Một bàn thờ cổ bằng đá được tìm thấy trong một khu vực thờ phượng của người Moab thuộc cổ thành Ataroth ở Jordan có thể hé lộ câu chuyện về một cuộc chiến trong Cựu Ước.
Bàn thờ đá mang theo hai dòng chữ khắc bằng tiếng Moab, thuộc về một dân tộc sinh sống tại vùng đất nằm dọc theo phần lớn bờ phía đông của Biển Chết, trong khi các chữ số theo kiểu Hieratic (một hệ thống chữ Ai Cập). Nhìn bề ngoài, cổ vật này dường như xuất hiện sau thời điểm vua Mesha của người Moab nổi dậy chống lại vương triều Israel và chiếm thành Ataroth (đôi khi được gọi là Atarot), một thành phố thuộc quyền kiểm soát của vương quốc Israel. Vào thời điểm đó, Israel đã bị chia cắt thành 2 phần, với vương quốc phía bắc giành được cái tên Israel và vương quốc phương nam được gọi là Judah.
 |
Cựu Ước đã ghi nhận về vụ khởi nghĩa trên, theo đó, trước khi vua Mesha dấy quân nổi loạn, người Moab hằng năm buộc phải cống nạp hàng ngàn con cừu và một khối lượng lớn len cừu đực cho người Israel. Cuộc khởi nghĩa cũng được mô tả trong cổ vật được gọi là tấm bia đá Mesha, tìm thấy vào năm 1868 ở Dhiban thuộc Jordan, ghi lại vua Mesha đã chinh phạt Ataroth và giết chết nhiều người trong thành. Trong khi đó, chiếc bàn thờ đã được tìm thấy trong lúc một đội ngũ chuyên gia tiến hành khai quật khu vực thờ phượng vào năm 2010. Bàn thờ và vị trí khai quật đã được ghi nhận trong chuyên san Levant gần đây.
 |
| Vua Mesha |
Một trong hai dòng chữ được khắc trên bàn thờ cổ mô tả lại cảnh tượng cướp bóc đồ vật bằng đồng sau khi đoàn quân của vua Mesha tràn vào Ataroth. Các nhà nghiên cứu đưa ra một giả thuyết cho rằng số đồng cướp đoạt được từ vụ chiếm thành [Ataroth] sau đó đã được dâng cho đền thờ và ghi nhận lại trên bàn thờ này. Dòng chữ thứ hai tản mác hơn và rất khó hiểu. Một đoạn đề cập đến “4.000 người đàn ông ngoại quốc bị phân tán và bị bỏ mặc với số lượng đông đảo”, trong khi một đoạn khác nói về “thành phố bị ruồng bỏ”.
 |
| Bàn thờ đá |
“Vẫn còn nhiều điều chưa rõ về dòng chữ này”, các nhà nghiên cứu phản ảnh trong báo cáo, và nhận xét nội dung của nó có thể thảo luận về những sự kiện diễn ra trong giai đoạn vua Mesha dấy binh chống lại Israel và đoạt lấy Ataroth. Tác giả báo cáo Adam Bean, đang làm luận án tiến sĩ của khoa Nghiên cứu Cận Ðông thuộc Ðại học Johns Hopkins (TP Baltimore, Mỹ), cho biết các loại hương liệu như nhang, trầm và tinh dầu đã được người xưa đốt trên bàn thờ.
Ðồng tác giả Christopher Rollston, giáo sư Ðại học George Washington ở thủ đô Mỹ cho hay, bàn thờ và những dòng chữ khắc bên trên cung cấp lời xác nhận quan trọng về sự kiện từng được ghi nhận trong Cựu Ước, đó là việc người Moab chiếm đoạt được thành Ataroth. Qua cổ vật này, nhóm chuyên gia cũng biết được cách đây 2.800 năm, kinh đô Moab có những người chép thuê chuyên nghiệp và có ngôn ngữ riêng. Các dòng chữ bên trên bàn thờ “là chứng cứ lâu đời nhất mà chúng tôi có được cho đến nay liên quan đến một bản thảo đặc biệt của người Moab”, giáo sư Rollston chia sẻ trên trang Live Science. Nhà nghiên cứu bổ sung một bản thảo được tìm thấy vào năm 1868 trên thực tế đã sử dụng hệ thống chữ viết Hebrew để diễn dịch thành ngôn ngữ Moab. “Chúng ta thường nói về mức độ phức tạp của hệ thống giáo dục ngôn ngữ của Israel thời cổ đại, [nhưng các dòng chữ khắc trên bàn thờ cho thấy] người Moab cổ cũng có sự đặc sắc riêng về khía cạnh ngôn ngữ”, giáo sư Rollston phân tích.
 |
| Bàn thờ đá thuộc về một dân tộc sinh sống ven Biển Chết |
Ngày nay, Ataroth được gọi là Khirbat Ataruz. Dự án khai quật tại khu thờ phượng do tiến sĩ Chang-Ho Ji dẫn đầu. Ông là chủ nhiệm khoa giáo dục của Ðại học La Sierra tại TP Riverside, bang California.
LING LANG
Bình luận