Lộ trình ?...

Lộ trình có ý nghĩa là mọi việc phải tuần tự lớp lang, có thứ bậc, cái này xong mới đến cái khác. Làm việc có lộ trình là để tránh đốt cháy giai đoạn, tránh nôn nóng, có trước có sau, hạn chế bè cánh, tiêu cực.

Nhưng lộ trình đã được vận dụng quá phổ biến, đôi khi thành máy móc, rập khuôn. Có những lộ trình quá dài, quá cầu kỳ, công thức, làm thui chột tài năng, không kích thích sáng tạo, khiến người tài tuột mất. Vì vận dụng phổ biến, đôi khi lộ trình thành né tránh trách nhiệm. Chẳng hạn khi có việc lình sình ở đơn vị, có thể liên quan đến tiêu cực, cấp trên nói sao lại chậm giải quyết ? Cấp dưới khẳng định vẫn đang làm đúng lộ trình theo quy định của pháp luật. Phát ngôn kiểu vậy khác gì hô “thần chú”, bởi đã đúng lộ trình thì kiếm đâu ra người chịu trách nhiệm?

Cũng có nhiều nhà khoa học đau đầu không còn thời gian nghiên cứu vì phần lớn thời gian phải lo đối phó giải trình chi tiêu hoạt động của đề tài sao cho đúng lộ trình. Có thông tư mới hy vọng cởi trói hành chính cho nhà khoa học, vậy mà nghe đâu còn phức tạp hơn cũ, bởi cái lộ trình nó phải vậy! Hễ ai làm thuyết minh sai mẫu hướng dẫn phải về làm lại, bởi họ làm không theo quy trình. Nhiều nhà khoa học sợ việc cải tiến, bởi vì cái được gọi là cải tiến lại bao chứa cả lộ trình quá dài, quá phiền phức, nhiều khi đến mệt mỏi.

Như vậy, làm theo lộ trình là một ý tưởng tốt để đưa các quy định vào trật tự, nhưng cũng từ đó nảy sinh nhiều khâu trung gian quá phiền hà. Ý tưởng về lộ trình là đúng và hay, nhưng luôn bao chứa sự lạm dụng hoặc quá nệ luật dẫn đến những tiêu cực.

Trong thực tế cuộc sống, dù chúng ta có làm đúng quy trình, nhưng đôi khi chúng ta cũng cần phải suy tư lại xem cái việc “đúng lộ trình” đó có còn đúng không hay đã bị thực tiễn cuộc sống vượt qua, và chúng ta có đang quá phụ thuộc vào những quy tắc đó ? Ví như khi đã chỉ định thầu một công trình nào đó, thì theo quy trình có phải có những hồ sơ khác làm “quân xanh”, “quân đỏ” cho đúng lộ trình, khiến nhiều hồ sơ tốn công tốn của mà chẳng bao giờ được duyệt.

Suy cho cùng, quy tắc là do con người tạo ra nhằm định hướng hoạt động xã hội tốt hơn, nhưng khi nó đã bị thực tế vượt qua, tại sao con người không mạnh dạn điều chỉnh nó? Có lẽ khâu điều chỉnh các lộ trình thực thi công việc sát với thực tế ở nước ta vẫn chưa được đẩy mạnh. Và khi ấy, “lộ trình” luôn là cụm từ như một tấm bình phong để che chắn, biện hộ cho những việc làm thiếu trách nhiệm.

Ngô Quốc Đông