Dịp sinh nhật lần thứ 88 vào ngày 17.12 vừa qua, Ðức Phanxicô đã cho phép công bố một vài trích đoạn trong tự truyện sắp xuất bản.
“Nơi tràn trề lòng nhân đạo” được trải nghiệm ở những khu ổ chuột của Buenos Aires, và “cơn đau thấu tim gan” phải trải qua ở Iraq năm 2021 là những chủ đề chính trong quyển tự truyện của Đức Giáo Hoàng Phanxicô có tựa đề “Hy vọng”, chuẩn bị được xuất bản ngày 14.1.2025 tại hơn 100 quốc gia/vùng lãnh thổ. Ngày 17.12, nhân sinh nhật Đức Thánh Cha, hai tờ báo Ý “La Repubblica” và “Il Corriere della Sera” đã được phép đăng tải một số trích đoạn của tự truyện.
Giáo Hoàng khu ổ chuột
“Khi có người nói rằng tôi là Giáo Hoàng ‘villero’ (khu ổ chuột), tôi cầu nguyện để xứng đáng với danh xưng đó”, Đức Phanxicô nói khi kể về thời thơ ấu ở quận Flores của Buenos Aires, một xã hội đầy rẫy sự phức tạp, đa sắc tộc, đa tôn giáo và đa văn hóa. “Ở đây, sự khác biệt là điều bình thường, và chúng tôi tôn trọng lẫn nhau”, Đức Thánh Cha nhớ lại mối quan hệ với các bạn bè Công giáo, Do Thái giáo và Hồi giáo khi xưa. Thuở nhỏ, cậu bé Jorge Mario Bergoglio (tên khai sinh của Đức Phanxicô) từng chứng kiến cuộc sống đầy nhọc nhằn của các cô gái bán hoa, mà theo ngài là hình ảnh “tối tăm và khó khăn nhất của sự tồn tại”. Lúc đã trở thành giám mục, Đức cha Bergoglio từng dâng thánh lễ với sự tham dự của một số cá nhân trong nhóm phụ nữ trên, những người đã vươn mình thoát khỏi số phận.
Đức Phanxicô nhắc lại lời chia sẻ của một phụ nữ tên Porota. Người này nói: “Con đi khắp nơi hành nghề, thậm chí ở Mỹ. Con kiếm được tiền, rồi đem lòng yêu thương một người. Khi người đó qua đời, con đã thay đổi. Giờ đây con có lương hưu, và lui tới các nhà dưỡng lão chăm sóc tắm rửa cho người cao tuổi, những người bị lãng quên. Con không thường xuyên dự thánh lễ, con từng sử dụng thân xác này cho mọi thứ, nhưng giờ đây con muốn chăm sóc cho xác thân của những con người mà chẳng ai màng quan tâm”.
Đức Thánh Cha gọi người phụ nữ đó là “Magdalene thời nay”. Bà Porota đã gọi cho Đức Phanxicô lần cuối từ giường bệnh trong cơn hấp hối, với ước nguyện được xức dầu. “Bà ấy ra đi trong thanh thản, như ‘những người thu thuế và những cô gái điếm’ vào Nước Thiên Chúa trước chúng ta. Tôi thật sự quý trọng bà. Thậm chí đến tận bây giờ, tôi vẫn không bao giờ quên việc cầu nguyện cho bà vào ngày bà qua đời”, ngài kể.
Tình bạn với cha Pepe
Đức Giáo Hoàng cũng nhớ lại những phạm nhân làm bàn chải quần áo, tình bạn với cha José de Paola, còn được biết đến cái tên thân thương “cha Pepe”. Vị linh mục là cha sở giáo xứ ở khu ổ chuột Villa 21 và là nhà đồng sáng lập Federación del Hogar de Cristo (Tổ chức Nhà Đức Kitô) ở Brazil. Đức Hồng y Jorge Mario Bergoglio, thời điểm còn là Tổng Giám mục Buenos Aires, đã hết lòng ủng hộ cha Pepe theo đuổi nỗ lực vì người nghèo ở các khu ổ chuột. Đức Thánh Cha đã nói về những khu vực trên, nơi vắng bóng sự can thiệp của chính quyền trong suốt 40 năm, và nạn nghiện ma túy càng khiến tai họa bị nhân lên ở cấp độ gây tuyệt vọng. Dù ở những nơi bị xã hội chối bỏ, Đức Giáo Hoàng nhấn mạnh vẫn còn đó những vị linh mục như cha Pepe và những tín hữu mỗi ngày đều sống và làm chứng nhân cho Tin Mừng.
Từ những thực tế đầy khắc nghiệt của cuộc sống và chật vật để tồn tại, Đức Phanxicô bác bỏ suy nghĩ của một số người cho rằng “tôn giáo là thuốc phiện”. Thay vào đó, đức tin là câu chuyện về sự an ủi dành cho những con người phải sống đời bị xã hội ghẻ lạnh. “Nhờ vào đức tin và các hoạt động mục vụ”, những khu ổ chuột đó đạt được “tiến triển theo những cách thức không thể tưởng tượng được, bất chấp vô vàn khó khăn”. Ngài cho rằng, “mỗi lần phụng sự là cơ hội tiếp xúc, và chúng ta đặc biệt có thể học hỏi nhiều hơn về người nghèo”.
Chuyến tông du Iraq
Từ những bi kịch ở vùng ngoại ô thành phố đến sự tàn phá mà Iraq phải hứng chịu, Đức Thánh Cha luôn dõi theo những con người bị thương tổn. Khi nghĩ về chuyến tông du đến nước này từ ngày 5-8.3.2021, ngài bày tỏ sự thương xót tột cùng trước những gì thấy được ở Mosul. “Một trong những đô thị cổ nhất thế giới, tràn ngập lịch sử và truyền thống, nơi chứng kiến các nền văn minh đến rồi đi, và từng là biểu tượng của sự cùng tồn tại trong hòa bình của các nền văn hóa khác biệt ở một quốc gia, Ả Rập, Kurd, Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ, Kitô giáo, Syria. Thế mà trước mắt tôi chỉ còn lại đống đổ nát sau 3 năm rơi vào tay tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS)”, ngài kể lại.
Từ trực thăng, Đức Phanxicô nhìn thấy một mảnh đất giống như ảnh chụp X-quang của sự hằn thù. Chuyến tông du Iraq không hề dễ dàng, nhất là khi được tổ chức trong giai đoạn dịch Covid-19 và quan ngại về an ninh. “Hầu như mọi người đều khuyên không nên đến Iraq, nhưng tôi cảm thấy sự thôi thúc cần phải đến”, mảnh đất của Abraham, “tổ tiên chung của đạo Do Thái, Kitô và Hồi giáo”.
Ngài cho biết phía tình báo Anh hai lần cảnh báo về âm mưu ám sát khi đến Mosul: một vụ được thực hiện bởi một phụ nữ cài chất nổ định tự sát, vụ còn lại có liên quan đến xe tải. Cả hai âm mưu đều bị cảnh sát Iraq chặn đứng và dập tắt. Tuy nhiên, trong bối cảnh của hận thù, Đức Giáo Hoàng lại tìm thấy tia sáng của hy vọng trong cuộc gặp ngày 6.3.2021 với Đại giáo chủ Hồi giáo dòng Shiite Ali al-Sistani ở Najaf, mà theo Đức Thánh Cha là cuộc gặp được Tòa Thánh chuẩn bị nhiều thập niên qua.
Đức Phanxicô chỉ ra cuộc gặp mang ý nghĩa còn mạnh mẽ hơn bất kỳ tuyên bố nào, vì đó là hành động biểu thị cho tình hữu nghị và thuộc về cùng một gia đình. Đức Thánh Cha nhắc lại một cụm từ được sử dụng tại cuộc gặp: “Con người hoặc là huynh đệ trong cùng một tôn giáo, hoặc được hưởng quyền bình đẳng trong Công Trình Sáng Tạo của Chúa”.
GIANG VÔ YÊN
Bình luận