“Nhà nguyện Sistine của dãy Andes” ở Peru

Tọa lạc giữa vùng cao nguyên Andes, cách Cusco khoảng 40 cây số, là nhà thờ San Pedro de Andahuaylillas, nơi được công nhận là viên ngọc văn hóa và nghệ thuật với biệt danh “nhà nguyện Sistine của dãy Andes”.

Nhà thờ San Pedro de Andahuaylillas là công trình được xây dựng theo phong cách kiến trúc Baroque vào thế kỷ 17. Nơi đây là sự kết hợp ấn tượng giữa nghệ thuật thuộc địa Tây Ban Nha và biểu tượng của người bản địa, giúp nhà thờ trở thành một trong những di tích tôn giáo - nghệ thuật quan trọng bậc nhất trên toàn Nam Mỹ.

Nghệ thuật góp phần vào loan báo Tin Mừng

Nhà thờ San Pedro de Andahuaylillas là bằng chứng cho vai trò của nghệ thuật trên hành trình truyền giáo trong thời kỳ người Tây Ban Nha tiến vào châu Mỹ. Được các tu sĩ dòng Tên xây dựng vào đầu thế kỷ 17, nhà thờ được thiết kế để gây ấn tượng và thu hút cộng đồng người Quechua bản địa. Nhìn từ bên ngoài, ngôi thánh đường trông khá giản dị với các bức tường quét vôi trắng và mặt tiền theo phong cách thuộc địa cổ điển. Tuy nhiên, một khi vào bên trong, du khách ngay lập tức sẽ choáng ngợp trước không gian rực rỡ của các bức bích họa phong cách Baroque và Mudéjar, những bàn thờ dát vàng lá, còn trần nhà được phủ kín các hình ảnh tôn giáo thánh thiêng và sống động.

Bàn thờ trung tâm được dát vàng toàn bộ phản ánh sự giao thoa sâu sắc giữa đức tin Công giáo và truyền thống bản địa. Ngôi thánh đường dành một vị trí trang trọng để kính nhớ thánh Tông đồ Phêrô, và có một số bàn thờ phụ dành cho nhiều vị thánh khác. Một trong những bích họa nổi bật nhất bên trong nhà thờ là bức “Đường lên thiên đàng và lối xuống địa ngục”, mô tả kỹ càng những hậu quả của tội lỗi và phước lành chờ đón những con người đức hạnh.

Thiên tài hội họa làm nên tiếng tăm của nhà thờ

Một nhân vật then chốt đứng sau các tác phẩm nghệ thuật của nhà thờ Andahuaylillas là ông Luis de Riaño, họa sĩ người Peru gốc Tây Ban Nha, là một trong những đại diện tiêu biểu của trường phái hội họa Cusco. Chào đời ở Lima vào cuối thế kỷ 16, ông Riaño học nghề với họa sĩ, cũng là tu sĩ dòng Tên người Ý Bernardo Bitti. Họa sĩ Riaño nổi tiếng với tài năng xuất sắc trong việc áp dụng kỹ thuật hội họa châu Âu với các chủ đề bản địa ở Andes. Đóng góp nổi bật nhất của họa sĩ thiên tài chính là kiệt tác “Đường lên thiên đàng và lối xuống địa ngục” ở ngay lối vào nhà thờ. Ông đã sử dụng những màu sắc rực rỡ và các biểu tượng mạnh mẽ để phác họa cuộc hành trình của đạo đức. Cùng với những tác phẩm khác, các bức bích họa của ông bên trong nhà thờ được công nhận là những đại diện xuất sắc nhất của nghệ thuật tranh tường thời thuộc địa ở châu Mỹ.

Bên cạnh họa sĩ Riaño, hai nhân vật lịch sử khác đóng vai trò quan trọng trong việc định hình bản sắc của “nhà nguyện Sistine dãy Andes” là cha Juan Pérez de Bocanegra và Đức Giám mục Antonio de Mollinedo y Angulo. Cha Bocanegra là nhà ngôn ngữ học và soạn nhạc người Tây Ban Nha, phụng sự tại Andahuaylillas đầu thế kỷ 17. Vị linh mục nổi tiếng với công cuộc truyền giáo bằng cách sử dụng ngôn ngữ bản địa. Cha đã biên soạn một trong những văn bản giáo lý Công giáo sớm nhất bằng tiếng Quechua và Aymara. Dưới sự dẫn dắt của cha, thánh ca, nhạc cụ bản địa và hoạt động giảng dạy nghệ thuật phát triển mạnh mẽ trong khu vực.

Người thứ hai là Đức Giám mục Antonio de Mollinedo y Angulo của Cusco, một trong những nhà bảo trợ có ảnh hưởng nhất của trường phái nghệ thuật Cusco. Trong giai đoạn ngài làm giám mục vào cuối thế kỷ 17, trường phái nghệ thuật Cusco đạt được đà tiến mạnh mẽ, khi các nghệ nhân và họa sĩ bản địa được đào tạo để sáng tác các tác phẩm tôn giáo kết hợp biểu tượng của Andes. Nhờ sự hỗ trợ của vị giám mục, các họa sĩ như Luis de Riaño và tầm nhìn của họ có cơ hội trở thành hiện thực, từ đó biến Andahuaylillas thành viên ngọc Baroque của dãy Andes.

ĐỊNH NGUYỄN