Ai Cập đã khởi động công trình xây dựng nhà máy quang điện và pin quy mô lớn đầu tiên, trong bối cảnh nước này tìm cách khai thác năng lượng vĩnh cửu từ Mặt trời với hy vọng giải quyết của cuộc khủng hoảng năng lượng trong nước.
Nhà máy Obelisk ở Nagaa Hammadi được dự kiến sẽ sản xuất 1,1 gigawatt điện Mặt trời và hệ thống pin lưu trữ công suất 200 megawatt giờ (MWh). Với tổng vốn đầu tư 590 triệu USD, dự án do công ty năng lượng tái tạo đến từ Na Uy là Scatec thi công. Đây là công ty đa số hoạt động ở những thị trường mới nổi như Ai Cập.
Bài toán cho kinh tế
Bên cạnh Obelisk, Scatec đã triển khai 4 dự án năng lượng tái tạo khác tại Ai Cập, và quốc gia Bắc Phi này đang đặt mục tiêu tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng sản lượng điện trên toàn quốc từ 13% năm 2023 lên 42% vào năm 2030. Hiện khoảng 75% lượng điện của Ai Cập đến từ khí đốt. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sản lượng khí đốt trong nước trên đà giảm sút, buộc chính quyền Cairo dựa vào nguồn nhập khẩu thêm từ bên ngoài. Điều này đang đẩy Ai Cập vào tình trạng cúp điện hàng loạt vì giá khí đốt tăng. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo đang ngày càng trở nên hấp dẫn hơn đối với các nền kinh tế mới nổi, vốn là những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến động giá nhiên liệu. “Với năng lượng tái tạo, bạn không còn phụ thuộc vào việc nhập khẩu nhiên liệu. Và sản lượng nằm trong tầm dự đoán”, Đài CNN dẫn lời ông Terje Pilskog, Tổng giám đốc Scatec.
Hội đồng Điện Mặt trời Toàn cầu, tổ chức quốc tế thành lập năm 2015 đại diện cho ngành công nghiệp điện Mặt trời khắp các châu lục, cho biết châu Phi sở hữu 60% diện tích đất lý tưởng nhất trên thế giới cho phát triển quang năng. Thế nhưng, tính đến năm 2023, điện Mặt trời chỉ chiếm 3% tổng nguồn cung của lục địa này. Năm 2024, 75% các dự án quang năng mới đều được xây dựng ở Nam Phi hoặc Ai Cập. Trong một diễn biến khác, 18 nước châu Phi lại có tiềm năng xây dựng các dự án điện Mặt trời trên 100 MW vào năm 2025, tăng đáng kể so với chỉ 2 nước vào năm 2024. Châu lục này đang đặt mục tiêu đạt đến công suất 300 GW từ điện Mặt trời vào năm 2030, cao hơn cả tổng công suất hiện tại ở Mỹ.
Dù Ai Cập tiếp tục tìm thêm các nguồn khí đốt nội địa, chính quyền Cairo đã đặt mục tiêu đầy tham vọng về năng lượng tái tạo, và chủ trì hội nghị khí hậu COP27 vào năm 2022. Các dự án năng lượng tái tạo đang được triển khai tại Ai Cập lại mang tính kinh tế nhiều hơn là môi trường, theo ông Karim Elgendy, Giám đốc điều hành Viện Carboun. Đây là tổ chức tư vấn chính sách về năng lượng và khí hậu cho khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Với sự phụ thuộc quá mức vào khí đốt, trong khi sản lượng ở mỏ khí chủ lực Zohr bị sụt giảm, Ai Cập đang trong tình trạng chật vật để đảm bảo đủ điện sử dụng trên toàn quốc. Tình hình càng thêm nghiêm trọng do cái nóng mùa hè quá sức gây gắt, với nhiệt độ trung bình của ngày hè có thể đạt đến 42 độ C ở miền nam. Thủ tướng Mostafa Madbouly gần đây thúc giục người dân hãy tiết kiệm điện để tránh mất điện hàng loạt.
Vành đai nhiệm màu của điện Mặt trời và hạn chế
Trong khi nhiệt độ mùa hè đang khiến nhu cầu điện tại Ai Cập tăng cao, hiện trạng này cũng mang đến một giải pháp. Miền nam Ai Cập, nơi dự án Obelisk vừa động thổ, nằm trong khu vực gọi là “vành đai nhiệm màu của điện Mặt trời”. Theo Bản đồ Điện Mặt trời Toàn cầu, Ai Cập là quốc gia có tiềm năng điện Mặt trời đứng thứ tư thế giới. Trong quá khứ, điện Mặt trời gặp khó vì tính gián đoạn. Các tấm pin quang năng chỉ hoạt động vào ban ngày và chi phí lưu trữ bằng pin dùng cho ban đêm lại quá cao nếu lắp đặt ở quy mô lớn. Dầu vậy, mọi thứ đang dần thay đổi khi chi phí pin giảm, còn chi phí lắp đặt và vận hành quang năng ngày càng rẻ. Vì thế những dự án kết hợp điện Mặt trời và pin lưu trữ như Obelisk đang thực hiện có thể vượt qua vấn đề này.
Ông Elgendy cho rằng với vị trí đắc địa và tầm hoạt động ở quy mô lớn, Obelisk có thể chứng minh cho cả khu vực và thế giới rằng “điện Mặt trời + pin” có thể giải quyết nhược điểm lớn đó. Từ năm 2010 đến 2023, chi phí lắp đặt hệ thống pin lưu trữ quang năng đã giảm tới 89%, chủ yếu nhờ công suất sản xuất tăng mạnh. Sự sụt giảm này, theo ông Elgendy, đồng nghĩa các nhà máy kết hợp điện Mặt trời và pin sẽ là hình thức sản xuất điện rẻ nhất vào năm 2027. Báo cáo của Hội đồng Điện Mặt trời Toàn cầu cũng chỉ ra sự phổ biến của công nghệ lưu trữ điện là yếu tố chính thúc đẩy việc gia tăng lắp đặt điện Mặt trời trên toàn cầu. Thế nhưng, trong lúc tổng công suất pin lưu trữ của thế giới đạt 363 GWh năm 2024, cùng thời điểm công suất của châu Phi chỉ vỏn vẹn 1,6 GWh.
Bên cạnh đó, dù giá pin giảm và điện Mặt trời hiện đã rẻ hơn trước, việc xây dựng các nhà máy kiểu này vẫn cần một khoản vốn lớn, và không dễ để huy động nguồn vốn cho các dự án năng lượng tái tạo. Ông Elgendy cũng đề cập “phí rủi ro” khi đầu tư vào các nước đang phát triển, và điều đó khiến kinh phí xây dựng ở châu Phi cao hơn. Năm 2024, châu Phi chỉ thu hút được 3% tổng đầu tư năng lượng toàn cầu.
HỒNG HOANG
Bình luận