Tôi sống ở xứ làm muối nổi tiếng, từ nhà đi Kinh Tư Ruộng Muối không bao xa, và ở đấy đã sát biển Gành Hào.
Hồi học Cấp II tôi đã có cơ hội được bạn mời về thăm nhà ở làng muối Kinh Tư nay thuộc xã Ðiền Hải (Ðông Hải - Bạc Liêu): trước mỗi nhà có đụn muối phủ bạt hay lá trầm kết lại che kín muối đã thu hoạch chờ ghe đến nhận hay mang đi xa tiêu thụ, cũng tương tự trước mỗi nhà làm ruộng có đống rơm hay ngô lúa vậy. Mẹ bạn chuẩn bị xôi mang theo để khuya khuya ra đồng muối. Mênh mang bát ngát những thửa ruộng muối chỉ một màu nước với nước mà thôi vì không có cây cỏ chi mọc nổi nơi có nồng độ mặn cao ngất. Nước từ biển dẫn vào theo các bước kỹ càng được thiết kế khoa học: nguồn nước ban đầu, nguyên liệu làm muối, từ ngoài khơi được cho vào ô đất đầu tiên và giữ lại để bốc hơi dưới nắng. Nguồn nước ấy, về độ mặn, và thời điểm nắng tốt, đều được tính toán cho tối ưu. Khi nước bốc hơi đến độ nhất định được tháo cho vào ô đất kế tiếp, trải qua quá trình kết tủa tạo các tinh thể muối. Cứ như vậy, mảnh ruộng thành một công xưởng sản xuất muối dưới nắng mặt trời, công việc của bao đời ở nơi đây để hình thành địa danh mang tính nghề nghiệp “Kinh Tư Ruộng Muối”.
 |
Nói nghe đơn giản song tận mắt mới thấy gian nan: đất ruộng muối phải phẳng và được nện công phu bằng các công cụ không khác mấy công nhân làm đường để không còn bùn, nước lắng và kết tinh thể muối sạch bong nhờ nền đất ấy. Ðến kỳ thu hoạch muối ở ô đất cuối cùng, bà con hợp sức như cảnh trên đồng lúa, dung cào gom muối tựa gom lúa trên sân, và khi ấy đồng muối chỉ toàn muối đã kết tụ thành hạt, không còn chút nước nào. Từng đống muối trắng tinh lấp lánh đưới nắng là thành quả của bao ngày tần tảo cháy khét làn da, bao lượt cơm đùm mang theo ra đồng suốt ngày canh ruộng muối.
Muối hạt được mang về thành đống trên sân, bà con nơm nớp nguyện cầu được giá. Ðêm thao thức, nếu lặng gió, nghe rõ sóng biển ngoài kia vọng về… Các bạn tôi từ ruộng muối ấy ra thị trấn đeo đuổi con chữ.
Nước ta có nhiều vùng làm muối, chất lượng không đồng nhất do điều kiện tự nhiên: đất, nước biển, và cả kinh nghiệm nghề. Muối tốt trắng đẹp, độ mặn cao. Muối được dùng bao đời nay trong đời sống phục vụ nhu cầu sinh học căn bản, trong công nghiệp… Thiếu muối nhiều sản phẩm không thể sản xuất, ví như nước mắm chẳng hạn. Khó tưởng tượng bếp nhà không có muối, bữa ăn thiếu chất mặn, cơ thể đòi hỏi phải có muối. Ðồng bào vùng cao như Tây nguyên từng đói muối vì xa biển và giao thông cách trở khó khăn, rất quý muối, khi có người từ miền xuôi mang lên tặng chút muối, bà con rất mừng.
Muối quý như thế, cũng như hạt gạo, song giá cả thất thường và không tương xứng lao động vất vả, do thị trường. Bà con làm muối để mua chiếc điện thoại “cùi bắp” thôi phải bán rất nhiều muối, còn xe gắn máy hay máy tính thì có lẽ phải tính số muối nhiều nhiều tấn. Cảnh nghèo ở ruộng muối còn không ít dù hạt muối được đều đặn đến mùa đem bán khắp nơi. Hạt muối quê tôi trăn trở thao thức lắm, tự bao đời.
Ðại dịch, nhiều thứ vỡ trận, như có lúc trái cây nông sản được rao với giá...rẻ bèo. Tiền ít, dân mình tiêu xài cặn kẽ, chỉ mua những thứ thiết yếu nhất, trong đó có muối. Muối cũng rẻ, hầu như ai cũng có thể mua ít nhiều cho vào thố, keo để dành. Có nhà làm muối mè, muối đậu, muối ớt... ăn dần, thêm thắt vào cùng với những món ăn khác để tiết kiệm trong lúc khó khăn.
Cảm ơn hạt muối quê hương, những tinh thể kết từ nước mặn biển Ðông ầm ầm sóng vỗ, đêm khuya từ Kinh Tư Ruộng Muối nằm nghe rõ ràng khi gió lặng.
Hạt muối Việt Nam.
CÔNG NGUYÊN
Bình luận