Nhà thờ: Nhà Chúa và Nhà của Hội Thánh

Từ xưa tới nay, các Kitô hữu vốn có quan niệm về đền thờ khác với người Do Thái và dân ngoại. Dân Do Thái có Đền thờ Giêrusalem. Đây là nơi họ cất giữ Hòm bia Giao ước; là nơi Đức Chúa ngự trị và hiện ra. Hòm bia chính là dấu chỉ sự hiện diện thực sự của Thiên Chúa ở giữa dân Người. Cho tới thời kỳ lưu đày, Hòm bia Giao ước vẫn là đối tượng duy nhất được đặt trong nơi Cực Thánh. Điều này làm cho nơi Cực Thánh có một phẩm giá đặc biệt.¹

Nhà thờ Phát Diệm

Tuy nhiên trong quan niệm của Tân Ước, đền thờ không còn nữa vì đền thờ đích thực không do tay người phàm làm ra và đền thờ chính là thân mình Đức Giêsu” (Ga 2,19). Trong Đức Kitô, các tín hữu sẽ thờ phượng Thiên Chúa trong Thần Khí và sự thật (Ga 4,23). Nhờ lãnh nhận bí tích Thanh Tẩy, các tín hữu trở nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô và là đền thờ của Chúa Thánh Thần (Rm 8,9-11; 1Cr 3,16-17); họ trở nên chi thể của Nhiệm thể Chúa Kitô là Hội Thánh. Bởi thế, nhà thờ chính là hình ảnh của Giáo hội, một Giáo hội được xây dựng từ những viên đá sống động là các tín hữu. Nhà thờ tượng trưng cho sự hiện diện của Giáo hội ở địa phương đó. Do đó, nhà thờ vẫn thường được gọi là DOMUS ECCLESIAE, tức là CĂN NHÀ CỦA HỘI THÁNH, nhà của Dân Chúa (dân vương giả, dân tư tế và cộng đồng thánh - Xh 19, 6; Kh 1,6; 5,10), nhà thích hợp cho việc cầu nguyện của các thánh (DX 18). Nơi đây, các tín hữu quy tụ để cùng nhau lắng nghe Sách Thánh, cầu nguyện chung, tạ ơn Thiên Chúa, cử hành các bí tích, tham dự Hy lễ Tạ ơn (NTCH, ch. 2, no. 1; XD 16; 33). Nhà của Giáo hội diễn tả tính trọng tâm không chỉ của bí tích Thánh Thể mà của cả bí tích Thánh Tẩy nữa.²

Nhà thờ Mộ Thánh ở Giêrusalem

Như vậy, thánh đường không phải là tòa nhà bằng gỗ đá mà chính là: i] Ngôi nhà để quy tụ các tín hữu họp nhau cầu nguyện và gặp gỡ Thiên Chúa, đặc biệt là cử hành thánh lễ Chúa nhật; ii] Nơi dành riêng để tôn kính bí tích Thánh Thể và lưu giữ Mình Thánh cho bệnh nhân (XD 17; DX 19)); iii] Dấu hiệu của một Giáo hội lữ hành trên trần gian và phản ánh Giáo hội vinh hiển trên thiên quốc (NTCH. ch. 1, no. 2); iv] Dấu hiệu của một Hội Thánh sống động được hợp thành bởi các Kitô hữu và phản ánh cộng đoàn những người đã lãnh nhận bí tích Thánh Tẩy (GLCG 1180). Điều này khác hẳn với người Rôma và Hy Lạp (dân ngoại) vốn coi đền thờ là không gian tế tự dành riêng cho các thần thánh, là nơi ở của vị thần có tượng đặt trong đó. Quan niệm này giải thích tại sao đền thờ của dân ngoại thường nhỏ hẹp, không có chỗ cho tín đồ hội họp.

Nhà thờ còn được gọi là DOMUS DEI tức là NHÀ CHÚA. Nhưng Thiên Chúa là Cha chúng ta cho nên thánh đường là nhà chúng ta và phải biểu tỏ ra như thế. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo số 1186 dạy rằng:

Thánh đường còn mang ý nghĩa cánh chung. Ðể vào Nhà Chúa, người tín hữu phải bước qua ngưỡng cửa, như thể từ thế giới tội lỗi bước vào thế giới của Ðời Sống Mới mà Thiên Chúa muốn dành cho mọi người. Thánh đường hữu hình tượng trưng cho Nhà Cha; ở đó, Chúa Cha “sẽ lau sạch nước mắt họ” (Kh 21,4). Vì vậy, thánh đường là nhà của tất cả con cái Thiên Chúa, luôn mở rộng đón mời mọi người.

Đền thánh Phêrô

Vì là DOMUS DEI, nên bao nhiêu có thể, nhà thờ phải biểu tỏ sự hiện diện của Chúa. Theo Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo số 1180: “Những thánh đường hữu hình này không chỉ là những nơi hội họp, nhưng biểu thị và biểu lộ Hội Thánh đang sống trong địa phương đó, ngôi nhà của Thiên Chúa ở giữa những người đã được hòa giải và liên kết với nhau trong Ðức Kitô.”

Nơi đây, chúng ta sẽ gặp gỡ Chúa Kitô hiện diện thực sự: i] Dưới hai hình thái Thánh Thể: bánh và rượu; ii] Hiện diện trong Lời Chúa; iii] Hiện diện trong cộng đồng quy tụ; iv] Hiện diện trong vị chủ tế - người ở giữa và đóng vai trò hiệp nhất chúng ta với Chúa Kitô, Đầu của Nhiệm thể Hội Thánh (PV 7; DX 24). Chúng ta sẽ gặp gỡ Thiên Chúa Ba Ngôi trong khi khẩn cầu Chúa Thánh Thần xuống trên những lễ phẩm và dân chúng, trong lời chúc tụng và tạ ơn dâng lên Chúa Cha.

LM GIUSE PHẠM ĐÌNH ÁI, DÒNG THÁNH THỂ SSS

_____________________________________________________

Chữ viết tắt:

DX = Dựng xây từ những Viên đá Sống động (2006).

GLCG = Sách Giáo Lý Hội Thánh Công giáo (1992).

LNGM = Sách Lễ nghi Giám mục (1984).

NTCH = Nghi thức Cung hiến Nhà thờ và Bàn thờ (1989).

PV = Hiến chế Phụng vụ Thánh (1963).

QCSL = Quy chế Tổng quát Sách Lễ Roma (2002).

XD = Built on Living Stones (Washington, D.C, 2000).

¹ Joseph Ratzinger, Der Geist der Liturgie (Verlag Herder Freiburg im Breisgau, 8th edition, 2007), bản dịch Việt ngữ : “Tinh Thần Phụng Vụ” từ bản tiếng Anh “The Spirit of Liturgy”. Dịch giả: Nguyễn Luật Khoa, ofm (Nxb. Tôn Giáo, 2007), 75-76.

² Xc. Cettina Militello, “A Theolology of Liturgical Space” trong Anscar J. Chupunco, OSB (ed.), Handbook for Liturgical Studies, Vol. V (Philippines: Claretian Publications, 2004), 408-409.