Kinh tế theo tinh thần Tin Mừng

Một hội nghị quốc tế về kinh tế theo đạo lý xã hội Công giáo đã tiến hành tại Vatican từ ngày 25 đến 27.5.2015, với sự tham dự của nhiều chuyên gia, chủ xí nghiệp và doanh nhân đến từ nhiều nước. Hội nghị do Quỹ Centesimus Annus-Năm thứ 100 tổ chức để tìm cách suy nghĩ lại những đặc tính chính yếu của đời sống kinh tế và xã hội. Quỹ này được thành lập năm 1993, dựa theo tinh thần Thông điệp Năm thứ 100 của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, nhắm mục đích phổ biến đạo lý xã hội Công giáo.

Hội nghị năm nay xoay quanh ba đề tài chính. Trước tiên là tương quan giữa sự phát triển kinh tế và sự thúc đẩy tiêu thụ. Tuy sự tiêu thụ là một trong những sức mạnh nâng đỡ sự phát triển kinh tế, nhưng sự tiêu thụ thái quá có thể tạo nên những hậu quả tiêu cực đối với sự phát triển dài hạn về kinh tế và xã hội. Đề tài thứ hai là sự đóng góp vào việc kiến tạo công ăn việc làm do những hoạt động kinh tế không chính thức. Sau cùng là vấn đề các nguyên tắc đạo lý xã hội Công giáo có thể được đề nghị như một hệ thống hướng dẫn chính sách có giá trị không những đối với người Công giáo, nhưng cả những người không Công giáo.

Hội nghị đã được Đức Hồng y Dominigo Cancanio, Chủ tịch Sở Quản trị tài sản của Tòa Thánh khai mạc. Hiện diện trong dịp này có Đức Hồng y Reinhard Marx, Tổng Giám mục giáo phận Munich, kiêm Chủ tịch Hội đồng Giám mục Đức.

Trong bài tham luận chiều ngày 26.5, Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh ca ngợi nỗ lực của Quỹ Centesimus Annus trong việc cổ võ sự hiểu biết sâu rộng và áp dụng giáo huấn xã hội của Hội Thánh với điểm tham chiếu cơ bản là phẩm giá con người và thăng tiến công ích. Đức Hồng y nói: “Chúng ta đang sống trong một thời đại, đáng tiếc là trong đó kiểu mẫu kinh tế thịnh hành có nhiều thiếu sót, trục trặc và sai lệch, ảnh hưởng trầm trọng trên tình trạng sức khỏe của trái đất. Những thiếu sót đó cũng ảnh hưởng đến nguyên tắc luân lý, đạo đức hướng dẫn việc cư xử trong gia đình nhân loại”.

Nhân dịp này, Đức Hồng y Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh đã nhắc đến việc Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần đã nhấn mạnh về cuộc khủng hoảng hiện nay không phải chỉ là khủng hoảng kinh tế và tài chánh mà thôi, nhưng nó ăn rễ sâu nơi cuộc khủng hoảng về luân lý đạo đức và nhân loại học. Trong Tông huấn Niềm vui Phúc âm, Đức Phanxicô cũng nhận xét rằng: “Nơi trọng tâm của cuộc khủng hoảng luân lý đạo đức và nhân loại học có sự chối bỏ vị thế tối thượng của con người. Chúng ta đã kiến tạo những thần tượng mới. Sự tôn thờ thần bò vàng xưa kia nay đã trở lại dưới chiếc áo mới qua sự tôn thờ tiền bạc và chế độ độc tài của một nền kinh tế vô nhân, thiếu viễn tượng nhân bản đích thực”. Và theo Đức Thánh Cha, triệu chứng gạt bỏ trong thế giới ngày nay là thứ văn hóa tiềm ẩn sự loại trừ luân lý đạo đức và nhiều khi đó là sự phủ nhận chính Thiên Chúa.

Từ cuộc hội nghị trên, hoàn cảnh của người lao động trên thế giới hiện nay cũng gợi lên những nghĩ suy. Vào giữa tháng 5.2015, Văn phòng Lao động thế giới công bố kết quả một cuộc nghiên cứu, theo đó chỉ có 1/4 tổng số công nhân viên toàn thế giới được có công ăn việc làm vững bền, số còn lại phải chịu tình trạng bất ổn, bấp bênh. Cuộc nghiên cứu của Văn phòng Lao động thế giới bao gồm 180 quốc gia và liên quan đến 84% tổng số công nhân viên thế giới, cho thấy rằng 3/4 những người lao động chỉ có khế ước tạm thời hoặc trong một thời gian ngắn; nhiều người làm việc không có khế ước hoặc làm việc trong gia đình không có lương. Tổng Giám đốc Văn phòng Lao động Thế giới nhận định những hướng đi mới này phản ánh sự bất an trong lãnh vực lao động giữa thế giới ngày nay, hơn 60% các công nhân viên không có khế ước lao động vì chỉ thỏa thuận riêng hay là lao động trong khuôn khổ gia đình; trong số các công nhân viên có lương, chỉ có 42% là có khế ước vô hạn.

Điều thứ hai, đó là việc tiêu thụ thái quá khiến mọi người không thể làm ngơ trước cảnh đói còn đó nơi nhiều người. Trong một báo cáo chung với các cơ quan đặc trách về tình hình an ninh lương thực trên toàn thế giới công bố hôm 27.5.2015, Tổ chức FAO–Lương Nông thế giới ước lượng rằng có khoảng 795 triệu người vẫn còn ở trong tình trạng thiếu thực phẩm, giảm 167 triệu so với thập niên trước đây. Ông José Graziano da Silva, Tổng Giám đốc FAO, khẳng định con số người đói khát đã từ 23% vào năm 1990 giảm xuống dưới 13% vào năm 2015, tức là giảm 216 triệu người, mặc dù dân số thế giới tăng 1,9 tỷ người từ năm 1990. Để có thể duy trì đà tiến này, thế giới ngày nay phải duy trì khả năng sản xuất của giới nông dân và giúp họ dễ dàng hội nhập các thị trường nông sản; cần đề ra những hệ thống phân phối phát triển đồng đều, mở rộng các hệ thống bảo vệ an sinh xã hội đến cả những vùng sâu, vùng xa, nhất là những vùng hay bị đói kém. Khoảng 80% tổng lượng thực phẩm tiêu thụ tại các nước đang trên đường phát triển là do các tiểu nông dân sản xuất, nhưng chính những người này lại là những người bị thiệt hại nặng nề nhất bởi hậu quả của những thay đổi khí hậu.

Những nỗ lực trên sẽ đạt được những kết quả như thế nào, hẳn vẫn tùy thuộc thái độ con người đối xử với nhau và với thiên nhiên. Trong buổi khai mạc Đại hội Caritas thế giới vào ngày 12.5.2015, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhắc đến chiến dịch do Caritas Thế giới phát động “Một gia đình nhân loại, lương thực cho tất cả mọi người”. Ngài nói: “Bao nhiêu người ngày nay đang chờ được ăn đầy đủ. Trái đất có đủ lương thực cho mọi người, nhưng dường như người ta thiếu ý chí chia sẻ với mọi người, và làm điều chúng ta có thể làm để mọi người được ăn. Nhưng đồng thời cũng nhắc nhở cho “những người hùng mạnh” của trái đất này rằng Thiên Chúa sẽ phán xét họ một ngày kia và sẽ tỏ cho thấy họ có thực sự tìm cách cung cấp lương thực cho Ngài nơi mỗi người hay không. Họ có hoạt động để môi sinh không bị phá hủy, nhưng có thể sản xuất lương thực hay không”.

QV