Lớp dệt “giữ nghề” của đồng bào Châu Mạ

Lớp học với những khung dệt

Một lớp học dệt thổ cẩm vừa mới kết thúc tại nhà sàn thôn 3, thuộc giáo xứ B’Sumrắc, hạt Bảo Lộc, giáo phận Đà Lạt. Caritas giáo phận đã tài trợ khung dệt, khung giăng sợi, chỉ màu và các vật dụng cần thiết trong suốt quá trình học của các học viên. Lớp được gầy dựng nhằm góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Châu Mạ nơi đây, cũng như tạo thêm một kế mưu sinh cho bà con.

Hai nghệ nhân Ka Gếp và Ka Dét phụ trách lớp học đã hướng dẫn các học trò những kiến thức cơ bản cũng như kỹ năng thực hành dệt một cách cụ thể, tường tận. Nhờ vậy, sau hai tháng học, 24 nữ giáo dân của giáo xứ B’Sumrắc, tuổi từ 15 đến 60 đã biết dệt thuần thục. Khóa học vừa trang bị kỹ năng dệt cơ bản, vừa giúp các tín hữu sắc tộc biết cách chọn màu, phối màu kết hợp hoa văn đặc trưng của đồng bào mình.

Vui mừng với những thành phẩm đầu tay của các học viên, chị Têrêsa Ka Riệp, nhân viên Caritas Đà Lạt cũng là người đồng hành của tiểu dự án say sưa kể về những tấm vải thổ cẩm được trang trí hoa văn tinh tế. Giải đáp thắc mắc của chúng tôi về nét hoa văn đặc trưng, Riệp nói rằng đó là sự phản ánh cuộc sống sinh hoạt của đồng bào Châu Mạ hòa quyện với thiên nhiên như hình ảnh người giã gạo, chóe rượu cần, dụng cụ lao động, cỏ cây và muông thú… Điều thú vị là không chỉ dùng để may sắc phục, những tấm vải dệt còn thơm mùi chỉ mới còn được may thành các vật dụng phổ biến phục vụ đời sống hằng ngày như balô, túi xách, ví cầm tay, khăn choàng cổ… 

Chị Ka Riệp (cùng tên gọi với người đồng hành tiểu dự án - pv) vẫn chưa thể quên lúc cùng các chị em khoe nhau tấm áo mới, chiếc giỏ mới, cái ví mới… do chính bàn tay mình làm nên. Từ một người chưa biết gì về dệt thổ cẩm, nhưng nhờ siêng năng, đến lớp đều đặn, chị đã vượt qua được những ngày đầu khó khăn: “Chỉ cần qua được bước làm khung giăng sợi, thì những bước tiếp theo rất hứng thú, càng học, càng dệt càng thấy mê. Tuy nhiên, nghề dệt bấy nhiêu chưa đủ, mà cần sự kiên trì và học hỏi nhiều hơn nữa”.

Cũng đến lớp với tâm thế “chưa học dệt bao giờ”, chị Ka Thổi đến từ thôn 3, xã Lộc Tân hào hứng khoác lên mình chiếc áo mới, đeo trên vai chiếc giỏ thổ cẩm màu hồng ưa thích. Chị cảm nhận: “Tấm vải thổ cẩm tự dệt thú vị hơn nhiều so với đi mua, vì vải mua bên ngoài đôi khi họa tiết không được như ý. Giờ mình đã biết cách phối màu nên tha hồ sáng tạo, biến tấu sao cho phong phú…”. Cùng với các bà, các cô, các chị, em Ka Doen, 15 tuổi cũng ngụ thôn 3 được nhận xét là học viên xuất sắc vì dệt giỏi dù nhỏ tuổi nhất. Biết chút ít về nghề dệt từ mẹ, cô bé hiện là học sinh lớp 10 xem đây là cơ hội để được học cách bài bản và mong được góp phần lưu giữ nghề truyền thống trong tương lai.

Bảo tồn nghề dệt truyền thống

Khóa học đã kết thúc nhưng các học viên vẫn quy tụ nhau vào ngày Chúa nhật hằng tuần. Họ cùng dệt vải, học hỏi thêm về các hình thái hoa văn, họa tiết phức tạp, mỹ thuật. Theo chị đồng hành của nhóm, lớp học dệt đã trở thành nhóm cơ hữu trong bản làng để gìn giữ nghề truyền thống của đồng bào, sẵn sàng truyền nghề cho những ai có nhu cầu, kể cả trong cũng như ngoài giáo xứ. Các chị em sẽ là những người tiên phong trong việc khôi phục nét văn hóa này bằng những sản phẩm thủ công để phục vụ nhu cầu của cộng đồng cũng như du khách xa gần. Hiện nhóm mới chỉ có một thợ may, nên Ka Riệp dự kiến trong năm nay sẽ cử một vài chị em đi học may, học thiết kế, để mai này các thành viên có thể chủ động trong khâu sản xuất.

Chuẩn bị cho những ngày sắp tới, lúc này nữ nhân viên Caritas giáo phận đang giúp nhóm trong khâu vận hành, bố trí nhân sự, đăng ký tổ hợp tác, xây dựng fanpage để làm kênh quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội. Các thành viên đang cùng nhau làm những sản phẩm phổ thông “vừa túi tiền” (giá từ vài chục ngàn đến 100 ngàn đồng) như ví cầm tay, chiếc giỏ đeo xinh xắn cho các chị em phụ nữ, ba lô cho học sinh, khăn choàng cho người lớn… Riêng trang phục truyền thống, vì giá thường giao động từ vài trăm ngàn cho đến trên dưới 1 triệu đồng, nên trước mắt nhóm sẽ làm sản phẩm trưng bày và tiếp đó sẽ có phương án dệt may để đáp ứng nhu cầu khi có đơn hàng. Được biết, các sản phẩm thủ công của nhóm dệt sẽ được trưng bày ở nhà sàn để phục vụ các đoàn du khách tham quan, sẽ xuất hiện trên trang fanpage, đồng thời “góp mặt” trong các sự kiện, hoạt động do Caritas Đà Lạt tổ chức thường niên.

Ngoài hình ảnh quen thuộc khi lên nương, làm rẫy, đi rừng, nay các bà, các cô, các chị em đồng bào tín hữu sắc tộc Châu Mạ đã có thêm niềm vui bên khung dệt cùng những sản phẩm thổ cẩm dung dị. Đó cũng là niềm vui của những người đã kề vai sát cánh với lớp học, trong đó có vị mục tử đang coi sóc đoàn chiên. Từng có dịp thị kiến cảnh vui vầy của lớp học, linh mục Phêrô K’Cheoh (Chánh xứ B’Sumrắc) đã động viên, khuyến khích bà con tín hữu chuyên chăm học nghề, thêm thu nhập cho gia đình và điều đặc biệt quan trọng nữa là để gìn giữ, phát huy nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào từ bao đời.

Bích Vân