Khay mứt tết trong gia đình việt

Mứt Tết được bày trong hộp trên bàn trà nước dùng tiếp khách đã là một hình ảnh quá đỗi thân quen. Dư vị ngày Tết hiển hiện rất rõ ràng, sinh động và đầy màu sắc qua hộp mứt nhỏ bé ở mỗi gia đình Việt như một phần của Tết...

Thật ra, không hẳn gia đình Việt nào Tết đến cũng làm mứt và đôi lúc trong những lựa chọn của mình, nhiều người đã thay thế hộp mứt hay khay mứt truyền thống bằng các hộp bánh, kẹo nhiều mẫu mã, kiểu dáng bắt mắt… Nhưng dẫu sao, vẫn có thể mạnh dạn nhận xét rằng hình ảnh những khay mứt được chia thành nhiều ô nhỏ mà mỗi ô lại đầy ắp một loại mứt hẳn đã luôn là một phần ký ức của nhiều người ở những cái Tết đã xa. Và, dẫu có nhiều biến tấu hay sự thay đổi về kiểu dáng song chiếc khay ngày Tết vẫn ngọt ngào chứa đựng nhiều thức bánh mứt ngon trong câu chuyện đầu Xuân ở các gia đình khắp ba miền.

Nhớ về khay mứt Tết của gia đình mình những năm cũ, nhiều người vẫn giữ ấn tượng khó quên với hình ảnh chiếc hộp nhựa màu đỏ - trắng “huyền thoại”. Bởi nhiều năm trước mẫu mã khay mứt chưa nhiều như sau này, quay qua quay lại cũng chỉ vài mẫu phổ biến mà thôi. Nên đến nhà ai chơi Tết cũng thấy khay mứt quen thuộc. Chúng chỉ khác nhau nhiều ở phần “nội dung” bên trong vì mỗi nhà lại chọn bày các loại mứt khác nhau hoặc cùng loại nhưng khác màu, khác hình dáng miếng mứt…

Có lẽ cũng vì hộp mứt bằng nhựa màu đỏ quen thuộc quá nên nó dần thành ký ức Tết xưa với nhiều người là vậy. Nhưng khay mứt giản dị với màu đỏ “huyền thoại” này, giờ đã trở thành hàng hiếm mất rồi! Cũng giống như cái cảm giác háo hức của những đứa trẻ chờ mong mở ra khay mứt đêm 30 hoặc sáng mùng 1 Tết giờ cũng trở nên xa xôi. Bởi đơn giản những thức quà bánh ngon ngày nay không còn thiếu và người ta có rất nhiều sự lựa chọn đa dạng. Dù thế, khi nhớ về những ngày Tết khi còn nhỏ, chị Phương Oanh (Bình Dương) vẫn có chút luyến lưu: “Năm nay mẹ sẽ mua mứt gì, chiếc khay nhà mình có loại mứt, kẹo ngon ngọt nào bên trong có lẽ đã là nỗi tò mò của rất nhiều trẻ con vài mươi năm trước. Tôi nhớ, khay mứt Tết của mẹ mình thường có mấy loại truyền thống là mứt dừa sợi cứng, mứt bí tăm, mứt gừng Huế, mứt tắc tỉa bông hoa… Tôi cũng nhớ nhà tôi dùng chiếc khay nhựa màu đỏ, nắp trắng trong veo cũng phải 5-7 cái Tết. Ðến khi khay cũ, trầy trụa nhiều mới được thay mới mà mẫu mã cũng tương tự vậy”. Khay đủ 5 loại mứt kèm hạt dưa ở giữa cũng làm anh Ðức Hậu (Ðồng Nai) nhớ mãi: “Nói gì thì nói, vẫn phải công nhận rằng các loại bánh kẹo bây giờ xịn hơn, cũng ngon hơn, đẹp hơn và hoành tráng hơn nhưng để mà kể về những kỷ niệm tuổi thơ, thì lại chẳng thể sánh được với hộp mứt đỏ rực rỡ ngày nào. Ngày nhỏ mở nắp khay mứt ra là như mở sự háo hức, ngọt ngào khó tả…”.

Khay mứt hay hộp mứt Tết vẫn hiện diện song quả thực chúng đã “biến hóa” thay đổi nhiều cả nội dung lẫn hình thức. Nói vậy, vì chỉ tính cách gọi tên các mẫu khay, hộp đựng mứt thôi đã không thể xuể, kèm với đó là đủ các loại chất liệu từ men sứ, gốm sứ, sơn mài, thủy tinh, cho đến các loại nhựa khác nhau. Hình dạng cũng đủ sắc, đủ kiểu từ nhiều ngăn đến nhiều tầng… Bày tỏ những xúc cảm trong không khí Xuân đang nao nức, nhiều người cho rằng mứt hay khay mứt vẫn là một trong những thứ không thể bỏ qua trong những thứ chuẩn bị để ăn Tết. Như chia sẻ nhẹ nhàng của chị Ðỗ Quyên (Q.Bình Thạnh, TPHCM): “Cành mai, bánh chưng, bánh tét, dưa hấu và một khay mứt với bốn, năm loại mứt, bánh, kẹo là những thứ kiểu gì tôi cũng phải mua cho đủ để đón Tết. Thiếu thứ nào cũng thấy chưa đủ, chưa đầy, chưa ra Tết. Hộp mứt cũ xài nhiều năm quá rồi nên năm nay tôi cũng sắm thêm cái nữa. Ðể cái hộp trên cái bàn dưới cành mai cùng đôi dưa hấu dù không có gì là sang trọng nhưng vẫn có cảm giác khác lạ, như là tinh thần nó “sang trọng” hơn lên vậy…”.

Thật ra, những năm gần đây, xu hướng trang trí nhà cửa, bày biện các món ăn Tết đã trở lại chuộng phong cách hoài cổ. Rất dễ để thấy nhiều nơi chọn lựa tỉ mỉ những chi tiết nhỏ cho giống không gian Tết xưa. Các loại mứt, bánh của nhiều năm cũ như thèo lèo, kẹo trứng chim, mứt cà rốt cũng xuất hiện nhiều hơn bên trong những khay mứt giản dị. Dù hàng hóa không thiếu nhưng thực ra để mua được hộp mứt giống mẫu mã cũ là rất khó. Vào chợ tìm mòn mắt các hàng chuyên bán khay, hộp, bình, lọ hay cả những gian hàng trên chợ mạng cũng không dễ gì tìm được. Nhiều người đã phải tiếc nuối ra về tay không khi có ý định tìm lại một “hình dáng” quen thuộc vì chỉ nhận được câu trả lời “đã ngừng sản xuất” hay “mẫu ấy xưa như trái đất ai còn bán nữa”… Từng sinh sống ở miền Bắc suốt thời niên thiếu, chị Hải Yến (Ðồng Nai) năm nay muốn tìm nét phong vị Tết xưa ngoài đặt một cành đào phai còn kỳ công tìm mua từng chi tiết trang trí nho nhỏ để tạo một không gian mộc mạc. Tuy nhiên, riêng hộp mứt ngũ giác bằng giấy màu đỏ, chị phải bỏ công tìm lâu hơn cả vì nó đã thành hàng hiếm và hầu như không có trong miền Nam. “Cuối cùng tôi cũng nhờ được một người bà con còn ở quê cũ kiếm và mua gửi vào. Các con tôi bây giờ có thể hình dung ra hình thù hộp mứt bằng giấy có sẵn đủ thứ mứt mà Tết nào cũng nghe mẹ kể. Ðôi khi có những thứ nhỏ thôi nhưng làm mình nhớ nhiều”, chị Yến nói.

“Ai còn nhớ món này giờ chắc cũng đã là 3x, 4x…” hay “ai còn giữ thứ này chắc đã hai, ba con giờ này…” đã trở thành câu mở đầu quen thuộc trong những chia sẻ trên mạng của nhiều người về mấy thức quà hay những món đồ cũ. Hộp mứt hay khay mứt Tết có lẽ nếu được ai đó gợi nên câu hỏi này, chắc một khung trời kỷ niệm cũng sẽ ùa về với không ít người.<

MINH MINH