Thông bristlecone ở phía tây Mỹ vốn nổi tiếng là loài trường thọ, nổi tiếng nhất là một “cụ” thông gần 5.000 năm tuổi, và một cây tùng bách Patagonia ở Chile cũng đang ngấp nghé kỷ lục này. Thế nhưng, biến đổi khí hậu đang đe dọa tất cả, bao gồm những thân cổ thụ già nhất địa cầu.
Ở độ cao vài ngàn mét bên trên sa mạc Nevada (Mỹ), thuộc một phần của Công viên Quốc gia Great Basin nằm khuất tầm mắt của đa số khách du lịch, nhà sinh thái học Gretchen Baker đang ở gần đỉnh núi Washington. Cô nâng ống nhòm và nhìn xuống. Bên dưới là một số thân cây cổ thụ được xếp vào nhóm sống lâu nhất trên thế giới.
 |
Methuselah ở núi Trắng bang California
Các cây thông bristlecone của Great Basin có phần thân xoắn lại như sợi dây thừng thớ dày và chắc nịch sau nhiều thế kỷ trải qua cảnh mưa gió. Ở độ cao khoảng 3.300m dọc theo dãy núi Rắn của Nevada, nơi này không có cây bụi, ít côn trùng, và chẳng có sự cạnh tranh nào cả. Chẳng ai gây cháy rừng. Chẳng có cây nào gần bên để lây lan dịch bệnh, theo Tạp chí National Geographic.
Trong môi trường không hề bị đe dọa, những cây cổ thụ này cứ đứng sừng sững từ năm này sang năm khác. Chúng chỉ việc làm điều cần thiết cho sinh tồn: trữ nước trong các mắt cây để có thể trải qua những mùa khô hạn. Gỗ mọc chậm chạp và với mật độ dày đến nỗi chẳng có côn trùng hay ký sinh trùng nào có thể xâm nhập lớp vỏ cứng của chúng.
Một số cây thông bristlecone ở đây đã tồn tại như thế kể từ trước khi các kim tự tháp được xây dựng ở Giza. Trong số này có Methuselah ở núi Trắng bang California, cây thông bristlecone được ghi nhận là sống lâu nhất. Dựa trên tính toán của vòng cây, Methuselah đã được 4.853 tuổi.
Các nhà khoa học từ lâu tin rằng Methuselah là sinh vật sống lâu nhất hành tinh. Tuy nhiên, vào tháng 5 năm nay, một nhà nghiên cứu Chile đã sử dụng các phương pháp bất thường để xác định tuổi của một thân cây thuộc loài khác, cây tùng bách Patagonia. Nếu được xác nhận, quốc gia Nam Mỹ này mới là nơi sở hữu cây cổ thụ lâu đời nhất thế giới.
Tuyên bố trên của chuyên gia Chile đã gây hoài nghi trong giới nghiên cứu thực vật. Một phần do cây tùng bách phát triển trong môi trường rừng mưa nhiệt đới, rất khác so với cây thông.
 |
| Những cây cổ thụ đã trải qua các biến động suốt nhiều ngàn năm nhưng giờ đây bị đe dọa nghiêm trọng bởi biến đổi khí hậu |
Hơn 5.000 năm tuổi
Loài tùng bách Patagonia là thực vật bản địa ở Chile và Argentina. Từ lâu chúng được xem là loài sống thọ thứ hai trên thế giới. Cây tùng bách Patagonia lập kỷ lục lần trước là vào thập niên 1990, khi đó hơn 3.600 năm tuổi. Đứng thứ ba là cây cự sam, sống được 3.266 năm.
Tuy nhiên, đầu tháng 5, một bài viết trên chuyên san Science tiết lộ nhà môi trường học Jonathan Barichivich và một nhà nghiên cứu đã phát hiện cây tùng bách Patagonian vào thập niên 1990 cùng hợp lực nghiên cứu một cây khác ở vườn quốc gia Chile. Hai người tính toán được cây vừa mới tìm được phải đến 5.400 năm tuổi, và 80% khả năng là phải hơn 5.000 năm tuổi. Kết quả báo cáo này vẫn chưa được bình duyệt, nhưng ông Barichivich đã chia sẻ phát hiện của mình tại nhiều hội nghị. Ông Nate Stephenson, giáo sư danh dự của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), tỏ ra hứng thú với báo cáo trên, nhưng ông vẫn chưa đưa ra kết luận cụ thể.
Trong khi đó, những người khác vẫn tỏ ra hoài nghi. Ông Peter Brown, nhà sáng lập tổ chức Nghiên cứu Vòng cây Núi Rocky, chuyên thu thập thông tin về những thân cây cổ nhất thế giới, cho rằng cách tiếp cận của ông Barichivich vẫn chưa đủ. Ông Brown vẫn cho rằng cây tùng bách trên phải ít nhất 2.400 năm tuổi, cho phép nó lọt vào danh sách 10 cây cổ thụ sống lâu nhất thế giới.
 |
Mối đe dọa chung
Tuy nhiên, bất chấp cây nào thọ hơn, giờ đây cả hai đều đang đối mặt với cùng một thách thức: làm sao có thể vượt qua những ngày tháng sắp tới, khi mà tình trạng biến đổi khí hậu đang đe dọa mọi thứ. Tình trạng biến đổi khí hậu gây nên thời tiết cực đoan ở mức thường xuyên, khiến cháy rừng trở nên phổ biến và nghiêm trọng hơn. Chỉ trong hai năm qua, cháy rừng ở California đã càn quét đến 19% số cây cự sam ở bang này.
Trong khi vị trí của những cây thông bristlecone sống lâu nhất vẫn là một bí mật, cây tùng bách ở Chile đang thu hút du khách lũ lượt đến thăm. Khách du lịch giẫm đạp khu vực xung quanh gốc, khiến rễ của cây có thể bị tổn hại. Biến đổi khí hậu cũng khiến nơi sinh sống của “cụ” tùng bách ngày càng khô hạn hơn, có thể gây ảnh hưởng nguồn nước mà cây hấp thu. Còn các cây thông bristlecone cũng đang phải đối mặt với một môi trường đầy thay đổi. Các chuyên gia đang nghiên cứu và tìm cách xác định mức độ ảnh hưởng mà thời tiết có thể mang đến cho những sinh vật sống lâu nhất thế giới này.
 |
HỒNG HOANG
Bình luận