Linh mục Leonardo Garzoni chuyên gia về từ học

Cha Leonardo Garzoni xuất thân từ một dòng dõi quý tộc xứ Venice của Ý, và được công nhận là nhà nghiên cứu đầu tiên phản ảnh hiện tượng nam châm trong lĩnh vực từ học hiện đại.

Người đời nay ít biết thông tin về cuộc đời của cha Garzoni, và các tài liệu chính thức của dòng Tên cũng chỉ ghi lại vỏn vẹn vài dòng về nhà tự nhiên học này. Dựa trên những gì còn sót lại, cha Garzoni sinh ra trong một gia đình quý tộc ở Venice vào năm 1543. Ngài bắt đầu học triết vào năm 1565. Một năm sau, ngài tìm hiểu ơn gọi và tham gia một cộng đoàn ở gần trường Ðại học của dòng Tên ở Brescia và chính thức gia nhập dòng Tên vào năm 1567 hoặc 1568. Ðến năm 1568, vị Giêsu hữu dạy môn luận lý học ở Parma và trở thành sinh viên thần học ở Padua vào năm 1573. Ngày 9.6.1579, thầy Garzoni tuyên 4 lời khấn ở Brescia. Năm 1579, ngài được truyền chức linh mục và phục vụ ở ở Venice. Sau thời gian ở Verona (khoảng năm 1588), cha quay về Venice và sống cho đến khi qua đời vào ngày 10.3.1592.

Chuyên luận nổi tiếng

Báo cáo khoa học nổi tiếng của cha Garzoni được truyền đến ngày nay có tựa đề “Due trattati sopra la natura, e le qualità della calamita”. Ðây là công trình nghiên cứu đầu tiên mô tả phương pháp xử lý hiện đại đối với hiện tượng từ học. Ðược viết trước năm 1580 và chưa bao giờ được xuất bản, chuyên luận của vị linh mục dòng Tên được lưu truyền rộng rãi vào thời đó và gây ấn tượng mạnh trong giới nghiên cứu. Ðặc biệt, cha Garzoni đã được nhà khoa học Niccolò Cabeo (1586-1650), cũng là một Giêsu hữu, vinh danh là chuyên gia về từ học. Bản thân thầy Cabeo - là triết gia, kỹ sư và nhà toán học - đã tiến hành chỉnh sửa một số nội dung công trình nghiên cứu của tiền bối và in thành sách với tựa đề Philosophia Magnetica (Triết thuyết về từ học) vào năm 1629. Nhờ đó, người thời nay mới biết được công lao của vị linh mục.

Tranh về dòng Tên ở Venice

Chuyên luận của cha Garzoni cũng được các học giả Ý như Giovanni Battista Della Porta và William Gilbert đánh giá cao. Dù lịch sử dòng Tên chưa bao giờ ghi lại, nhưng các ấn phẩm về khoa học Magia Naturalis (1589) của ông Della Porta, De Magnete (1600) của chuyên gia Gilbert đều cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc của chuyên luận này. Thậm chí, đối với trường hợp của Della Porta, người đời sau phát hiện có sự “đánh cắp” trắng trợn nội dung nghiên cứu của người đi trước, như được đề cập trong các ấn phẩm của nhà khoa học dòng Tên Niccolò Cabeo (Philosophia Magnetica, Praefatio ad lectorem) và nhà thiên văn học và vật lý học - linh mục Niccolò Zucchi (Philosophia magnetica…, fols. 62v-63r).

Cuốn Philosophia Magnetica được cho là dựa trên chuyên luận của cha Garzoni

Cực địa từ Trái đất

Nghiên cứu đầu tiên của vị linh mục xứ Venice bao gồm 17 chương, trình bày các giả thuyết về từ học của ngài. Chuyên luận thứ hai mô tả một loạt các thí nghiệm, đưa ra đến 90 kết luận hoặc các điểm hoài nghi, và 39 hệ quả. Trong chuyên luận thứ nhất, cha Garzoni giải thích hai tác động cơ bản của từ học thể hiện qua đá nam châm: xu hướng tụ về cực và sự tương tác với các đá nam châm khác hoặc kim loại sắt. Ban đầu, tác giả nghiên cứu xác định được chuyển động hướng đến hai cực là tự nhiên, và được đặt tên là qualità delle due facce. Ðá nam châm tự nhiên có năng lực này, trong khi sắt có thể bị nhiễm từ. Từ kết quả nghiên cứu, cha Garzoni nghĩ đến từ trường của Trái đất và giả thuyết về vị trí của hai cực địa từ trong tự nhiên.

Nhà thờ của dòng Tên ở Venice

Một điều thú vị có liên quan đến phát hiện của vị linh mục là dạo gần đây thế giới khoa học đang xôn xao về tình trạng cực từ bắc của địa cầu đang di chuyển. “Kể từ khi lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1831, cực từ bắc đã ‘lang thang’ được 2.225 km”, theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Ðại dương quốc gia Mỹ (NOAA). Nếu ban đầu cực từ này di chuyển với tốc độ chậm rãi, thì trong vài thập niên gần đây, nó tăng tốc và đạt tốc độ trung bình 55 km/năm, điều chưa từng được quan sát trước đó. Dữ liệu mới nhất được ghi nhận vào cuối năm 2019 là cực từ bắc đang tiến đến Nga, cụ thể là Siberia. Giới nghiên cứu tỏ ra vô cùng ngạc nhiên về những gì đã diễn ra và vẫn chưa rõ nguyên nhân thực sự đằng sau hiện tượng này.