Một dự định, nhiều băn khoăn ?

Bộ Tài chính vừa đề xuất điều chỉnh một số hàng hóa từ không chịu thuế giá trị gia tăng (VAT) thành chịu thuế; từ mức 5% hiện tại lên 10% và từ 10% lên 12%. Lý do được đưa ra là sự điều chỉnh này để phù hợp với thông lệ thuế VAT của quốc tế. Thuế VAT là loại thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch phụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Điểm đặc biệt của thuế VAT là đối tượng hướng đến không chỉ là doanh nghiệp mà là người tiêu dùng, tức ảnh hưởng rộng rãi tới mọi tầng lớp dân cư.

Trên thực tế, mọi nguồn thuế là nhằm bảo đảm đầu vào cho ngân sách quốc gia và đóng thuế là nghĩa vụ trách nhiệm của người dân. Dù vậy dự định này đặt ra nhiều câu hỏi khác về mức độ ảnh hưởng và sự gánh chịu của mỗi nhóm dân cư. Với các doanh nghiệp, việc tăng thuế sẽ đẩy chi phí đầu vào lên cao, dẫn đến giá đầu ra tăng và sức tiêu thụ có thể bị sụt giảm, ảnh hưởng đến doanh thu của doanh nghiệp; từ đó cũng ảnh hưởng đến người lao động như có thể bị giảm lương, chậm lương để bù vào chi phí, kéo theo là các nguy cơ sa thải, làm tăng giờ, thắt lưng buộc bụng chi tiêu… Nếu tình hình kéo dài, kinh tế giảm sút, làm ăn khó khăn, một số doanh nghiệp không trụ vững có thể thua lỗ hoặc phá sản.

Khi tất cả những người dân không phân biệt giàu nghèo đều chịu chung một mức thuế VAT cho một số mặt hàng thiết yếu, người nghèo phải dành một tỷ trọng lớn trong thu nhập để chịu thuế, nên mức chi phí VAT sẽ chiếm tỷ lệ cao trong tổng thu nhập so với nhóm người giàu. Do đó sự điều chỉnh VAT làm nhóm nghèo bị tổn thương mạnh hơn và khó đảm bảo tiêu chí công bằng. Hơn nữa, việc tăng thuế VAT làm cho ý nghĩa và giá trị của các cuộc cải cách tiền lương tối thiểu bị sụt giảm. Người ta đặt câu hỏi, nếu như dự định này của Bộ Tài chính được thông qua, liệu việc tăng lương bình quân tối thiểu năm 2018 là 6.5% có được điều chỉnh để giữ quyền lợi cho người lao động?

Riêng lý do để hợp với thông lệ quốc tế có vẻ chưa thuyết phục dư luận. Nếu nước ta đã bước vào nhóm các nước có mức bình quân thu nhập đầu người trung bình, việc điều chỉnh thuế trong tình huống này cũng không có gì đáng bàn. Tuy nhiên, thực tế hiện nay là tỷ lệ hộ nghèo vẫn cao, đời sống người dân còn khó khăn, nên nếu căn cứ vào thuế VAT của các nước phát triển, để điều chỉnh thuế VAT trong nước, sẽ không chính xác. Đó là chưa kể, một số nước phát triển trong khu vực như Singapore, Thái Lan có VAT còn thấp hơn nước ta, chỉ từ 5-7%.

Bởi vậy mới thấy, thật khó có một chính sách cho tất cả các đối tượng. Có lẽ trong tình huống này cần phải rà soát lại một cách khoa học, những mặt hàng nào cần điều chỉnh và không nên điều chỉnh VAT, để đảm bảo được sự công bằng và an sinh xã hội. Thuế liên quan đến lòng dân, không phải cứ muốn tăng thu là tăng thuế. Trước khi đưa ra dự định thu thuế, tại sao chúng ta không quyết liệt và triệt để hơn với các vấn đề liên quan như tiết kiệm chi phí, kiểm soát ngân sách; chống thất thu, gian lận, thua lỗ, lãng phí, nợ đọng, chuyển giá… để duy trì ngân sách quốc gia?

NGÔ QUỐC ĐÔNG