. Giáo phận Hà Nội được nâng lên hàng Tổng Giáo phậnvới nhà thờ Chánhtòatướchiệu Thánh Giusevà đặt Ðức cha Giuse Trịnh Như Khuê làm Tổng Giám mục.
Những giám tòa được nâng lên thành giáo phận là:
Lạng Sơn với nhà thờ Chánh tòa tước hiệu Thánh Đa Minh hiển tu, Đức cha Vincentê Phạm Văn Dụ làm Giám mục Chánh tòa.
Hải Phòngvới nhà thờ Chánh tòatướchiệu Nữ Vương Rất ThánhMânCôi,Đức chaPhêrô Khuất Văn Tạolàm Giám mục Chánh tòa, đồng thời kiêm Giám quản địa phận Bắc Ninh.
Bắc Ninhvới nhà thờ Chánh tòatướchiệu Nữ Vương Rất ThánhMânCôi.
Hưng Hóavớinhà thờ Chánh tòatướchiệu Đức Mẹ Lên Trời,Đức chaPhêrô Nguyễn Huy Quanglàm Giám mục Chánh tòa.
Thái Bìnhvới nhà thờ Chánh tòa danh hiệu Thánh Tâm Chúa Giêsu,Đức chaĐaminh Đinh Đức Trụlàm Giám mục Chánh tòa.
Bùi Chuvởi nhà thờ Chánh tòatướchiệu Nữ Vương Rất ThánhMânCôi,Đức chaGiuse Phạm Năng Tĩnhlàm Giám mục Chánh tòa.
Phát Diệmvới nhà thờ Chánh tòatướchiệu Nữ Vương Rất ThánhMânCôi,Đức chaPhaolô Bùi Chu Tạolàm Giám mục chánh tòa.
Thanh Hóavớinhà thờ Chánh tòatướchiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội,Đức chaPhêrô Phạm Tầnlàm Giám mục Chánh tòa.
Vinhvới nhà thờ Chánh tòa danh hiệu Đức Mẹ Lên Trời,Đức chaGioan Baotixita Trần Hữu Đứclàm Giám mục Chánh tòa.
Ngày 22.11.1961,ĐứcGiáo Hoàng Gioan XXIII ký sắcchỉnâng đ?n th??ền thờLavanglên hàngTiểu vương cung thánh đường.Ngày 13.11.1962,Đ?c?Gi?o Ho?ng Gioan XXIII k? s?c?ch? n?ng nh? th? Ch?nh t?a S?i G?n l?n?ứcGiáo Hoàng Gioan XXIII ký sắcchỉ nâng nhà thờ Chánh tòa Sài Gòn lênTiểu vương cung thánh đường.
Ngày 18.1.1963, Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII ký sắc lệnh:
1. Lập giáo phận Đà Nẵng, tách từ giáo phận Qui Nhơn thuộc giáo tỉnh Huế và trao cho hàng giáo sĩ triều.
2. Thuyên chuyển Đức Giám mục Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi thuộc hàng giáo sĩ triều rời Tòa Giám mục Chánh tòa Qui Nhơn sang Tòa Giám mục chánh tòa Đà Nẵng.
3. Thuyên chuyển Đức Giám mục Đôminicô Hoàng Văn Đoàn, thuộc dòng Đa Minh, hiệu tòa Saccla lên Giám mục Chánh tòa Qui Nhơn.
Năm 1966, Giáo tỉnh Sài Gòn được Tòa Thánh cho thiết lập thêm hai giáo phận mới là Xuân Lộc và Phú Cường. Năm 1967, Giáo tỉnh Huế có thêm giáo phận Ban Mê Thuột.
Ngày 30.1.1975, Đức Giáo Hoàng Phaolô VI tách phần đất thuộc tỉnh Bình Thuận, Bình Tuy thuộc giáo phận Nha Trang thành lập giáo phận Phan Thiết. Với văn kiện, số 1583/75 của Thánh Bộ Truyền bá Phúc âm đề ngày 19.3.1975, Tòa Thánh đặt Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi, Giám mục hiệu tòa Selêsa, phụ tá Tổng Giám mục Sài Gòn, làm Giám quản Tông tòa giáo phận Phan Thiết. Ngày 6.12.1979, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi làm Giám mục Chánh tòa giáo phận Phan Thiết.
Như vậy đến thời điểm 1975, Công giáo Việt Nam có 25 giáo phận.
Qua việc Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII ban hành sắc chỉ Venerabilium Nostrorum các giáo phận Việt Nam được đang từ hiệu tòa lên thành Chánh tòa. Đây là tổ chức hoàn bị, phẩm trật của Giáo hội được Đức Giáo Hoàng thiết lập đầy đủ. Các giám mục có tư cách pháp nhân trên giáo phận của mình.
Địa phận được xem là Giáo hội địa phương với tư cách pháp nhân và quyền rất lớn. Cho đến năm 1975, nghĩa là chưa đến thời điểm ban hành Bộ Giáo luật mới (Bộ Giáo luật mới ban hành năm 1983) trên danh nghĩa tổ chức giáo phận theo Bộ Giáo luật cũ (Bộ Giáo luật ban hành năm 1917).
(còn tiếp)
PGS.TS Nguyễn Hồng Dương
Bình luận